Skip to main content
main-content
Top

Tip

Swipe om te navigeren naar een ander artikel

Gepubliceerd in: Tijdschrift voor Psychotherapie 3/2012

01-05-2012

Schuld en schaamte

Een psychoanalytisch perspectief

Auteur: Antoine Mooij

Gepubliceerd in: Tijdschrift voor Psychotherapie | Uitgave 3/2012

Log in om toegang te krijgen
share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Samenvatting

In dit artikel worden overeenkomsten en verschillen tussen (gevoelens van) schuld en schaamte besproken. Er wordt onderscheid gemaakt tussen drie vormen van schuld en schaamte: faalschuld, daadschuld en vereveningschuld en de daarmee corresponderende faalschaamte, zijnsschaamte en relationele schaamte. Deze onderscheidingen worden toegelicht op het vlak van de psychopathologie. Zij worden besproken vanuit drie niveaus van de psychische realiteit: de ervaring, het verkeren in een situatie en bepaaldheid door een talige structuur (intentionele, situationele en structurele analyse). De oorsprong van schuld en schaamte wordt vanuit lacaniaans perspectief besproken. De psychoanalyse wordt hierbij opgevat als een antropologisch georiënteerde vorm van psychotherapie en psychopathologie.
Literatuur
go back to reference Aristoteles, (1984). The complete works of Aristotle (Poetica 1452 a 22 - 1452 b 9; 1452 b 34 - 1453 a 12). The revised Oxford translation. Princeton (N.J.): Princeton UP. Aristoteles, (1984). The complete works of Aristotle (Poetica 1452 a 22 - 1452 b 9; 1452 b 34 - 1453 a 12). The revised Oxford translation. Princeton (N.J.): Princeton UP.
go back to reference Bennett, M.R. & Hacker, P.M.S. (2003). Philosophical foundations of neuroscience. Oxford: Blackwell. Bennett, M.R. & Hacker, P.M.S. (2003). Philosophical foundations of neuroscience. Oxford: Blackwell.
go back to reference Bolhuis, J.J., Brown, G.R., Richardson, R.C. & Laland, K.N. (2011). Darwin in mind: New opportunities for evolutionary psychology. PLoS Biol (9)7: e1001109. doi: 10.1371/journal pbio. 1001109. Bolhuis, J.J., Brown, G.R., Richardson, R.C. & Laland, K.N. (2011). Darwin in mind: New opportunities for evolutionary psychology. PLoS Biol (9)7: e1001109. doi: 10.1371/journal pbio. 1001109.
go back to reference Braithwaite, J. (1989). Crime, shame and reintegration. Cambridge: Cambridge UP. CrossRef Braithwaite, J. (1989). Crime, shame and reintegration. Cambridge: Cambridge UP. CrossRef
go back to reference Dehue, T. (2011). Over de (on)wetenschappelijkheid van de DSM, een wetenschapstheoretisch perspectief. In D. Denys & G. Meynen (red.), Handboek psychiatrie en filosofie (pp. 53-69). Utrecht: De Tijdstroom. Dehue, T. (2011). Over de (on)wetenschappelijkheid van de DSM, een wetenschapstheoretisch perspectief. In D. Denys & G. Meynen (red.), Handboek psychiatrie en filosofie (pp. 53-69). Utrecht: De Tijdstroom.
go back to reference Hersenstichting (2012). Advertenties. de Volkskrant, 4 februari, P9, V19. Hersenstichting (2012). Advertenties. de Volkskrant, 4 februari, P9, V19.
go back to reference Hullu, J. de (2003). Materieel strafrecht. Over algemene leerstukken van strafrechtelijke aansprakelijkheid naar Nederlands recht. Deventer: Kluwer. Hullu, J. de (2003). Materieel strafrecht. Over algemene leerstukken van strafrechtelijke aansprakelijkheid naar Nederlands recht. Deventer: Kluwer.
go back to reference Kant, I. (1970). Anthropologie in pragmatischer Hinsicht. In I. Kant (1970), Werke. Band 6 (pp. 400-688). Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft. Kant, I. (1970). Anthropologie in pragmatischer Hinsicht. In I. Kant (1970), Werke. Band 6 (pp. 400-688). Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft.
