Ga naar de hoofdinhoud
Top

Schematherapie, stap voor stap

  • 2026
  • Boek
  • 1. editie

Over dit boek

Dit boek is een handig naslagwerk bij de toepassing van schematherapie in de praktijk. Per moduscategorie (kindmodi, kritische modi, copingmodi en gezonde modi) beschrijft het kort en overzichtelijk hoe je allerlei technieken toe kunt passen in de verschillende fasen van de therapie (begin, midden en eind). Iedere techniek wordt uitgelegd aan de hand van een richtlijn, een korte toelichting op de verschillende mogelijke stappen daarin en een voorbeelddialoog met een cliënt. De richtlijnen worden aan het begin van elk hoofdstuk weergegeven in een infographic zodat je in één oogopslag ziet hoe je de techniek kunt uitvoeren.

Schematherapie, stap voor stap onderscheidt zich van andere praktijkboeken doordat het een gevarieerd en toegankelijk overzicht geeft van veelgebruikte technieken in schematherapie en direct toepasbaar is in de sessie die je aan het voorbereiden bent. Bovendien beschrijft het duidelijk hoe je de technieken op een andere manier kunt toepassen in de verschillende fasen van de behandeling.

Het boek bevat verder beschrijvingen van basisbehoeften, schema’s en modi en van de verbanden daartussen. Daarnaast is er aandacht voor varianten en eventuele aanpassingen voor specifieke doelgroepen (bijv. jeugd, LVB) en therapievormen (groepstherapie), waardoor het boek geschikt is voor alle schematherapeuten (in opleiding) en andere therapeuten die schematherapeutische technieken willen integreren in hun behandeling.

Over de auteurs

Marjolein van Wijk-Herbrink is gz-psycholoog en supervisor/trainer schematherapie. Zij heeft verschillende wetenschappelijke publicaties over schematherapie op haar naam, is een van de auteurs van het boek Toegepaste schematherapie met kinderen en jongeren en is coproducent van het audiovisuele leermiddel Schematherapie voor kinderen en adolescenten: Stapje voor Stapje.

Remco van der Wijngaart is psychotherapeut en gz-psycholoog en supervisor/trainer cognitieve gedragstherapie en schematherapie. Hij is eigenaar/directeur van het Nederlands Instituut voor Schematherapie en voorzitter van de Vereniging voor Schematherapie. Hij is (co-)auteur van diverse boeken zoals Imaginaire rescripting, theorie en praktijk en heeft diverse audiovisuele leermiddelen geproduceerd, zoals Schematherapie, stap voor stap.

Inhoudsopgave

  1. Voorwerk

  2. DEEL I ALGEMEEN

    1. Voorwerk

    2. 1 Inleiding

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Met dit boek hopen we de (beginnende) schematherapeut te ondersteunen in het geven van schematherapie en het toepassen van diverse technieken.
    3. 2 Overzicht Begrippen

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      In de schematherapie staat het concept van (onvervulde) emotionele basisbehoeften centraal: als emotionele basisbehoeften onvoldoende worden vervuld, dan ontstaan er schema’s, modi en daaruit voortvloeiende klachten en problemen.
  3. DEEL II DIAGNOSTISCHE FASE

    1. Voorwerk

    2. 3 Diagnostische Imaginatie

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Met behulp van een verbeeldingsoefening onderzoeken welke basisbehoeften van je cliënt in het verleden niet vervuld zijn en welke schema’s hieruit zijn ontstaan die hebben geleid tot de huidige klachten en problemen. Doel is enkel het exploreren en nog niet het rescripten van die beelden.
    3. 4 Levenslijn maken

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      In kaart brengen van belangrijke gebeurtenissen in het leven van je cliënt, zodat je hypotheses kunt vormen over de mate waarin voldaan is aan de basisbehoeften en over daaruit gevormde schema’s en modi.
    4. 5 Neerwaartse-pijltechniek

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Identificeren van schema’s op basis waarvan automatische gedachten zijn gevormd.
    5. 6 Diagnostische Stoelentechniek

