Skip to main content
Top
Gepubliceerd in: Neuropraxis 1/2005

01-02-2005 | Artikelen

Wat deed deze BN-er? Een Nederlandse Beroemde Gezichten Taak

Auteurs: Harald Merckelbach, Marko Jelicic, Hugo van Roermund, Karin Slegers

Gepubliceerd in: Neuropraxis | Uitgave 1/2005

Log in om toegang te krijgen
share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Abstract

Dit artikel gaat over een Nederlandse Beroemde Gezichten Taak (bgt). Bij een bgt moet de patiënt of proefpersoon beroemde gezichten thuisbrengen. De taak is bedoeld om geheugenverlies voor algemene kennis (semantische amnesie) op te sporen en de omvang ervan in kaart te brengen. Veel in de literatuur te vinden bgt's schieten daarbij echter tekort omdat zij geen rekening houden met de mogelijke aanwezigheid van een spraakstoornis en de mogelijkheid dat de patiënt zijn geheugenverlies simuleert. Wij construeerden een Nederlandse bgt, die met deze twee punten wél rekening probeert te houden. Naar onze mening kan deze taak zinvol worden ingezet bij diagnostisch onderzoek naar geheugenklachten. De Nederlandse bgt is via onze website www.​psychology.​unimaas.​nl/​Base/​research/​Psychology&​law.​htm te downloaden.
Voetnoten
1
Dan hebben we het met name over woordvindingsmoeilijkheden. Een in de literatuur te vinden casus die dat illustreert is die van de 56-jarige M.N. Deze Japanse vrouw had een uitgebreide linkstemporale beschadiging en kon de portretten van beroemde Japanse artiesten niet meer goed benoemen. Anderzijds had zij een intact autobiografisch geheugen. De auteurs zeggen dat haar geheugenafwijking zodoende lijkt op semantische amnesie. Daar zouden ze best wel eens gelijk in kunnen hebben, maar zeker weten doen we dat niet omdat M.N. ook last had van ernstige woordvindingsmoeilijkheden (anomie). Zie Yasuda et al., 1997.
 
2
Sommige auteurs (b.v. Giannakopolous et al., 2000) hanteren een bgt die maar weinig gezichten (bijvoorbeels 10) omvat. Dat maakt het onmogelijk om een Ribot-gradiënt vast te stellen.
 
3
Het is goed denkbaar dat aan de Ribot-gradiënt het meer algemene principe ten grondslag ligt dat naarmate stimuli vroeger in de ontwikkeling zijn opgeslagen, zij ook sneller worden herkend. Dat is ook wel door reactietijdexperimenten naar gezichtsherkenning gevonden. Zie Moore en Valentine (1999).
 
4
Volledigheidshalve melden we dat de Duitse studenten op zowel het classificatie-onderdeel als het oud-nieuw onderdeel van de bgt hoger scoorden dan de simulanten. Het gaat om goedscores van respectievelijk 59 tegen 29% (t(28) = 5.8, P < 0.01) en 83 tegen 40% (t(28) = 7.6, P < 0.01).
 
5
Over deze technische kwestie valt nog veel te zeggen. In het kort gaat het er om dat universaliteit en dateerbaarheid van het stimulusmateriaal ’ in dit geval foto's van gezichten ’ met elkaar op gespannen voet staan. Men wil dat, bijvoorbeeld, Marcus Bakker zo universeel bekend is dat zijn foto door de overgrote meerderheid van de oudere mensen met een intact geheugen wordt herkend. Aan de andere kant zou een universele bekendheid wel eens kunnen inhouden dat Bakkers roem zich verder uitstrekt dan de jaren '70. Dat zou betekenen dat zijn roem niet goed te dateren valt. Als de dateerbaarheid van het stimulusmateriaal over de gehele linie te wensen overlaat, is de kans weer gering dat men een Ribot-gradiënt vindt (zie ook Meeter & Murre, 2002).
 
6
De kwestie van het dateren van de aanvang van een geheugenstoornis is complexer dan we het hier doen voorkomen. Butters en Cermak (1986) lieten zien dat het retrograde geheugenverlies van Korsakoffpatiënten zich uitstrekt tot de periode voor het ontstaan van hun ziekte. Zij beschreven een geleerde, aangeduid als P.Z., die twee jaar voordat hij last kreeg van de ziekte van Korsakoff een autobiografie had geschreven. Aan de hand van deze autobiografie konden Butters en Cermak aantonen dat PZ een gat in zijn geheugen had dat 25 jaar omspande (voor het overige deel van zijn leven had hij een temporele gradiënt ’ overeenkomstig de wet van Ribot). Het ziet er dus naar uit dat bij de ziekte van Korsakoff recente, maar ook wat oudere (goed vastgelegde) gebeurtenissen kunnen worden gewist.
 
7
In ons onderzoek naar de bgt namen wij binnen de groep van simulanten ook de sims af. De gemiddelde score was 41 (SD = 16.8). De minimumscore in deze groep lag met 21 punten ruim boven het afkappunt (17). De correlatie tussen sims scores en goedscores op het classificatie-onderdeel van de bgt bedroeg −0.65 (P < 0.05): hoe hoger hun sims score, des te slechter de simulanten waren in het ordenen van bekende Nederlanders.
 