go back to reference Kohut, H. (1972). Thoughts on narcissism and narcissistic rage. The Psychoanalytic Study of the Child, 27, 60-400. Kohut, H. (1972). Thoughts on narcissism and narcissistic rage. The Psychoanalytic Study of the Child, 27, 60-400.
go back to reference Lacan, J. (1966). L’agressivité en psychanalyse. In J. Lacan (1966), Écrits (pp. 101-125). Paris: Seuil. Lacan, J. (1966). L’agressivité en psychanalyse. In J. Lacan (1966), Écrits (pp. 101-125). Paris: Seuil.
go back to reference Lacan, J. (1991). Le séminaire de Jacques Lacan. Livre XVII. L’envers de la psychanalyse. Paris: Seuil. Lacan, J. (1991). Le séminaire de Jacques Lacan. Livre XVII. L’envers de la psychanalyse. Paris: Seuil.
go back to reference Merleau-Ponty, M. (1997 [1945]). Fenomenologie van de waarneming. Amsterdam: Ambo. Merleau-Ponty, M. (1997 [1945]). Fenomenologie van de waarneming. Amsterdam: Ambo.
go back to reference Mooij, A. (2001). Taal en verlangen. Lacans theorie van de psychoanalyse (8e druk). Amsterdam: Boom. Mooij, A. (2001). Taal en verlangen. Lacans theorie van de psychoanalyse (8e druk). Amsterdam: Boom.
go back to reference Mooij, A. (2002). De huidige cultuur als beeldcultuur. In A. Mooij (2002), Psychoanalytisch gedachtegoed. Een modern perspectief (pp. 109-126). Amsterdam: Boom. Mooij, A. (2002). De huidige cultuur als beeldcultuur. In A. Mooij (2002), Psychoanalytisch gedachtegoed. Een modern perspectief (pp. 109-126). Amsterdam: Boom.
go back to reference Mooij A. (2004). Schuld in strafrecht en psychiatrie. In A. Mooij (2004), Psychiatrie, recht en de menselijke maat (2e druk; pp. 55-73). Amsterdam: Boom. Mooij A. (2004). Schuld in strafrecht en psychiatrie. In A. Mooij (2004), Psychiatrie, recht en de menselijke maat (2e druk; pp. 55-73). Amsterdam: Boom.
go back to reference Mooij, A. (2006). De psychische realiteit. Psychiatrie als geesteswetenschap. Amsterdam: Boom. Mooij, A. (2006). De psychische realiteit. Psychiatrie als geesteswetenschap. Amsterdam: Boom.
go back to reference Mooij, A. (2009a). Prudentie en evidentie. Den Haag: Boom Juridische uitgevers. Mooij, A. (2009a). Prudentie en evidentie. Den Haag: Boom Juridische uitgevers.
go back to reference Mooij, A. (2009b). Schuld, schaamte en cultuurverschil. In J. Harte, Th. Verhagen & M. Zomer (red.), ‘Most probably the best professor of forensic psychiatry’. Liber amicorum Dick Raes (pp. 27-38). Nijmegen: Wolf Legal Publishers. Mooij, A. (2009b). Schuld, schaamte en cultuurverschil. In J. Harte, Th. Verhagen & M. Zomer (red.), ‘Most probably the best professor of forensic psychiatry’. Liber amicorum Dick Raes (pp. 27-38). Nijmegen: Wolf Legal Publishers.
go back to reference Mooij, A. (2010). Intentionality, desire, responsibility. A study in phenomenology, psychoanalysis and law. Leiden/Boston: Brill. CrossRef Mooij, A. (2010). Intentionality, desire, responsibility. A study in phenomenology, psychoanalysis and law. Leiden/Boston: Brill. CrossRef
go back to reference Mooij A. (2011a). Fenomenologie: belang voor de psychiatrie. In D. Denys en G. Meynen (red.), Handboek psychiatrie en filosofie (pp. 189-201). Utrecht: De Tijdstroom. Mooij A. (2011a). Fenomenologie: belang voor de psychiatrie. In D. Denys en G. Meynen (red.), Handboek psychiatrie en filosofie (pp. 189-201). Utrecht: De Tijdstroom.
