1. Het komen en gaan van ziekten

Ziekten komen en gaan, maar het is lastig een duidelijk patroon in die ontwikkeling te ontdekken. Om trends in het ziektepatroon op het spoor te komen moeten we daarom een omweg bewandelen. Aangezien sterfte conceptueel eenduidiger is dan ziekte, en bovendien beter is geregistreerd, is het zinvol eerst te kijken naar trends in het sterftepatroon. In dit hoofdstuk worden die trends eerst gepresenteerd en daarna geduid aan de hand van de theorie van de epidemiologische transitie van Omran. Het blijkt dat de levensverwachting is verdubbeld, dat sterfte is teruggedrongen naar de hoogste leeftijdscategorie en dat infectieziekten bijna geheel zijn verdwenen: ze hebben plaatsgemaakt voor chronische ziekten met toename van de ziektelast als gevolg. Ten slotte wordt stilgestaan bij de vraag in hoeverre de dalende trend in het ziekte- en sterftepatroon moet worden toegeschreven aan medisch-therapeutisch ingrijpen of aan sociaal-politieke maatregelen door de staat.