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Informatie verzamelen over de verschillende modi van je cliënt en hun onderlinge dynamiek.
    6. 7 Dialoog met een copingmodus

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het leren herkennen van een copingmodus en onderzoeken van diens oorsprong en functie.
    7. 8 Vragenlijsten interpreteren en terugkoppelen

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het bespreken van de scores op de vragenlijsten om, samen met de overige diagnostische informatie, te komen tot een selectie van de relevantste schema’s en modi van je cliënt.
    8. 9 Casusconceptualisatie

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het verklaren van de klachten en problemen van je cliënt door ze te koppelen aan modi, onderliggende schema’s en onvervulde basisbehoeften.
    9. 10 Modusmodel maken

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het weergeven van de modi en onderlinge dynamiek in een overzichtelijk model, zodat hier tijdens de therapie steeds gemakkelijk op teruggegrepen kan worden.
    10. 11 Doelen stellen en behandelplan maken

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Voorbereiden van het behandeltraject, zodat je hier gedurende de sessies op terug kunt vallen en flexibel kunt inspelen op de actieve modi en schema’s van je cliënt.
  4. DEEL III BEHANDELFASE: WERKEN MET KINDMODI

    1. Voorwerk

    2. 12 Zorg bieden aan het Kwetsbare kind (limited reparenting)

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het na schema-activatie bieden van een corrigerende emotionele ervaring door het valideren van basisbehoeften. Deze ervaring dient geconsolideerd te worden, zodat die bijdraagt aan de groei en versterking van de Gezonde volwassene.
    3. 13 Richting geven (limited reparenting)

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het veranderen van gedragspatronen met behulp van de therapeutische relatie van limited reparenting.
    4. 14 Grenzen stellen aan het Ongedisciplineerde/Impulsieve kind

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het in het kader van je limited-reparentinghouding vervullen van de emotionele basisbehoefte aan realistische grenzen door op een persoonlijke, rustige en consequente manier grenzen te stellen.
    5. 15 Boos kind laten razen

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Leren dat boosheid een normale emotie is en geuit mag worden.
    6. 16 Signaleringsplan maken

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het trainen van gezonde manieren van emotieregulatie. Je cliënt leert vanuit de Gezonde kant om te gaan met schema-activerende situaties in plaats van te vervallen in risicovol en/of disfunctioneel gedrag.
    7. 17 Stimuleren van het Boze kind

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het trainen van gezonde manieren van emotieregulatie. Je cliënt leert vanuit de Gezonde kant om te gaan met schema-activerende situaties in plaats van te vervallen in risicovol en/of disfunctioneel gedrag.
    8. 18 Stimuleren van het Blije kind

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Je cliënt leren blije, vrije impulsen in zichzelf te onderkennen, blijdschap te zien als een normale emotie en deze impulsen te uiten.
    9. 19 Stoelentechniek met het Ongedisciplineerde/Impulsieve kind

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Je cliënt helpen zich bewust te worden van zijn ongedisciplineerde of impulsieve gedrag en de effecten ervan op de therapeutische relatie en op anderen. Vervolgens kan je cliënt leren zichzelf hierin te begrenzen.
    10. 20 Stoelentechniek: oefenen met empathie voor het Kwetsbare kind

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      In de middenfase leert je cliënt compassie te hebben voor de opgeroepen emoties bij schema-activatie en de relevante basisbehoeften te erkennen en valideren.
    11. 21 Stoelentechniek: warme brief aan het Kwetsbare kind

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het oefenen van het tonen van zelfcompassie in contact met de eigen gevoelens en behoeften.
    12. 22 Empathische confrontatie met het Kwetsbare kind

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Je cliënt bewustmaken van zijn overgave aan schema-activatie en de gevolgen daarvan, en hem vervolgens stimuleren tot gezondere vormen van emotieregulatie.
  5. DEEL IV BEHANDELFASE: WERKEN MET KRITISCHE MODI

