Skip to main content
main-content
Top

Tip

Swipe om te navigeren naar een ander hoofdstuk

2020 | OriginalPaper | Hoofdstuk

4. De therapeutische relatie bij cliënten met antisociale persoonlijkheidsproblematiek; cliënt en behandelaar aan het woord

Auteurs: Dr. M. J. N. (Madeleine) Rijckmans, Dr. A. (Arno) van Dam, Drs. J. E. M. (Janneke) Aerts

Gepubliceerd in: Praktijkboek antisociaal gedrag en persoonlijkheidsproblematiek

Uitgeverij: Bohn Stafleu van Loghum

share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Samenvatting

Een goede therapeutische relatie draagt ook bij cliënten met een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASPS) bij aan een betere behandeluitkomst. Het opbouwen van een therapeutische relatie met cliënten met ASPS lijkt gecompliceerd te zijn omdat een kernprobleem van deze doelgroep juist bestaat uit het niet of moeizaam kunnen opbouwen van goed functionerende, wederkerige samenwerkingsrelaties. In de wetenschappelijke literatuur komen we verschillende benaderingen tegen wat betreft de manier waarop behandelaren cliënten met ASPS het beste tegemoet zouden kunnen treden. Het gaat om een meer begrenzende dan wel een meer psychotherapeutische benadering. Deze verschillen worden ook beschreven door de ervaringen van cliënten met ASPS. Zij zeggen behoefte te hebben aan behandelaren die hen met een positieve en open houding tegemoet treden, maar die tegelijkertijd duidelijk zijn en stevig in hun schoenen staan. Dit stelt behandelaren regelmatig voor dilemma’s en stelt eisen aan behandelteams en de organisatie van de zorg.
Literatuur
go back to reference American Psychiatric Association (2014). Handboek voor de classificatie van psychische Stoornissen (DSM-5). Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Amsterdam: Boom. American Psychiatric Association (2014). Handboek voor de classificatie van psychische Stoornissen (DSM-5). Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Amsterdam: Boom.
go back to reference Berg, A., Cima, M., Klein Haneveld, E. L. M., & Putte, D. (2015). Opvoedingsfactoren in de ontwikkeling van psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis. In W. Canton, D. Van Beek, L. Claes, L. Gijs, I. Jeandarme & E. Klein Haneveld (Red.), Handboek psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis (pag. 57–84). Utrecht: De Tijdstroom. Berg, A., Cima, M., Klein Haneveld, E. L. M., & Putte, D. (2015). Opvoedingsfactoren in de ontwikkeling van psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis. In W. Canton, D. Van Beek, L. Claes, L. Gijs, I. Jeandarme & E. Klein Haneveld (Red.), Handboek psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis (pag. 57–84). Utrecht: De Tijdstroom.
go back to reference Bernstein, D., Kersten, T., & Keulen-de Vos, M. (2015). Schematherapie voor psychopathische en andere antisociale mensen. In W. Canton, D. Van Beek, L. Claes, L. Gijs, I. Jeandarme, E. Klein Haneveld (Red.), Handboek psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis. Utrecht: Uitgeverij De Tijdstroom. Bernstein, D., Kersten, T., & Keulen-de Vos, M. (2015). Schematherapie voor psychopathische en andere antisociale mensen. In W. Canton, D. Van Beek, L. Claes, L. Gijs, I. Jeandarme, E. Klein Haneveld (Red.), Handboek psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis. Utrecht: Uitgeverij De Tijdstroom.
go back to reference Beutler, L. E., Malik, M., Alimohamed, S., Harwood, T. M., Talebi, H., Noble, S., et al. (2004). Therapist variables. In M. J. Lambert (Ed.), Bergin and Garfield’s handbook of psychotherapy and behaviour change (5th ed., pag. 227–306). New York: Wiley. Beutler, L. E., Malik, M., Alimohamed, S., Harwood, T. M., Talebi, H., Noble, S., et al. (2004). Therapist variables. In M. J. Lambert (Ed.), Bergin and Garfield’s handbook of psychotherapy and behaviour change (5th ed., pag. 227–306). New York: Wiley.
go back to reference Blair, R. J. R. (2003). Neurobiological basis of psychopathy. The British Journal of Psychiatry, 182(1), 5–7. PubMedCrossRef Blair, R. J. R. (2003). Neurobiological basis of psychopathy. The British Journal of Psychiatry, 182(1), 5–7. PubMedCrossRef
go back to reference Bowlby, J. (1944). Forty-four juvenile thieves: Their characters and home life. International Journal of Psychoanalysis, 25(19–52), 107–127. Bowlby, J. (1944). Forty-four juvenile thieves: Their characters and home life. International Journal of Psychoanalysis, 25(19–52), 107–127.
