Schoolmaatschappelijk werk

Inhoudsopgave

1. Voorwerk

2. Inleiding

   NEELTJE SCALONGNE

   Abstract

   Er is de laatste jaren een toenemende vraag naar schoolmaatschappelijk werk vanuit de scholen, met name in de grote steden. Schoolmaatschappelijk werk is niet nieuw; het kwam reeds in de jaren na de Tweede Wereldoorlog tot ontwikkeling maar bleef veelal beperkt tot het speciaal onderwijs. De huidige vraag naar schoolmaatschappelijk werk komt echter niet zozeer vanuit het speciaal onderwijs, maar vanuit de scholen voor primair en voortgezet onderwijs. Primair onderwijs is vanaf 1998 de naam voor de samenvoeging van het basisonderwijs en de speciale scholen voor basisonderwijs; de vroegere scholen voor kinderen met leer- en opvoedingsproblemen (lom), moeilijk lerende kinderen (mlk) en in ontwikkeling bedreigde kleuters (iobk).

3. 1. Verschuivende posities in het primair onderwijs

   NEELTJE SCALONGNE

   Abstract

   Wie als schoolmaatschappelijk werker in het primair onderwijs aan de slag gaat, zal zicht moeten hebben op de betekenis die onderwijs heeft voor een opgroeiend kind. Maar even belangrijk is zicht op recente ontwikkelingen in het onderwijsveld, die tot grote verschuivingen leiden. Dit eerste hoofdstuk verkent het terrein.

4. 2. Een eigentijdse vormgeving van de relatie ouders-school

   NEELTJE SCALONGNE

   Abstract

   Ouders en school hebben met elkaar te maken, omdat ze zich beiden op eigen terrein met de opvoeding van het kind bezighouden. De bestaande overlap biedt kansen maar kan ook zorgen voor problemen. Gezien hier een belangrijk werkterrein van de schoolmaatschappelijk werker ligt, is het zinvol de relatie ouders-school/leerkracht onder de loep te nemen. Voor de schoolmaatschappelijk werker is dat niet alleen van belang als hij te maken krijgt met individuele ‘gevallen’ maar ook bij meer structurele kwesties. De schoolmaatschappelijk werker heeft immers ook een signalerende taak en kan naar aanleiding van concrete kwesties binnen de school algemenere aanbevelingen doen, die een betere bedding voor de relatie ouders-school kunnen bewerkstelligen.

5. 3. Plaatsbepaling van het schoolmaatschappelijk werk

   NEELTJE SCALONGNE

   Abstract

   Het gezin behoort van oudsher tot het werkterrein van het maatschappelijk werk. Omdat het ruime ervaring heeft in het werken met gezinnen in problemen en vertrouwd is met problematische gezinscommunicatie, is het een logische stap van scholen om het maatschappelijk werk te betrekken bij problemen van kind en ouders. Het gezin is echter slechts een van de twee werkterreinen van het schoolmaatschappelijk werk; de school is het andere werkgebied.

6. 4. Schoolmaatschappelijk werk in uitvoering

   NEELTJE SCALONGNE

   Abstract

   Hoe werkt het schoolmaatschappelijk werk in de praktijk? Hoewel er in de vorige hoofdstukken al doorkijkjes gegeven zijn, komt dit pas hier systematisch aan de orde. Het schoolmaatschappelijk werk is bij uitstek gericht op de interactie tussen school en gezin. Van deze twee milieus is dat van het gezin het meest vertrouwd voor de maatschappelijk werker, want kennis van en competentie in het omgaan met gezinssystemen is al geruime tijd onderdeel van zijn opleiding. Begeleiding van scholen en leerkrachten in het contact met ouders is nog betrekkelijk nieuw en vraagt om verdere methodiekontwikkeling. De schoolmaatschappelijk werker zal zich dan ook op dit aspect van zijn taak extra moeten concentreren, evenals op bemiddeling van de samenwerking tussen ouders en school.

7. 5. Schoolmaatschappelijk werk: deel van een geheel

   NEELTJE SCALONGNE

   Abstract

   In de voorgaande hoofdstukken ging het vooral om samenwerking met school en gezin, maar de schoolmaatschappelijk werker is in veel meer samenwerkingsrelaties betrokken. Wat zijn vak betreft bezet hij binnen de school vaak een eenmanspost, maar qua samenwerkingsmogelijkheden zit hij als een spin in het web. Voor een buitenstaander ziet dat web er behoorlijk gecompliceerd uit. In dit hoofdstuk wordt een imaginaire stagiaire gevolgd – nu eens de vrouwelijke vorm, mede om in herinnering te brengen dat de maatschappelijk werker vaak een maatschappelijk werkster is – die in aanraking komt met de wereld binnen de school. Er valt kennis te maken met de daar aanwezige schoolondersteunende disciplines, hun taken en middelen, maar ook met beschikbare hulpbronnen buiten de school.

8. 6. Grenzen – een punt achter de samenwerking?

   NEELTJE SCALONGNE

   Abstract

   In vorige hoofdstukken is uitgegaan van samenwerking als basis voor contact tussen school en ouders. Voor deze samenwerking is een minimale bereidheid of overeenstemming nodig. Helaas ontbreekt die soms; school en ouders kunnen er niet in slagen een gemeenschappelijke visie op het probleem van het kind of een gezamenlijk doel te formuleren. De grenzen van de samenwerking lijken dan bereikt te zijn; dit te ervaren is vaak pijnlijk en frustrerend.

9. Nawerk