go back to reference Mooij, A. (2011b). Psychoanalyse en hermeneutiek. In J. Dirkx, M. Hebbrecht, A. Mooij, R. Vermote (red.), Handboek psychodynamiek. Een verdiepende kijk op psychiatrie en psychotherapie (pp. 607-614). Utrecht: De Tijdstroom. Mooij, A. (2011b). Psychoanalyse en hermeneutiek. In J. Dirkx, M. Hebbrecht, A. Mooij, R. Vermote (red.), Handboek psychodynamiek. Een verdiepende kijk op psychiatrie en psychotherapie (pp. 607-614). Utrecht: De Tijdstroom.
go back to reference Nussbaum, M. (2010). Not for profit. Why democracy needs the humanities. Princeton (NJ): Princeton University Press. Nussbaum, M. (2010). Not for profit. Why democracy needs the humanities. Princeton (NJ): Princeton University Press.
go back to reference Roudineso, É. (2011). Lacan, envers et contre tout. Paris: Seuil. Roudineso, É. (2011). Lacan, envers et contre tout. Paris: Seuil.
go back to reference Sartre, J.-P. (2004). Het zijn en het Niet. Proeve van een fenomenologische ontologie. Rotterdam: Lemniscaat. Sartre, J.-P. (2004). Het zijn en het Niet. Proeve van een fenomenologische ontologie. Rotterdam: Lemniscaat.
go back to reference Schalkwijk, F. (2003). Schaamte: een emotie bij negatieve zelfevaluatie. Tijdschrift voor psychoanalyse, 9, 208-222. Schalkwijk, F. (2003). Schaamte: een emotie bij negatieve zelfevaluatie. Tijdschrift voor psychoanalyse, 9, 208-222.
go back to reference Schalkwijk, F. (2011). Emoties bij jongeren. Theorie en diagnostiek van het geweten. Amsterdam: Boom. Schalkwijk, F. (2011). Emoties bij jongeren. Theorie en diagnostiek van het geweten. Amsterdam: Boom.
go back to reference Seidler, G.H. (2001). Der Blick des Anderen. Eine Analyse der Scham (2e druk). Stuttgart: Klett-Cotta. Seidler, G.H. (2001). Der Blick des Anderen. Eine Analyse der Scham (2e druk). Stuttgart: Klett-Cotta.
go back to reference Tallis, R. (2011). Aping mankind: Neuromania, Darwinitis and the misrepresentation of humanity. Durham: Acumen. Tallis, R. (2011). Aping mankind: Neuromania, Darwinitis and the misrepresentation of humanity. Durham: Acumen.
go back to reference Tas, L. (1974). Lotgevallen van het schaamte-affect. Inval, 417-429. Tas, L. (1974). Lotgevallen van het schaamte-affect. Inval, 417-429.
go back to reference Thys, M. (2006). Fascinatie. Een fenomenologisch-psychoanalytische verkenning van het onmenselijke. Amsterdam: Boom. Thys, M. (2006). Fascinatie. Een fenomenologisch-psychoanalytische verkenning van het onmenselijke. Amsterdam: Boom.
go back to reference Thys, M. (2011). Psychoanalyse en fenomenologie. In J. Dirkx. M. Hebbrecht, A. Mooij, R. Vermote (red.), Handboek psychodynamiek. Een verdiepende kijk op psychiatrie en psychotherapie (pp. 599-606). Utrecht: De Tijdstroom. Thys, M. (2011). Psychoanalyse en fenomenologie. In J. Dirkx. M. Hebbrecht, A. Mooij, R. Vermote (red.), Handboek psychodynamiek. Een verdiepende kijk op psychiatrie en psychotherapie (pp. 599-606). Utrecht: De Tijdstroom.
go back to reference Zwaal, P. van der (1997). Verzwijgen en bekennen: over schaamte en schuld. In P. van der Zwaal (1997), De achtste vrije kunst: psychoanalyse en retorica (pp. 115-132). Amsterdam: Boom. Zwaal, P. van der (1997). Verzwijgen en bekennen: over schaamte en schuld. In P. van der Zwaal (1997), De achtste vrije kunst: psychoanalyse en retorica (pp. 115-132). Amsterdam: Boom.
Metagegevens
Titel
Schuld en schaamte
Een psychoanalytisch perspectief
Auteur
Antoine Mooij
Publicatiedatum
01-05-2012
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
Gepubliceerd in
Tijdschrift voor Psychotherapie / Uitgave 3/2012
Print ISSN: 0165-1188
Elektronisch ISSN: 1876-5637
DOI
https://doi.org/10.1007/s12485-012-0022-0