Literatuur
go back to reference Butters, N. & Cermak, L. (1986). ‘A case study of forgetting autobiographical knowledge: Implications for the study of retrograde amnesia. D. Rubin (red.), Autobiographical memory (pp. 253-272), New York, Cambridge University Press. Butters, N. & Cermak, L. (1986). ‘A case study of forgetting autobiographical knowledge: Implications for the study of retrograde amnesia. D. Rubin (red.), Autobiographical memory (pp. 253-272), New York, Cambridge University Press.
go back to reference De Renzi, E., Liotti, M. & Nichelli, P. (1987). Semantic amnesia with preservation of autobiographic memory: A case report. Cortex, 23, 575-597. De Renzi, E., Liotti, M. & Nichelli, P. (1987). Semantic amnesia with preservation of autobiographic memory: A case report. Cortex, 23, 575-597.
go back to reference Giannakopoulos, P., Gold, G., Duc, M., Michel, J.P, Hof, P.R. & Bouras, C. (2000). Impaired processing of famous faces in Alzheimer's disease is related to neurofibrillary tangle densities in the prefrontal and anterior cingulated cortex. Dementia and Geriatric Cognitive Disorders, 11, 336-341. Giannakopoulos, P., Gold, G., Duc, M., Michel, J.P, Hof, P.R. & Bouras, C. (2000). Impaired processing of famous faces in Alzheimer's disease is related to neurofibrillary tangle densities in the prefrontal and anterior cingulated cortex. Dementia and Geriatric Cognitive Disorders, 11, 336-341.
go back to reference Grossi, D., Trojano, L., Grasso, A. & Orisisn, A. (1988). A selective semantic amnesia after closed head injury. Cortex, 24, 457-464. Grossi, D., Trojano, L., Grasso, A. & Orisisn, A. (1988). A selective semantic amnesia after closed head injury. Cortex, 24, 457-464.
go back to reference Jelicic, M., Merckelbach, H. & Cima, M. (2003). Over het simuleren van cognitieve stoornissen. Tijdschrift voor Psychiatrie, 45, 687-696. Jelicic, M., Merckelbach, H. & Cima, M. (2003). Over het simuleren van cognitieve stoornissen. Tijdschrift voor Psychiatrie, 45, 687-696.
go back to reference Jelicic, M., Merckelbach, H. & Peters, M.J.V. (in druk). That's what we call a psychogenic amnesia. Tijdschrift voor Psychiatrie. Jelicic, M., Merckelbach, H. & Peters, M.J.V. (in druk). That's what we call a psychogenic amnesia. Tijdschrift voor Psychiatrie.
go back to reference Jelicic, M., Merckelbach, H. & van Bergen, S. (2004a). Symptom validity testing of feigned amnesia for a mock crime. Archives of Clinical Neuropsychology, 19, 525-531. Jelicic, M., Merckelbach, H. & van Bergen, S. (2004a). Symptom validity testing of feigned amnesia for a mock crime. Archives of Clinical Neuropsychology, 19, 525-531.
go back to reference Jelicic, M., Merckelbach, H. & van Bergen, S. (2004b). Symptom validity testing of feigned crime-related amnesia: A simulation study. Journal of Credibility Assessment and Witness Psychology, 5, 1-8. Jelicic, M., Merckelbach, H. & van Bergen, S. (2004b). Symptom validity testing of feigned crime-related amnesia: A simulation study. Journal of Credibility Assessment and Witness Psychology, 5, 1-8.
go back to reference Kopelman, M.D. (1989). Remote and autobiographical memory, temporal context memory, and frontal atrophy in Korsakoff and Alzheimer patients. Neuropsychologia, 27, 437-460. Kopelman, M.D. (1989). Remote and autobiographical memory, temporal context memory, and frontal atrophy in Korsakoff and Alzheimer patients. Neuropsychologia, 27, 437-460.
go back to reference Kopelman, M.D. (2002). Disorders of memory. Brain, 125, 2152-2190. Kopelman, M.D. (2002). Disorders of memory. Brain, 125, 2152-2190.
go back to reference Markowitsch, H.J. (1996). Organic and psychogenic retrograde amnesia: Two sides of the same coin? Neurocase, 2, 357-371. Markowitsch, H.J. (1996). Organic and psychogenic retrograde amnesia: Two sides of the same coin? Neurocase, 2, 357-371.
go back to reference Meehl, P.E. (1973). ‘Why I do not attend case conferences’ in P.E. Meehl (red.), Psychodiagnosis: Selected papers, Minneapolis, University of Minnesota Press. Meehl, P.E. (1973). ‘Why I do not attend case conferences’ in P.E. Meehl (red.), Psychodiagnosis: Selected papers, Minneapolis, University of Minnesota Press.
go back to reference Meeter, M. & Murre, J. (2002). Tests voor retrograde amnesie. Neuropraxis, 6, 147-152. Meeter, M. & Murre, J. (2002). Tests voor retrograde amnesie. Neuropraxis, 6, 147-152.
