Skip to main content
main-content
Top

Tip

Swipe om te navigeren naar een ander artikel

Gepubliceerd in: TSG - Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen 2/2018

13-03-2018 | Wetenschappelijk artikel

Slaaptekort en schoolverzuim bij jongeren: is er een relatie?

Auteurs: Dominique J. Bosman, Claudia E. Verhagen, Daan G. Uitenbroek

Gepubliceerd in: TSG - Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen | Uitgave 2/2018

Log in om toegang te krijgen
share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Samenvatting

Inleiding: Jeugdartsen worden op het voortgezet onderwijs geconfronteerd met jongeren met slaaptekort en jongeren die verzuimen. In dit onderzoek wordt onderzocht of er een verband bestaat tussen slaaptekort en schoolverzuim. Methode: We hebben dwarsdoorsnedeonderzoek uitgevoerd onder jongeren in de vierde klas van het voortgezet onderwijs in het schooljaar 2013–2014. Door 389 jongeren zijn vragenlijsten ingevuld en voor 380 jongeren kon het verband tussen slaaptekort en schoolverzuim worden onderzocht. Slaaptekort is gemeten met behulp van de CSRQ (Chronic Sleep Reduction Questionnaire). Daarnaast vulden jongeren een vragenlijst in over hun gezondheid, welzijn en leefstijl (E-MOVO; elektronische monitoring en voorlichting). Gegevens over schoolverzuim (ziekteverzuim, ongeoorloofd verzuim en te laat komen) zijn door scholen aangeleverd. Er zijn lineaire regressieanalyses uitgevoerd om de samenhang tussen slaaptekort en schoolverzuim te onderzoeken. Resultaten: Univariate analyses laten zien dat met de toename van het slaaptekort ook het ongeoorloofde verzuim, het ziekteverzuim en het te laat komen toeneemt (respectievelijk p = 0,032, p = 0,011, p < 0,001). De verklaarde variantie is hierbij echter laag (respectievelijk r2: 0,012, 0,017 en 0,056). In een multivariaat model waarbij rekening wordt gehouden met demografische kenmerken, psychosociale gezondheid, lichamelijke gezondheid en genotmiddelengebruik is het verband tussen slaaptekort en ongeoorloofd verzuim, en slaaptekort en ziekteverzuim niet meer significant en neemt de verklaarde variantie toe (respectievelijk R2: 0,101 en 0,135). Het verband tussen slaaptekort en te laat komen blijft na correctie significant (p < 0,001, R2 = 0,174). Conclusie: Dit onderzoek laat bij jongeren in de vierde klas van het voortgezet onderwijs een directe samenhang zien tussen slaaptekort en te laat komen. Het verband tussen slaaptekort en ongeoorloofd verzuim of ziekteverzuim is na correctie niet significant. Psychosociale problemen zijn een sterke verklarende factor van zowel verzuim als slaaptekort. De uitkomsten van dit onderzoek zijn relevant voor de praktijk van de jeugdgezondheidszorg, vooral in termen van het verder versterken van het psychosociale domein.
Literatuur
1.
go back to reference Dahl RE, Lewin DS. Pathways to adolescent health sleep regulation and behavior. J Adolesc Health. 2002;31(6):175–84. CrossRefPubMed Dahl RE, Lewin DS. Pathways to adolescent health sleep regulation and behavior. J Adolesc Health. 2002;31(6):175–84. CrossRefPubMed
2.
go back to reference Dahl RE. The consequences of insufficient sleep for adolescents: links between sleep and emotional regulation. Phi Delta Kappan. 1999;80:354–9. Dahl RE. The consequences of insufficient sleep for adolescents: links between sleep and emotional regulation. Phi Delta Kappan. 1999;80:354–9.
3.
go back to reference Dongen EV van, Thielen JW, Takashima A, et al. Sleep supports selective retention of associative memories based on relevance for future utilization. PLoS ONE. 2012;7(8):e43426. CrossRefPubMedPubMedCentral Dongen EV van, Thielen JW, Takashima A, et al. Sleep supports selective retention of associative memories based on relevance for future utilization. PLoS ONE. 2012;7(8):e43426. CrossRefPubMedPubMedCentral
4.
5.
6.
go back to reference Dewald-Kaufmann JF. Chronic sleep reduction in adolescents. Amsterdam: Faculteit der Maatschappij en Gedragswetenschappen, Universiteit van Amsterdam; 2012. Dewald-Kaufmann JF. Chronic sleep reduction in adolescents. Amsterdam: Faculteit der Maatschappij en Gedragswetenschappen, Universiteit van Amsterdam; 2012.
7.