go back to reference Brody, Y., & Rosenfeld, B. (2002). Object relations in criminal psychopaths. International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 46(4), 400–411. PubMedCrossRef Brody, Y., & Rosenfeld, B. (2002). Object relations in criminal psychopaths. International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 46(4), 400–411. PubMedCrossRef
go back to reference Capawana, M. R. (2016). Intimate attractions and sexual misconduct in the therapeutic relationship: Implications for socially just practice. Cogent Psychology, 3(1), 1194176. CrossRef Capawana, M. R. (2016). Intimate attractions and sexual misconduct in the therapeutic relationship: Implications for socially just practice. Cogent Psychology, 3(1), 1194176. CrossRef
go back to reference Carbajosa, P., Boira, S., & Tomás-Aragonés, L. (2013). Difficulties, skills and therapy strategies in interventions with court-ordered batterers in Spain. Aggression and Violent Behavior, 18(1), 118–124. CrossRef Carbajosa, P., Boira, S., & Tomás-Aragonés, L. (2013). Difficulties, skills and therapy strategies in interventions with court-ordered batterers in Spain. Aggression and Violent Behavior, 18(1), 118–124. CrossRef
go back to reference Chakhssi, F., Kersten, T., De Ruiter, C., & Bernstein, D. P. (2014). Treating the untreatable: A single case study of a psychopathic inpatient treated with Schema Therapy. Psychotherapy, 51(3), 447. PubMedCrossRef Chakhssi, F., Kersten, T., De Ruiter, C., & Bernstein, D. P. (2014). Treating the untreatable: A single case study of a psychopathic inpatient treated with Schema Therapy. Psychotherapy, 51(3), 447. PubMedCrossRef
go back to reference Daffern, M. (2007). The predictive validity and practical utility of structured schemes used to assess risk for aggression in psychiatric inpatient settings. Aggression and Violent Behavior, 12(1), 116–130. CrossRef Daffern, M. (2007). The predictive validity and practical utility of structured schemes used to assess risk for aggression in psychiatric inpatient settings. Aggression and Violent Behavior, 12(1), 116–130. CrossRef
go back to reference De Ruiter, C. (2007). Persoonlijkheidsstoornissen in de forensische setting. In: E. H. M. Eurelings-Bontekoe, R. Verheul & W. M. Snellen (Red.), Handboek Persoonlijkheidspathologie (pag. 469–494). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum. De Ruiter, C. (2007). Persoonlijkheidsstoornissen in de forensische setting. In: E. H. M. Eurelings-Bontekoe, R. Verheul & W. M. Snellen (Red.), Handboek Persoonlijkheidspathologie (pag. 469–494). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.
go back to reference De Vogel, V., & De Ruiter, C. (2003). Verschillen tussen onderzoekers en behandelaars in het inschatten van het risico van gewelddadig gedrag. [Differences between researchers and clinicians in the assessment of violence risk]. Directieve Therapie, 23, 43–62. De Vogel, V., & De Ruiter, C. (2003). Verschillen tussen onderzoekers en behandelaars in het inschatten van het risico van gewelddadig gedrag. [Differences between researchers and clinicians in the assessment of violence risk]. Directieve Therapie, 23, 43–62.
