Skip to main content
main-content

Over dit boek

Zakboek ziektebeelden Neurologie

Inhoudsopgave

Voorwerk

1. CVA en TIA

cva

, afkorting van

cerebrovasculair accident

, is een verzamelnaam voor plotseling optredende stoornissen van de hersenfunctie door onvoldoende bloedvoorziening. Men spreekt ook wel van beroerte of attaque.

tia

, afkorting van

transient ischemic attack

, is de benaming voor een acuut optredende kortdurende verstoring van hersenfuncties ten gevolge van een tijdelijke bloedvatvernauwing en -afsluiting op kleinere schaal, die meestal enkele minuten duurt, doch maximaal 24 uur.

B. Reichgelt, H.C.J. Branderhorst-Heystek

2. Chronische-vermoeidheidssyndroom

Van het chronische-vermoeidheidssyndroom (

cvs

) is sprake bij moeheidsklachten die langer duren dan 6 maanden, leiden tot aanzienlijke beperkingen in het dagelijks functioneren, niet verbeteren door rusten en gepaard gaan met afname van concentratie- of inprentingsvermogen en meer dan een van de volgende klachten: keelpijn, opgezette lymfeklieren, spierpijn, gewrichtsklachten, hoofdpijn, slaapproblemen of misselijkheid, waarbij de klachten niet kunnen worden toegeschreven aan een thans diagnosticeerbare somatische of psychiatrische aandoening.

Deze aandoening staat ook bekend als myalgische encefalomyelitis

(

me

).

B. Reichgelt, M. van Rooij-Kromkamp

3. Delirium

Het delirium heet in de volksmond ook wel ijlen. Het is een psychiatrische aandoening die vrijwel altijd wordt uitgelokt door een lichamelijke ziekte en die wordt gekenmerkt door een gestoord bewustzijn, stoornissen in de aandacht, concentratie, cognitie en gedrag.

D.H.G. Krol, F. Gooskens

4. Dementie

Dementie is een spectrum van klinische verschijnselen, met als kenmerken: geheugen- en cognitiestoornissen en stoornissen in stemming en/of gedrag, die in het dagelijks leven interfereren.

H.C.W. Hoff, W.J.M. Gijzen

5. Dwarslaesie

Een dwarslaesie is een accidentele kwetsing of doorsnijding van het ruggenmerg. Indien niet traumatisch veroorzaakt, spreekt men van een dwarslaesiesyndroom: het complex van verschijnselen zoals die zich bij een traumatische dwarslaesie van het ruggenmerg voordoen.

V.J. de Ru, T. Jagt-Voogtsgeerd

6. Epilepsie

Bij epilepsie is er sprake van abnormale elektrische activiteit in de hersenen, resulterend in aanvalsgewijs optredende stoornis van de hersenfunctie, die zich kan uiten in een daling van het bewustzijn, en ook in motorische, sensibele, vegetatieve en/of psychische verschijnselen. De verschijnselen hangen af van de lokalisatie van de epileptische stoornis in de hersenen, en van de spreiding en de intensiteit van de elektrische veranderingen in de hersenen. Epilepsie wordt in de volksmond ook wel

vallende ziekte

genoemd. Iedereen kan een epileptische aanval krijgen, maar wanneer er 2 of meer aanvallen optreden binnen 2 jaar wordt de diagnose epilepsie gesteld. Ongeveer 1 op de 150 mensen in Nederland heeft epilepsie. Er worden 2 hoofdvormen van epilepsie onderscheiden:

gegeneraliseerde epilepsie en partiële of lokalisatiegebonden epilepsie

. Beide vormen van epilepsie kunnen primair zijn (zonder duidelijke oorzaak) of symptomatisch als symptoom van hersenbeschadiging). De Nederlandse Vereniging voor Neurologie en de Liga tegen Epilepsie hanteren de meest recente, uit 1989 daterende classificatie en komen daarmee tot 4 verschillende vormen van epilepsie.

J.C. van Hemert-van der Poel, M. Vermeire

7. Migraine en hoofdpijn

Hoofdpijn is een veel voorkomende klacht waaraan verschillende oorzaken ten grondslag liggen. Het is zelden een levensbedreigende aandoening. Bij sommige patiënten gaat hoofdpijn echter wel gepaard met ernstige functionele en emotionele beperkingen. De meest voorkomende vormen van hoofdpijn zijn: migraine, clusterhoofdpijn en spanningshoofdpijn (of gewone hoofdpijn).

Migraine begint meestal in de puberteit en komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Clusterhoofdpijn

(of neuralgie van Horton) komt voornamelijk voor bij mannen ouder dan 30 jaar. Spanningshoofdpijn is de gewone hoofdpijn, waar iedereen wel eens last van heeft; 3% van de bevolking heeft er iedere dag last van. Andere, zeldzame, vormen van hoofdpijn worden in dit katern niet besproken.