go back to reference Yan B, Slagle M. School start time and academic achievement: a literature overview. Blue Valley School District. Publicatiedatum augustus 2006. www.​bluevalleyk12.​org. Geraadpleegd op 6 april 2014. Yan B, Slagle M. School start time and academic achievement: a literature overview. Blue Valley School District. Publicatiedatum augustus 2006. www.​bluevalleyk12.​org. Geraadpleegd op 6 april 2014.
9.
10.
go back to reference Meijer AM. Chronic sleep reduction, functioning at school and school achievement in preadolescents. J Sleep Res. 2008;17:395–405. CrossRefPubMed Meijer AM. Chronic sleep reduction, functioning at school and school achievement in preadolescents. J Sleep Res. 2008;17:395–405. CrossRefPubMed
11.
go back to reference Dewald-Kaufmann JF, Meijer AM. Why sleep matters: individual differences in sleep need and vulnerability to sleep loss. Proefschrift, under review. Hoofdstuk 5. Dewald-Kaufmann JF, Meijer AM. Why sleep matters: individual differences in sleep need and vulnerability to sleep loss. Proefschrift, under review. Hoofdstuk 5.
12.
go back to reference Carskadon MA, Wolfson AR, Acebo C, et al. Adolescent sleep patterns, circadian timing and sleepiness at a transition to early school days. Sleep. 1998;21:871–81. CrossRefPubMed Carskadon MA, Wolfson AR, Acebo C, et al. Adolescent sleep patterns, circadian timing and sleepiness at a transition to early school days. Sleep. 1998;21:871–81. CrossRefPubMed
14.
go back to reference Wolfson AR, Carskadon MA. Sleep schedules and daytime functioning in adolescents. Child Dev. 1998;69:875–87. CrossRefPubMed Wolfson AR, Carskadon MA. Sleep schedules and daytime functioning in adolescents. Child Dev. 1998;69:875–87. CrossRefPubMed
15.
go back to reference Carskadon MA, Harvey K, Duke P, et al. Pubertal changes in daytime sleepiness. Sleep. 1980;2:453–60. CrossRefPubMed Carskadon MA, Harvey K, Duke P, et al. Pubertal changes in daytime sleepiness. Sleep. 1980;2:453–60. CrossRefPubMed
17.
go back to reference Fredriksen K, Rhodes J, Reddy R, et al. Sleepless in Chicago: tracking the effects of adolescent sleep loss during the middle school years. Child Dev. 2004;75:84–95. CrossRefPubMed Fredriksen K, Rhodes J, Reddy R, et al. Sleepless in Chicago: tracking the effects of adolescent sleep loss during the middle school years. Child Dev. 2004;75:84–95. CrossRefPubMed
21.
go back to reference Traag T. Early school-leaving in the Netherlands, a multidisciplinary study of risk and protective factors explaining early school-leaving. Proefschrift. Maastricht: Universiteit Maastricht; 2012. Traag T. Early school-leaving in the Netherlands, a multidisciplinary study of risk and protective factors explaining early school-leaving. Proefschrift. Maastricht: Universiteit Maastricht; 2012.
23.
go back to reference Hartkamp JP. Monitor voortijdig schoolverlaten Rotterdam 2005. Amsterdam: DESAN Research Solutions; 2005. Hartkamp JP. Monitor voortijdig schoolverlaten Rotterdam 2005. Amsterdam: DESAN Research Solutions; 2005.
24.
go back to reference Haagmans ML, Kamphuis M. Schoolverzuim als signaal van psychosociale problemen. Ned Tijdschr Geneeskd. 2014;158:A7269. PubMed Haagmans ML, Kamphuis M. Schoolverzuim als signaal van psychosociale problemen. Ned Tijdschr Geneeskd. 2014;158:A7269. PubMed
25.
go back to reference Vanneste YT, Rots C, Goor I van de, et al. Medische advisering ziekgemelde leerlingen door de jeugdarts (M@zl). TSG. 2012;90:412–9. CrossRef Vanneste YT, Rots C, Goor I van de, et al. Medische advisering ziekgemelde leerlingen door de jeugdarts (M@zl). TSG. 2012;90:412–9. CrossRef
26.
go back to reference Berends I, Diest H van. Schoolverzuim verklaard, een overzicht van protectieve en risicofactoren. Master’s Thesis. Utrecht: Universiteit Utrecht; 2015. Berends I, Diest H van. Schoolverzuim verklaard, een overzicht van protectieve en risicofactoren. Master’s Thesis. Utrecht: Universiteit Utrecht; 2015.
27.
go back to reference Markenstein LF. Handreiking privacybescherming epidemiologie. Utrecht: GGD Nederland; 2007. Markenstein LF. Handreiking privacybescherming epidemiologie. Utrecht: GGD Nederland; 2007.
28.
go back to reference Vuuren CL van, Dieren L van, Wal MF van der. Risicotaxatie en E‑MOVO binnen de Amsterdamse JGZ. Tijdschr Jeugdgezondheidsz. 2012;44:12–9. CrossRef Vuuren CL van, Dieren L van, Wal MF van der. Risicotaxatie en E‑MOVO binnen de Amsterdamse JGZ. Tijdschr Jeugdgezondheidsz. 2012;44:12–9. CrossRef
30.