go back to reference De Zulueta, F. (2001). Understanding the evolution of psychopathology and violence. Criminal Behaviour and Mental Health, 11(S1), S17–S22. CrossRef De Zulueta, F. (2001). Understanding the evolution of psychopathology and violence. Criminal Behaviour and Mental Health, 11(S1), S17–S22. CrossRef
go back to reference Florsheim, P., Shotorbani, S., Guest-Warnick, G., Barratt, T., & Hwang, W. C. (2000). Role of the working alliance in the treatment of delinquent boys in community-based programs. Journal of Clinical Child Psychology, 29(1), 94–107. PubMedCrossRef Florsheim, P., Shotorbani, S., Guest-Warnick, G., Barratt, T., & Hwang, W. C. (2000). Role of the working alliance in the treatment of delinquent boys in community-based programs. Journal of Clinical Child Psychology, 29(1), 94–107. PubMedCrossRef
go back to reference Frodi, A., Dernevik, M., Sepa, A., Philipson, J., & Bragesjö, M. (2001). Current attachment representations of incarcerated offenders varying in degree of psychopathy. Attachment & Human Development, 3(3), 269–283. CrossRef Frodi, A., Dernevik, M., Sepa, A., Philipson, J., & Bragesjö, M. (2001). Current attachment representations of incarcerated offenders varying in degree of psychopathy. Attachment & Human Development, 3(3), 269–283. CrossRef
go back to reference Gannon, T. A., & Ward, T. (2014). Where has all the psychology gone?: A critical review of evidence-based psychological practice in correctional settings. Aggression and Violent Behavior, 19(4), 435–446. CrossRef Gannon, T. A., & Ward, T. (2014). Where has all the psychology gone?: A critical review of evidence-based psychological practice in correctional settings. Aggression and Violent Behavior, 19(4), 435–446. CrossRef
go back to reference Gao, Y., Raine, A., Chan, F., Venables, P. H., & Mednick, S. A. (2010). Early maternal and paternal bonding, childhood physical abuse and adult psychopathic personality. Psychological Medicine, 40(06), 1007–1016. PubMedPubMedCentralCrossRef Gao, Y., Raine, A., Chan, F., Venables, P. H., & Mednick, S. A. (2010). Early maternal and paternal bonding, childhood physical abuse and adult psychopathic personality. Psychological Medicine, 40(06), 1007–1016. PubMedPubMedCentralCrossRef
go back to reference Gildberg, F. A., Elverdam, B., & Hounsgaard, L. (2010). Forensic psychiatric nursing: A literature review and thematic analysis of staff–patient interaction. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 17(4), 359–368. PubMedCrossRef Gildberg, F. A., Elverdam, B., & Hounsgaard, L. (2010). Forensic psychiatric nursing: A literature review and thematic analysis of staff–patient interaction. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 17(4), 359–368. PubMedCrossRef
go back to reference Gori, A., Craparo, G., Sareri, G. I., Caretti, V., Giannini, M., & Meringolo, P. (2014). Antisocial and psychopathic personalities in a sample of addicted subjects: Differences in psychological resources, symptoms, alexithymia and impulsivity. Comprehensive Psychiatry, 55(7), 1580–1586. PubMedCrossRef Gori, A., Craparo, G., Sareri, G. I., Caretti, V., Giannini, M., & Meringolo, P. (2014). Antisocial and psychopathic personalities in a sample of addicted subjects: Differences in psychological resources, symptoms, alexithymia and impulsivity. Comprehensive Psychiatry, 55(7), 1580–1586. PubMedCrossRef
go back to reference Hafkenscheid, A. (2014). De therapeutische relatie. Enschede: Uitgeverij de Tijdstroom. Hafkenscheid, A. (2014). De therapeutische relatie. Enschede: Uitgeverij de Tijdstroom.
go back to reference Hansen, A. L., Waage, L., Eid, J., Johnson, B. H., & Hart, S. (2011). The relationship between attachment, personality and antisocial tendencies in a prison sample: A pilot study. Scandinavian Journal of Psychology, 52(3), 268–276. PubMedCrossRef Hansen, A. L., Waage, L., Eid, J., Johnson, B. H., & Hart, S. (2011). The relationship between attachment, personality and antisocial tendencies in a prison sample: A pilot study. Scandinavian Journal of Psychology, 52(3), 268–276. PubMedCrossRef
go back to reference Harris, G. T., Skilling, T. A., & Rice, M. E. (2001). The construct of psychopathy. Crime and Justice, 28, 197–264. CrossRef Harris, G. T., Skilling, T. A., & Rice, M. E. (2001). The construct of psychopathy. Crime and Justice, 28, 197–264. CrossRef
go back to reference Hester, M., Westmarland, N., Gangoli, G., Wilkinson, M., O’Kelly, C., Kent, A., et al. (2006). Domestic violence perpetrators: Identifying needs to inform early intervention. Bristol: University of Bristol in association with the Northern Rock Foundation and the Home Office. Hester, M., Westmarland, N., Gangoli, G., Wilkinson, M., O’Kelly, C., Kent, A., et al. (2006). Domestic violence perpetrators: Identifying needs to inform early intervention. Bristol: University of Bristol in association with the Northern Rock Foundation and the Home Office.