D. van Zeben, R.L.M. van Boekel

8. Ziekte van Parkinson

De ziekte van Parkinson is een neurodegeneratieve aandoening van het zenuwstelsel. Bij mensen met de ziekte van Parkinson sterven bepaalde hersencellen van de basale kernen af (substantia nigra of zwarte kernen). Hierdoor wordt de stof dopamine onvoldoende aangemaakt. Dopamine is een neurotransmitter die zorgt voor de willekeurige bewegingen van de spieren. Door een gebrek aan dopamine verlopen de bewegingen niet meer soepel. De balans tussen dopamine en de andere neurotransmitters (bijvoorbeeld acetylcholine en serotonine) raakt ook verstoord, waardoor allerlei klachten kunnen ontstaan, zoals beven. De ziekte heeft een chronisch, progressief karakter en is tot op heden niet te genezen.

D. van Zeben, M. Drent

9. Multiple sclerose (MS)

Multiple sclerose (

ms

) is een aandoening van de witte stof (myeline) van de hersenen, leidend tot tijdelijke en vaak ook blijvende neurologische uitvalsverschijnselen. De ziekte ontstaat op meerdere (multiple) plaatsen en leidt tot littekenvorming (sclerosering).

J.C. van Hemert-van der Poel, I. van der Pol-Jacobs

10. Slaapstoornissen

Een derde van ons volwassen leven besteden we aan slapen, gemiddeld 8 uur per nacht. De slaap kent verschillende slaapstadia, stadium I en II (ondiepe slaap), slaapstadium III en IV (diepe slaap) en droomslaap (Rapid Eye Movement-slaap,

rem

-slaap). Slaap kan gemeten worden met een slaap-eeg (= hypnogram, afbeelding 1). In het begin van de nacht is er sprake van twee tot drie slaapcycli. Een slaapcyclus bestaat uit alle slaapstadia, gevolgd door een periode van rem-slaap. In het tweede deel van de nacht is er vooral ondiepe slaap en droomslaap.

J.C. van Hemert-van der Poel, W. Arends, R. Van de Bossche

11. Carpaletunnelsyndroom

Het carpaletunnelsyndroom (

cts

) is een klachtenpatroon veroorzaakt door een langdurige beknelling van de middelste armzenuw (de nervus medianus) in de pols. De carpale tunnel (gelegen in de pols) is de ruimte tussen de handwortelbeentjes en een peesblad, het ligamentum carpi. Door de carpale tunnel lopen de buigpezen van de vingers en de nervus medianus. In de afbeelding ziet u links een schematische tekening van de ligging van de carpale tunnel in de pols, rechts een doorsnede van de pols ter hoogte van de carpale tunnel.

D. van Zeben, S.M. Onderwater

12. Whiplash

Whiplash betekent letterlijk zweepslag. Ook in het Nederlands is het de gangbare benaming voor de gevolgen van een ongeval waarbij de nek een traumatiserende buig- en strekbeweging maakt. Deze bewegingen kunnen het gevolg zijn van een aanrijding (van achteren of van opzij), maar ook van een duikongeval of een ander ongeval. Het ontstane letsel bevindt zich zowel in de benige als in de weke delen (het zogeheten whiplashletsel of -trauma), en kan aanleiding zijn voor het optreden van diverse klinische verschijnselen (whiplash-gerelateerde aandoeningen).

B. Reichgelt, D.H. Del Tin

13. Amyotrofe laterale sclerose (ALS)

Amyotrofe laterale sclerose (

als

) is een snel progressieve aandoening die gekenmerkt wordt door spierzwakte, krampen, spieratrofie en fasciculaties.

als

is een progressieve ziekte, waardoor in de loop van tijd alle dwarsgestreepte spieren zwakker worden. In gemiddeld drie jaar leidt de spierzwakte tot de dood.

J.C. de Goeijen, M. Huvenaars

14. Ziekte van Guillain-Barré

De ziekte van Guillain-Barré is een acute immuungemedieerde polyneuropathie, een ontstekingsachtige aandoening van de zenuwen in armen en benen, die meestal gepaard gaat met ernstige spierzwakte en mogelijk gevoelsstoornissen en autonome stoornissen. De polyneuropathie is meestal van het demyeliniserende type (myelinebeschadiging), soms van het axonale type (axonenbeschadiging).

H.C.W. Hoff, J.C. de Goeijen, M. Huvenaars

15. Ziekte van Huntington

De ziekte van Huntington is een erfelijke aandoening die bepaalde delen van de hersenen aantast. De eerste symptomen openbaren zich meestal tussen het 35e en 45e levensjaar, maar kunnen ook eerder of later in het leven optreden. Het betreffen onder andere onwillekeurige (choreatische) bewegingen die langzaam verergeren, verstandelijke achteruitgang en een verscheidenheid van psychische symptomen. De ziekte leidt gemiddeld na circa zestien jaar tot de dood van de patiënt, meestal door bijkomende aandoeningen, zoals longontsteking.

I. Kockx, D. van Zeben

Nawerk

Meer informatie