go back to reference Merckelbach, H. & Jelicic, M. (2004). Hoe een cia agent zijn geheugen hervond en andere waar gebeurde verhalen, Amsterdam, Contact. Merckelbach, H. & Jelicic, M. (2004). Hoe een cia agent zijn geheugen hervond en andere waar gebeurde verhalen, Amsterdam, Contact.
go back to reference Merckelbach, H., Jelicic, M., Candel, I. & Horselenberg, R. (2002). Sleutelen aan geheugenverlies. Maandblad geestelijke volksgezondheid, 57, 923-935. Merckelbach, H., Jelicic, M., Candel, I. & Horselenberg, R. (2002). Sleutelen aan geheugenverlies. Maandblad geestelijke volksgezondheid, 57, 923-935.
go back to reference Merckelbach, H., Jelicic, M., Giesbrecht, T. & Horselenberg, R. (2003). De wraak van Hughlings Jackson: over een gesimuleerde fugue. Maandblad geestelijke volksgezondheid, 58, 654-665. Merckelbach, H., Jelicic, M., Giesbrecht, T. & Horselenberg, R. (2003). De wraak van Hughlings Jackson: over een gesimuleerde fugue. Maandblad geestelijke volksgezondheid, 58, 654-665.
go back to reference Merckelbach, H., Koeyvoets, N, Cima, M. & Nijman, H. (2001). De Nederlandse versie van de sims. De Psycholoog, 36, 586-591. Merckelbach, H., Koeyvoets, N, Cima, M. & Nijman, H. (2001). De Nederlandse versie van de sims. De Psycholoog, 36, 586-591.
go back to reference Markowitsch, H.J., Calabrese, P., Neufeld, H., Gehlen, W. & Durwen, H.F. (1999). Retrograde amnesia for world knowledge and preserved memory for autobiographical events: A case report. Cortex, 35, 243-252. Markowitsch, H.J., Calabrese, P., Neufeld, H., Gehlen, W. & Durwen, H.F. (1999). Retrograde amnesia for world knowledge and preserved memory for autobiographical events: A case report. Cortex, 35, 243-252.
go back to reference Mackenzie Ross, S. (2000). Profound retrograde amnesia following mild head injury: organic or functional? Cortex, 36, 521-537. Mackenzie Ross, S. (2000). Profound retrograde amnesia following mild head injury: organic or functional? Cortex, 36, 521-537.
go back to reference Moore, V. & Valentine, T. (1999). ‘The effects of age of acquisition in processing of famous faces and names: Exploring the locus and proposing a mechanism’ in M. Hahn & S.C. Stoneness (red.), Proceedings of the twenty-first annual meeting of the Cognitive Science Society (pp. 416-421), Mahwah, Erlbaum. Moore, V. & Valentine, T. (1999). ‘The effects of age of acquisition in processing of famous faces and names: Exploring the locus and proposing a mechanism’ in M. Hahn & S.C. Stoneness (red.), Proceedings of the twenty-first annual meeting of the Cognitive Science Society (pp. 416-421), Mahwah, Erlbaum.
go back to reference Schacter, D.L., Wang, P.L., Tulving, E. & Freedman, M. (1982). Functional retrograde amnesia: A quantitative case study. Neuropsychologia, 20, 523-532. Schacter, D.L., Wang, P.L., Tulving, E. & Freedman, M. (1982). Functional retrograde amnesia: A quantitative case study. Neuropsychologia, 20, 523-532.
go back to reference Tulving, E., Kapur, S., Craik, F.I.M., Moscovitch, M. & Houle, S. (1994). Hemispheric encoding/retrieval asymmetry in episodic memory: Positron emission tomography findings. Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA, 91, 2016-2020. Tulving, E., Kapur, S., Craik, F.I.M., Moscovitch, M. & Houle, S. (1994). Hemispheric encoding/retrieval asymmetry in episodic memory: Positron emission tomography findings. Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA, 91, 2016-2020.
go back to reference Yasuda, K., Watanabe, O. & Ono, Y. (1997). Dissociation between semantic and autobiographical memory: A case report. Cortex, 33, 623-638. Yasuda, K., Watanabe, O. & Ono, Y. (1997). Dissociation between semantic and autobiographical memory: A case report. Cortex, 33, 623-638.
Metagegevens
Titel
Wat deed deze BN-er? Een Nederlandse Beroemde Gezichten Taak
Auteurs
Harald Merckelbach
Marko Jelicic
Hugo van Roermund
Karin Slegers
Publicatiedatum
01-02-2005
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
Gepubliceerd in
Neuropraxis / Uitgave 1/2005
Print ISSN: 1387-5817
Elektronisch ISSN: 1876-5785
DOI
https://doi.org/10.1007/BF03079027

Andere artikelen Uitgave 1/2005

Neuropraxis 1/2005 Naar de uitgave

Signalement

Artikelen

Woorden vooraf

Woorden vooraf