go back to reference Hildebrand, M., De Ruiter, C., & Nijman, H. (2004). PCL-R psychopathy predicts disruptive behavior among male offenders in a Dutch forensic psychiatric hospital. Journal of Interpersonal Violence, 19(1), 13–29. PubMedCrossRef Hildebrand, M., De Ruiter, C., & Nijman, H. (2004). PCL-R psychopathy predicts disruptive behavior among male offenders in a Dutch forensic psychiatric hospital. Journal of Interpersonal Violence, 19(1), 13–29. PubMedCrossRef
go back to reference Hildebrand, M., Hesper, B. L., Spreen, M., & Nijman, H. L. I. (2005). De waarde van gestructureerde risicotaxatie en van de diagnose psychopathie: Een onderzoek naar de betrouwbaarheid en predictieve validiteit van de HCR-20, HKT-30 en PCL-R. Utrecht: Expertisecentrum Forensische Psychiatrie. Hildebrand, M., Hesper, B. L., Spreen, M., & Nijman, H. L. I. (2005). De waarde van gestructureerde risicotaxatie en van de diagnose psychopathie: Een onderzoek naar de betrouwbaarheid en predictieve validiteit van de HCR-20, HKT-30 en PCL-R. Utrecht: Expertisecentrum Forensische Psychiatrie.
go back to reference Jensen, S., & Meester, F. (2017). De opvoeders. Wat filosofie de schipperende ouder kan leren. Amsterdam: Hollands diep. Jensen, S., & Meester, F. (2017). De opvoeders. Wat filosofie de schipperende ouder kan leren. Amsterdam: Hollands diep.
go back to reference Kennealy, P. J., Skeem, J. L., Manchak, S. M., & Eno Louden, J. (2012). Firm, fair, and caring officer-offender relationships protect against supervision failure. Law and human behavior, 36(6), 496. PubMedCrossRef Kennealy, P. J., Skeem, J. L., Manchak, S. M., & Eno Louden, J. (2012). Firm, fair, and caring officer-offender relationships protect against supervision failure. Law and human behavior, 36(6), 496. PubMedCrossRef
go back to reference Lambert, M. J., & Barley, D. E. (2002). Research summary on the therapeutic relationship and psychotherapy outcome. In J. C. Norcross (Eds.), Psychotherapy relationships that work. Oxford: Oxford University press. Lambert, M. J., & Barley, D. E. (2002). Research summary on the therapeutic relationship and psychotherapy outcome. In J. C. Norcross (Eds.), Psychotherapy relationships that work. Oxford: Oxford University press.
go back to reference Lammers, S., Keulen-de Vos, M., De Groot, A., & Uzieblo, K. (2015). Diagnostiek van psychopathie. In W. Canton, D. Van Beek, L. Claes, L. Gijs, I. Jeandarme & E. Klein Haneveld (Red.), Handboek psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis (pag. 315–358). Utrecht: De Tijdstroom. Lammers, S., Keulen-de Vos, M., De Groot, A., & Uzieblo, K. (2015). Diagnostiek van psychopathie. In W. Canton, D. Van Beek, L. Claes, L. Gijs, I. Jeandarme & E. Klein Haneveld (Red.), Handboek psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis (pag. 315–358). Utrecht: De Tijdstroom.
go back to reference Leistikow, I. (2017). Voorkomen is Beter. Leren van calamiteiten in de zorg. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. Leistikow, I. (2017). Voorkomen is Beter. Leren van calamiteiten in de zorg. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
go back to reference Mansell, W., Carey, T. A., & Tai, S. (2012). A transdiagnostic approach to CBT using method of levels therapy: Distinctive features. The CBT distinctive features series. Milton Park, Abingdon, Oxon; New York: Routledge. Mansell, W., Carey, T. A., & Tai, S. (2012). A transdiagnostic approach to CBT using method of levels therapy: Distinctive features. The CBT distinctive features series. Milton Park, Abingdon, Oxon; New York: Routledge.