    1. Voorwerk

    2. 23 Imaginaire rescripting – de therapeut rescript

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Bieden van corrigerende emotionele ervaringen door gevisualiseerde (traumatische) herinneringen (schema-activatie) te rescripten door onvervulde basisbehoeften te valideren. Deze ervaringen dienen vervolgens geconsolideerd te worden als bouwsteen voor de Gezonde volwassene.
    3. 24 Stoelentechniek met de Veeleisende modus

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Leren herkennen van de invloed van de Veeleisende modus, het opdoen van een corrigerende emotionele ervaring (valideren basisbehoeften), en cognitieve herstructurering van de veeleisende aannames.
    4. 25 Stoelentechniek met de Straffende modus

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Leren herkennen van de invloed van de Straffende modus, het opdoen van een corrigerende emotionele ervaring door het valideren van basisbehoeften, en cognitieve herstructurering van de straffende aannames.
    5. 26 Imaginaire rescripting – samen rescripten

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      In deze middenfase coach je de Gezonde volwassene van de cliënt in het opkomen voor zijn basisbehoeften en in het bevechten van de overtuigingen van de Kritische kant.
    6. 27 Stoelentechniek met een kritische modus in middenfase

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      de Gezonde volwassene van je cliënt Leren zich te verzetten tegen de boodschappen van de Kritische kant.
    7. 28 Visualiseren en bestrijden van een kritische modus

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het lostrekken van de Kritische kant van het verleden en de daar opgedane boodschappen. Je cliënt leert afstand te nemen van de Kritische kant en deze te bevechten of negeren.
    8. 29 Historisch rollenspel

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Tot slot kan ook nieuw, gezond gedrag worden geoefend. Zo wordt er op alle drie de niveaus (denken, voelen en doen) gewerkt aan de verandering van schema’s en kritische modi.
    9. 30 Cognitieve techniek: meerdimensionaal evalueren

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het omvormen van het negatieve zelfbeeld (met veeleisende, straffende en schuldinducerende boodschappen) naar genuanceerdere en realistischer uitspraken over zichzelf.
    10. 31 Cognitieve techniek: rechtbankmethode

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Constateer dat de Kritische kant van je cliënt in de sessie actief is en negatieve boodschappen over je cliënt uitzendt.
    11. 32 Cognitieve techniek: taartpunt

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het bijstellen van straffende, schuldinducerende of veeleisende boodschappen van kritische modi over verantwoordelijkheid en schuld naar realistischer veronderstellingen.
    12. 33 Kritische boodschappen vervangen door realistische

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Met deze techniek wordt de cliënt geholpen om de invloed van de kritische boodschappen te verminderen. De kritische boodschappen worden vervangen door genuanceerdere, positievere en helpendere boodschappen over zichzelf
    13. 34 Imaginaire rescripting – cliënt rescript

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Versterken van de Gezonde volwassene door je cliënt zelfstandig, vanuit zijn Gezonde volwassene, de antagonist in het beeld te laten bevechten en te laten voorzien in de emotionele basisbehoeften van het kind.
    14. 35 Stoelentechniek met een kritische kant in eindfase

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Versterken van de Gezonde volwassene van je cliënt in het verzetten tegen de boodschappen van de Kritische kant
    15. 36 Empathische confrontatie met een kritische modus

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Je cliënt bewustmaken van zijn overgave aan zijn Kritische kant en de gevolgen daarvan, en vervolgens het stimuleren van de Gezonde volwassene om de regie te nemen over die Kritische kant.
  6. DEEL V BEHANDELFASE: WERKEN MET COPINGMODI

    1. Voorwerk

    2. 37 Empathische confrontatie met een kritische modus

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      De cliënt inzicht bieden in de interactie tussen jou en je cliënt, of tussen de cliënt en anderen en de relevante modus en daarmee toewerken naar het bewerken van die modus.
    3. 38 Acuut grenzen stellen aan Pest- en Aanvalmodus

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het stoppen van agressief, dreigend of intimiderend gedrag. Door de grens op persoonlijke wijze te stellen en daarna de focus te leggen op (herstel van) het contact, bied je je cliënt een corrigerende emotionele ervaring.
    4. 39 Stoelentechniek met een copingmodus

