Handleiding medisch-wetenschappelijk onderzoek

Inhoudsopgave

1. Voorwerk

2. 1. 1 Functie van medischwetenschappelijk onderzoek

   Gerhard A. Zielhuis, Paul H. J. M. Heydendael, Jaap C. Maltha, Piet L. C. M. van Riel

   Samenvatting

   In de periode 2007-2011 was er in Nederland een uitbraak van Q-koorts. Q-koorts is een infectieziekte veroorzaakt door een bacterie (Coxiella burnetii), die wordt overgedragen van dieren op mensen, een zogenoemde zoönose. De ziekte komt over vrijwel de hele wereld voor. In Nederland werden jaarlijks ongeveer 15 besmettingen bij de mens geregistreerd, maar in 2007 was er in de regio Brabant geheel onverwacht sprake van een Q-koortsuitbraak.

3. 2. 2 Fasen van onderzoek – stappenplan

   Gerhard A. Zielhuis, Paul H. J. M. Heydendael, Jaap C. Maltha, Piet L. C. M. van Riel

   Samenvatting

   Een medisch onderzoeker is door zijn opleiding en ervaring toegerust voor het bestuderen van een specifiek deelterrein van de medische wetenschap. De discipline van de onderzoeker bepaalt veelal ook de onderzoeksmethode.

4. 3. 3 Vormen van onderzoek

   Gerhard A. Zielhuis, Paul H. J. M. Heydendael, Jaap C. Maltha, Piet L. C. M. van Riel

   Samenvatting

   De wijze waarop empirisch onderzoek in de medische wetenschappen vorm krijgt – de onderzoeksarchitectuur, onderzoeksstrategie, onderzoekstactiek, kortweg de onderzoeksvorm – volgt primair uit de vraagstelling en de daarbij behorende theoretische inzichten (zie hoofdstuk 2). De mogelijkheden om onderzoek te doen bij zieke en gezonde mensen zijn echter beperkt. Men kan immers niet naar believen mensen manipuleren, opensnijden, organen verwijderen en interne processen bestuderen, louter en alleen omdat men een wetenschappelijke vraagstelling wil beantwoorden of een wetenschappelijke hypothese wil toetsen. Daarbij geldt dat de mogelijkheden niet alleen worden beperkt door ethisch-juridische overwegingen (zie ook hoofdstuk 10), maar ook door technische beperkingen in de mogelijkheden om waar te nemen en processen te beïnvloeden.

5. 4. 4 Literatuur en literatuuronderzoek1

   Gerhard A. Zielhuis, Paul H. J. M. Heydendael, Jaap C. Maltha, Piet L. C. M. van Riel

   Samenvatting

   Het ontvangen, verwerken, selecteren en gebruiken van informatie uit velerlei bronnen is niet alleen deel van het dagelijks leven, maar ook cruciaal voor de wetenschappelijk onderzoeker en voor de medische professional die de resultaten van wetenschappelijk onderzoek gebruikt in de eigen praktijk.

6. 5. 5 Het onderzoeksvoorstel

   Gerhard A. Zielhuis, Paul H. J. M. Heydendael, Jaap C. Maltha, Piet L. C. M. van Riel

   Samenvatting

   Een onderzoeksvoorstel geeft overzichtelijk aan wat de wetenschappelijke vraagstelling is en waarom het de moeite waard is dit onderzoek op deze wijze uit te voeren. Onderzoeksvoorstellen zijn bedoeld om personen en instanties te overtuigen van het belang van het (op deze wijze) uitvoeren van het onderzoek. Denk aan opdracht- en subsidiegevers, wetenschappelijke adviescommissies, medisch-ethische toetsingscommissies, dierexperimentencommissies, begeleiders of begeleidingscommissies. Het onderzoeksvoorstel moet hun duidelijk maken dat het onderzoek relevant is, verantwoord is opgezet en grote kans van slagen heeft. Een positief oordeel betekent doorgaans groen licht (en financiën) om het onderzoek op de voorgestelde wijze te kunnen uitvoeren.

7. 6. 6 Steekproefomvang en powerberekening

   Gerhard A. Zielhuis, Paul H. J. M. Heydendael, Jaap C. Maltha, Piet L. C. M. van Riel

   Samenvatting

   Bij de opzet van een onderzoek is het wenselijk een indicatie te hebben van het benodigde aantal onderzoekssubjecten. Bij kwantitatief onderzoek kan dit aantal met behulp van statistische formules worden bepaald.

8. 7. 7 Meetinstrumenten

   Gerhard A. Zielhuis, Paul H. J. M. Heydendael, Jaap C. Maltha, Piet L. C. M. van Riel

   Samenvatting

   ‘Meten is weten’, luidt een bekend gezegde. Metingen (waarnemingen) vormen de basis van empirisch medisch-wetenschappelijk onderzoek.

9. 8. 8 Gegevensverwerking

   Gerhard A. Zielhuis, Paul H. J. M. Heydendael, Jaap C. Maltha, Piet L. C. M. van Riel

   Samenvatting

   Wanneer de gegevens voor het onderzoek verzameld zijn, dienen ze op een over-zichtelijke manier te worden samengevat. Omdat de gegevens doorgaans betrekking hebben op een steekproef van de populatie waarover men uitspraken wil doen, wordt ook de nauwkeurigheid van de samenvattende grootheden (parameters) gegeven.

10. 9. 9 Publiceren

    Gerhard A. Zielhuis, Paul H. J. M. Heydendael, Jaap C. Maltha, Piet L. C. M. van Riel

    Samenvatting

    Het onderzoeksproces is pas voltooid als de resultaten openbaar zijn gemaakt. Doordat de onderzoeker met de resultaten van het onderzoek naar buiten treedt, kan een externe wetenschappelijke toetsing plaatsvinden.

11. 10. 10 Bescherming van onderzoeksdeelnemers

    Gerhard A. Zielhuis, Paul H. J. M. Heydendael, Jaap C. Maltha, Piet L. C. M. van Riel

    Samenvatting

    Voor iedere onderzoeker gelden algemene morele standaarden van wetenschappelijke integriteit, zoals het vermijden (of ten minste expliciteren) van mogelijke belangenconflicten en afzien van wetenschappelijke fraude, misleiding en plagiaat. Ook is het belangrijk dat onderzoekers niet met resultaten in de publiciteit treden voordat deze zijn voorgelegd aan vakgenoten. Met andere woorden, onderzoekers dienen zich te onthouden van elke vorm van wetenschappelijk wangedrag.

12. 11. 11 Organisatie en financiering

    Gerhard A. Zielhuis, Paul H. J. M. Heydendael, Jaap C. Maltha, Piet L. C. M. van Riel

    Samenvatting

    Er zijn veel organisaties in Nederland die zich bezighouden met medisch-wetenschappelijk onderzoek, zowel in uitvoerend als in financierend opzicht. Enerzijds zijn dit organisaties die het onderzoek primair doen voor hun eigen bedrijfsvoering: de farmaceutische en medisch-technische industrie, grote ziekenhuizen, zorgverzekeraars, grote GGD’en, arbodiensten enzovoort. Anderzijds zijn er organisaties die onderzoek doen in opdracht van en betaald door derden.

13. Nawerk