go back to reference Martin, T., & Street, A. F. (2003). Exploring evidence of the therapeutic relationship in forensic psychiatric nursing. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 10(5), 543–551. PubMedCrossRef Martin, T., & Street, A. F. (2003). Exploring evidence of the therapeutic relationship in forensic psychiatric nursing. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 10(5), 543–551. PubMedCrossRef
go back to reference McGauley, G., Yakeley, J., Williams, A., & Bateman, A. (2011). Attachment, mentalization and antisocial personality disorder: The possible contribution of mentalization-based treatment. European Journal of Psychotherapy & Counselling, 13(4), 371–393. CrossRef McGauley, G., Yakeley, J., Williams, A., & Bateman, A. (2011). Attachment, mentalization and antisocial personality disorder: The possible contribution of mentalization-based treatment. European Journal of Psychotherapy & Counselling, 13(4), 371–393. CrossRef
go back to reference Mudde, N., Nijman, H. L. I., Hulst, W., & Bout, J. (2011). Het voorspellen van agressie tijdens de behandeling van forensisch psychiatrische patiënten aan de hand van de HCR-20. Tijdschrift voor Psychiatrie, 53(10), 705–713. PubMed Mudde, N., Nijman, H. L. I., Hulst, W., & Bout, J. (2011). Het voorspellen van agressie tijdens de behandeling van forensisch psychiatrische patiënten aan de hand van de HCR-20. Tijdschrift voor Psychiatrie, 53(10), 705–713. PubMed
go back to reference Nicolai, N. (2001). Hechting en psychopathologie: een literatuuroverzicht. Tijdschrift voor Psychiatrie, 43(5), 333–342. Nicolai, N. (2001). Hechting en psychopathologie: een literatuuroverzicht. Tijdschrift voor Psychiatrie, 43(5), 333–342.
go back to reference Nijman, H. L., Allertz, W. F., Merckelbach, H. L. G. J., A Campo, J. L. M. G., & Ravelli, D. P. (1997). Aggressive behaviour on an acute psychiatric admissions ward. European Journal of Psychiatry, 11(2), 106–114. Nijman, H. L., Allertz, W. F., Merckelbach, H. L. G. J., A Campo, J. L. M. G., & Ravelli, D. P. (1997). Aggressive behaviour on an acute psychiatric admissions ward. European Journal of Psychiatry, 11(2), 106–114.
go back to reference Nørbech, P. C. B., Crittenden, P. M., & Hartmann, E. (2013). Self-protective strategies, violence and psychopathy: Theory and a case study. Journal of Personality Assessment, 95(6), 571–584. PubMedCrossRef Nørbech, P. C. B., Crittenden, P. M., & Hartmann, E. (2013). Self-protective strategies, violence and psychopathy: Theory and a case study. Journal of Personality Assessment, 95(6), 571–584. PubMedCrossRef
go back to reference Polaschek, D. L., & Ross, E. C. (2010). Do early therapeutic alliance, motivation, and stages of change predict therapy change for high-risk, psychopathic violent prisoners? Criminal Behaviour and Mental Health, 20(2), 100–111. PubMedCrossRef Polaschek, D. L., & Ross, E. C. (2010). Do early therapeutic alliance, motivation, and stages of change predict therapy change for high-risk, psychopathic violent prisoners? Criminal Behaviour and Mental Health, 20(2), 100–111. PubMedCrossRef
go back to reference Rijckmans, M. J. N. (2005). Positioning the individual in health care. A typology of the demand-oriented and demand-driven approaches. Amsterdam: Dutch University Press. Rijckmans, M. J. N. (2005). Positioning the individual in health care. A typology of the demand-oriented and demand-driven approaches. Amsterdam: Dutch University Press.
go back to reference Rijckmans, M. J. N., Bongers, I. M. B., Garretsen, H. F. L., & Van de Goor, L. A. M. (2007). A clients’ perspective on demand-oriented and demand-driven health care. International Journal of Social Psychiatry, 53(1), 48–62. PubMedCrossRef Rijckmans, M. J. N., Bongers, I. M. B., Garretsen, H. F. L., & Van de Goor, L. A. M. (2007). A clients’ perspective on demand-oriented and demand-driven health care. International Journal of Social Psychiatry, 53(1), 48–62. PubMedCrossRef
go back to reference Rijckmans, M.J.N., Van Dam, A. & Van den Bosch, L.M.C. (in preparation). The influence of therapist emotions and experiences on attitude towards ASPD. Rijckmans, M.J.N., Van Dam, A. & Van den Bosch, L.M.C. (in preparation). The influence of therapist emotions and experiences on attitude towards ASPD.