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Onderhandelen met de copingmodus om contact te maken met het Kwetsbare kind en diens basisbehoeften te valideren.
    5. 40 Visualiseren copingmodus

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Afstand nemen van de copingmodus door deze, vanuit een observatorperspectief, te visualiseren. Verder kan de oefening gebruikt worden om te onderhandelen met de Beschermer en deze imaginair te passeren, waarmee toegang wordt verkregen tot het Kwetsbare kind.
    6. 41 Stapsgewijs grenzen stellen

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het stoppen van het ongewenste gedrag door op een persoonlijke manier grenzen te stellen.
    7. 42 Stoelentechniek met een copingmodus in de middenfase

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Je cliënt leren om, gecoacht door jou, vanuit zijn Gezonde volwassene argumenten tegen de copingmodus in te brengen, contact te maken met zijn Kwetsbare kind en diens basisbehoeften te valideren.
    8. 43 Stoelentechniek met een copingmodus in de eindfase

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Je cliënt leren de innerlijke discussie met zijn copingmodi steeds zelfstandiger te voeren en contact te houden met zijn gevoelens en behoeften.
  7. DEEL VI BEHANDELFASE: WERKEN MET GEZONDE MODI

    1. Voorwerk

    2. 44 Modisequentie

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Herkennen van modi en onderliggende behoeften (beginfase) en bijdragen aan gedragsverandering (midden- en eindfase).
    3. 45 (Audio)flashcard

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Consolideren van opgedane corrigerende emotionele ervaringen door gezonde boodschappen uit de sessie thuis te herhalen.
    4. 46 Cognitieve technieken: cirkeldagboek

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Leren herkennen van de geactiveerde modi en rustig na te denken over de automatische aannames en de daarmee samenhangende gedragsresponsen. Verder kan je cliënt leren wat gezonde manieren zijn om behoeften te valideren.
    5. 47 Visualiseren gezonde volwassene

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Je cliënt leren wat gezond volwassen gedrag betekent en leren zich een beeld te vormen van zijn eigen Gezonde volwassene.
    6. 48 Oefenen met grenzen stellen

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Leren dat het veilig is om grenzen te stellen en dat het positieve gevoelens oplevert.
    7. 49 Evalueren van de behandeling met de lijnoefening

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Bevorderen van een realistische kijk op vooruitgang in de therapie, waarbij (kleine) successen benadrukt worden.
    8. 50 Modivergadering

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Leren een probleemsituatie te bekijken vanuit alle modi en er vervolgens op te reageren met de drie stappen van de Gezonde volwassene.
    9. 51 CGT-technieken

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      V komen tot cognitieve herstructurering en structurele gedragsverandering.
    10. 52 Stoelentechniek met de drie stoelen van de Gezonde volwassene

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het versterken van de Gezonde volwassene van je cliënt door het oefenen van de drie stappen: zelfcompassie, cognitieve herstructurering en gedragsmodificatie.
    11. 53 Toekomstgerichte imaginatie

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Je cliënt voorbereiden op te verwachten schema-activerende situaties in de toekomst. Je cliënt kan oefenen met het herkennen van schema-activatie, het contact maken met de Gezonde volwassene en het op een gezonde manier hanteren van de opgeroepen gevoelens en de situationele context.
    12. 54 Afronden therapie: terugvalpreventieplan en afscheid nemen

      Marjolein van Wijk-Herbrink, Remco van der Wijngaart
      Samenvatting
      Het proces van beëindiging van de therapie op een gezonde manier laten verlopen, ondanks dat het pijnlijk en schema-activerend kan zijn.
  8. Nawerk

Titel
Schematherapie, stap voor stap
Auteurs
Marjolein van Wijk-Herbrink
Remco van der Wijngaart
Copyright
2026
Uitgeverij
BSL Media & Learning
Elektronisch ISBN
978-90-368-3170-3
Print ISBN
978-90-368-3169-7
DOI
https://doi.org/10.1007/978-90-368-3170-3