18. Stoornissen in het gebruik van alcohol en drugs

Drugs of psychoactieve stoffen kunnen vergiftiging (intoxicatie), tolerantie, psychische en fysieke afhankelijkheid of verslaving veroorzaken. Er worden drie groepen onderscheiden:

a. bewustzijnsverlagende middelen (alcohol en opiaten, zoals opium, morfine, heroïne, methadon en oxycodon);

b. stimulerende middelen (zoals amfetaminen, cocaïne, cafeïne en nicotine);

c. bewustzijnsveranderende middelen (zoals cannabis en psychedelica als lsd). Middelen als GHB en lachgas zijn in deze driedeling moeilijk onder te brengen vanwege gemengde effecten.

Bij het ontstaan van stoornissen in het gebruik van alcohol en drugs spelen vooral genetische kwetsbaarheid, neurobiologische factoren en leerprocessen een rol. Tolerantie, ontwenningsverschijnselen, psychologische en sociale factoren leiden tot instandhouding of verergering van de verslaving.

De behandeling van verslavingen bestaat allereerst uit ontgifting en aanpak van medische complicaties. Naast motiverende gespreksvoering wordt een zelfcontroleprogramma ingezet. De sociale druk tot alcohol- of drugsgebruik leren mensen weerstaan in socialevaardigheidstrainingen. Verandering van leefstijl is een andere belangrijke optie. Naast systeemtherapie voor relatie- en gezinsproblemen vereisen problemen op het gebied van werk, financiën en justitie vaak sociaal-maatschappelijke begeleiding.