go back to reference Schafer, P., & Peternelj-Taylor, C. (2003). Therapeutic relationships and boundary maintenance: The perspective of forensic patients enrolled in a treatment program for violent offenders. Issues in Mental Health Nursing, 24(6–7), 605–625. PubMedCrossRef Schafer, P., & Peternelj-Taylor, C. (2003). Therapeutic relationships and boundary maintenance: The perspective of forensic patients enrolled in a treatment program for violent offenders. Issues in Mental Health Nursing, 24(6–7), 605–625. PubMedCrossRef
go back to reference Sprey, A. (2017). De antisociale persoonlijkheidsstoornis. Praktijkboek persoonlijkheidsstoornissen (pag. 253–282). Houten: Bohn Stafleu van Loghum. CrossRef Sprey, A. (2017). De antisociale persoonlijkheidsstoornis. Praktijkboek persoonlijkheidsstoornissen (pag. 253–282). Houten: Bohn Stafleu van Loghum. CrossRef
go back to reference Thunnissen, M., Kooiman, K., & Berens, A. (2009). Persoonlijkheidsstoornissen. In M. W. Hengeveld, A. J. L. M. Van Balkom, C. Van Heeringen & B. G. C. Sabbe (Red.), Leerboek psychiatrie (pag. 525–544). Utrecht: De Tijdstroom. Thunnissen, M., Kooiman, K., & Berens, A. (2009). Persoonlijkheidsstoornissen. In M. W. Hengeveld, A. J. L. M. Van Balkom, C. Van Heeringen & B. G. C. Sabbe (Red.), Leerboek psychiatrie (pag. 525–544). Utrecht: De Tijdstroom.
go back to reference Van Beek, D., & Canton, W. (2015). Geschiedenis van de concepten psychopathie en antisociale persoonlijkheidsstoornis. In W. Canton, D. Van Beek, L. Claes, L. Gijs, I. Jeandarme & E. Klein Haneveld (Red.), Handboek psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis (pag. 315–358). Utrecht: De Tijdstroom. Van Beek, D., & Canton, W. (2015). Geschiedenis van de concepten psychopathie en antisociale persoonlijkheidsstoornis. In W. Canton, D. Van Beek, L. Claes, L. Gijs, I. Jeandarme & E. Klein Haneveld (Red.), Handboek psychopathie en de antisociale persoonlijkheidsstoornis (pag. 315–358). Utrecht: De Tijdstroom.
go back to reference Van den Berg, A. (2011). Gehechtheid en antisociale relatievorming. De bijdrage van de gehechtheidstheorie aan de behandeling van de antisociale persoonlijkheidsstoornis en psychopathie. Zwaag: Pumbo. Van den Berg, A. (2011). Gehechtheid en antisociale relatievorming. De bijdrage van de gehechtheidstheorie aan de behandeling van de antisociale persoonlijkheidsstoornis en psychopathie. Zwaag: Pumbo.
go back to reference Van Dam, A., Van Tilburg, C., Steenkist, P., & Buisman, M. (2009). Niet meer door het lint. Therapeuten handleiding. Houten: Bohn Safleu van Loghum. Van Dam, A., Van Tilburg, C., Steenkist, P., & Buisman, M. (2009). Niet meer door het lint. Therapeuten handleiding. Houten: Bohn Safleu van Loghum.
go back to reference Van den Bosch, L. M. C., Rijckmans, M. J. N., Decoene, S., & Chapman, A. L. (2018). Treatment of antisocial personality disorder: Development of a practice focused framework. International Journal of Law and Psychiatry, 58, 72–78. Van den Bosch, L. M. C., Rijckmans, M. J. N., Decoene, S., & Chapman, A. L. (2018). Treatment of antisocial personality disorder: Development of a practice focused framework. International Journal of Law and Psychiatry, 58, 72–78.
go back to reference Wampold, B. E., & Imel, Z. E. (2015). The great psychotherapy debate: The evidence for what makes psychotherapy work. London: Routledge. CrossRef Wampold, B. E., & Imel, Z. E. (2015). The great psychotherapy debate: The evidence for what makes psychotherapy work. London: Routledge. CrossRef
go back to reference Yakeley, J., & Williams, A. (2014). Antisocial personality disorder: New directions. Advances in Psychiatric Treatment, 20(2), 132–143. CrossRef Yakeley, J., & Williams, A. (2014). Antisocial personality disorder: New directions. Advances in Psychiatric Treatment, 20(2), 132–143. CrossRef
go back to reference Young, J. E., Klosko, J. S., & Wieshaar, M. E. (2005). Schemagerichte therapie; handboek voor therapeuten. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. CrossRef Young, J. E., Klosko, J. S., & Wieshaar, M. E. (2005). Schemagerichte therapie; handboek voor therapeuten. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. CrossRef
Metagegevens
Titel
De therapeutische relatie bij cliënten met antisociale persoonlijkheidsproblematiek; cliënt en behandelaar aan het woord
Auteurs
Dr. M. J. N. (Madeleine) Rijckmans
Dr. A. (Arno) van Dam
Drs. J. E. M. (Janneke) Aerts
Copyright
2020
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
DOI
https://doi.org/10.1007/978-90-368-2295-4_4