go back to reference Keij I. Hoe doet het CBS dat nou? Standaarddefinitie allochtonen. Index. 2000;10:24–5. Keij I. Hoe doet het CBS dat nou? Standaarddefinitie allochtonen. Index. 2000;10:24–5.
31.
go back to reference Goodman R. The strengths and difficulties questionnaire: a research note. J Child Psychol Psychiatry. 1997;38:581–6. CrossRefPubMed Goodman R. The strengths and difficulties questionnaire: a research note. J Child Psychol Psychiatry. 1997;38:581–6. CrossRefPubMed
33.
go back to reference Dewald JF, Short M, Gradisar M, et al. The Chronic Sleep Reduction Questionnaire (CSRQ): a cross-cultural comparison and validation in Dutch and Australian adolescents. J Sleep Res. 2012;21:584–94. CrossRefPubMed Dewald JF, Short M, Gradisar M, et al. The Chronic Sleep Reduction Questionnaire (CSRQ): a cross-cultural comparison and validation in Dutch and Australian adolescents. J Sleep Res. 2012;21:584–94. CrossRefPubMed
35.
go back to reference Bogt T ter, Lieshout M van, Eijkemans Y. Middelengebruik en voortijdig schoolverlaten. Twee onderzoeken naar de actuele en gepercipieerde rol van alcohol en cannabis in relatie tot spijbelen, schoolprestaties, motivatie en uitval. Utrecht: Universiteit Utrecht, Trimbos-instituut; 2009. Bogt T ter, Lieshout M van, Eijkemans Y. Middelengebruik en voortijdig schoolverlaten. Twee onderzoeken naar de actuele en gepercipieerde rol van alcohol en cannabis in relatie tot spijbelen, schoolprestaties, motivatie en uitval. Utrecht: Universiteit Utrecht, Trimbos-instituut; 2009.
36.
go back to reference Johnson EO, Breslau N. Sleep problems and substance use in adolescence. Drug Alcohol Depend. 2001;64:1–7. CrossRefPubMed Johnson EO, Breslau N. Sleep problems and substance use in adolescence. Drug Alcohol Depend. 2001;64:1–7. CrossRefPubMed
37.
go back to reference Pieters S, Vorst H van der, Burk WJ, et al. Puberty-dependent sleep regulation and alcohol use in early adolescents. Alcohol Clin Exp Res. 2010;34:1512–8. CrossRefPubMed Pieters S, Vorst H van der, Burk WJ, et al. Puberty-dependent sleep regulation and alcohol use in early adolescents. Alcohol Clin Exp Res. 2010;34:1512–8. CrossRefPubMed
38.
go back to reference Pieters S, Burk WJ, Vorst H van der, et al. Prospective relationships between sleep problems and substance use, internalizing and externalizing problems. J Youth Adolesc. 2015;44:379–88. CrossRefPubMed Pieters S, Burk WJ, Vorst H van der, et al. Prospective relationships between sleep problems and substance use, internalizing and externalizing problems. J Youth Adolesc. 2015;44:379–88. CrossRefPubMed
39.
go back to reference Veerman CACD, Vuuren CL van, Verhoeff AP. Hangen gamen en sociale-mediagebruik samen met schoolverzuim? TSG. 2017;95:169–79. CrossRef Veerman CACD, Vuuren CL van, Verhoeff AP. Hangen gamen en sociale-mediagebruik samen met schoolverzuim? TSG. 2017;95:169–79. CrossRef
41.
go back to reference Wahlstrom K. Examining the impact of later high school start times on the health and academic performance of high school students: a multi-site study. St. Paul: University of Minnesota; 2014. Wahlstrom K. Examining the impact of later high school start times on the health and academic performance of high school students: a multi-site study. St. Paul: University of Minnesota; 2014.
42.
go back to reference Adolescent sleep working group (American Academy of Pediatrics). School start times for adolescents. Pediatrics. 2014;134:642–9. CrossRef Adolescent sleep working group (American Academy of Pediatrics). School start times for adolescents. Pediatrics. 2014;134:642–9. CrossRef
43.
go back to reference Owens J. Insufficient sleep in adolescents and young adults: an update on causes and consequences. Pediatrics. 2014;134:e921–e2. CrossRefPubMed Owens J. Insufficient sleep in adolescents and young adults: an update on causes and consequences. Pediatrics. 2014;134:e921–e2. CrossRefPubMed
Metagegevens
Titel
Slaaptekort en schoolverzuim bij jongeren: is er een relatie?
Auteurs
Dominique J. Bosman
Claudia E. Verhagen
Daan G. Uitenbroek
Publicatiedatum
13-03-2018
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
Gepubliceerd in
TSG - Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen / Uitgave 2/2018
Print ISSN: 1388-7491
Elektronisch ISSN: 1876-8776
DOI
https://doi.org/10.1007/s12508-018-0111-8