Skip to main content
main-content

26-04-2017 | Psychologie | Nieuws

CAPS-CA brengt PTSS bij jongeren in kaart en geeft hen het gevoel dat er geluisterd wordt

Interview met Rik Knipschild en Liesbeth Wasterval

Rik Knipschild, psychotraumatoloog en GZ-psycholoog en Liesbeth Wasterval, kinder- en jeugdpsychiater, werken beiden bij de psychiatrische crisisafdeling van Karakter kinder- en jeugdpsychiatrie. BSL Testweb ging met hen in gesprek over hun ervaringen met de CAPS-CA, een semigestructureerd interview voor het diagnosticeren van post-traumatische stressstoornis (PTSS) en acute stressstoornis bij kinderen en adolescenten. 


Wat voor zorginstelling is Karakter?

Liesbeth: Karakter is een categoraal kinder- en jeugdpsychiatrisch ziekenhuis. Binnen Karakter wordt diagnostiek en behandeling verricht bij kinderen en jongeren met complexe psychiatrische zorgvragen. Zorg wordt verleend in verschillende settings, in verschillende mate van intensiteit, zowel ambulant als klinisch. 

Wat maakt Karakter bijzonder in vergelijk met andere instellingen? 

Liesbeth: Wij zijn in de gelukkige omstandigheid dat er veel kinder- en jeugdpsychiaters bij Karakter werken. Hierdoor kunnen wij ons specialistisch profiel goed waarmaken en ons richten op specialistische diagnostiek en behandeling van patiënten met hoog complexe problematiek. Ook hebben we een groot verzorgingsgebied met zowel een universitaire poot als perifere vestigingen. Hierdoor is onze patiëntenpopulatie groot en divers. Dat geeft veel kansen op het terrein van zowel het verbeteren van diagnostiek en behandeling als het doen van onderzoek.

Wanneer wordt de CAPS-CA ingezet?

Liesbeth: Wanneer uit de intake en het kinderpsychiatrisch onderzoek vermoedens zijn ontstaan dat er mogelijk sprake is van PTSS, dan nemen we de CAPS-CA af voor verdiepend onderzoek. De CAPS-CA is echter ook een goed instrument om het effect van PTSS behandeling in kaart te brengen. Om deze reden gebruiken we de CAPS-CA ook voor wetenschappelijk onderzoek naar effectiviteit van PTSS behandelingen. We kijken dan of jongeren aan het einde van hun behandeling minder PTSS klachten benoemen. 

Wat voegt de CAPS-CA toe en hoe reageren jongeren op het instrument?

Rik: De CAPS-CA brengt op een gestructureerde en gestandaardiseerde wijze de mogelijke relatie in kaart tussen ingrijpende (traumatische) levensgebeurtenissen en eventuele klachten die hieruit ontstaan zijn. Ook biedt de CAPS-CA de mogelijkheid om een uitspraak te doen over de ernst van de PTSS-klachten. 

In de eerste plaats biedt de CAPS-CA de mogelijkheid om een breed scala aan ervaren traumatische gebeurtenissen in kaart te brengen. Verder geeft de CAPS-CA een gedetailleerd beeld van de daaruit ontstane posttraumatische stressklachten. Er wordt uitgebreid stilgestaan bij de diversiteit aan klachten die jongeren kunnen ontwikkelen na een traumatische gebeurtenis. Het gevolg hiervan is dat jongeren doorgaans het gevoel hebben dat er naar hen geluisterd wordt en dat is een prettig begin van de behandelrelatie. 

Hoe helpt de CAPS-CA bij diagnostiek en evaluatie?

Liesbeth/Rik: Niet iedere traumatische gebeurtenis leidt tot posttraumatische stressklachten. Klachten zoals bijvoorbeeld vermijding en prikkelbaarheid hoeven niet noodzakelijkerwijs ontstaan te zijn na een traumatische gebeurtenis. Dit zijn klachten die ook kunnen voorkomen bij andere psychiatrische beelden. De CAPS-CA is dan een handig instrument om een eventuele relatie vast te stellen tussen traumatische gebeurtenis en klacht. 

Wat adviseren jullie andere zorgverleners die overwegen om de CAPS-CA te gebruiken?

Rik: investeer in kwalitatief goede diagnostiek naar de (mogelijke) gevolgen van traumatische levensgebeurtenissen. Schuldgevoelens, schaamtegevoelens en het begrijpelijke mechanisme van posttraumatische vermijding, maken dat wij als hulpverleners er niet van uit moeten gaan dat jongeren uit zichzelf 1) een relatie leggen tussen trauma en klachten, en 2) zij hier vervolgens zelf mee komen. De CAPS-CA is dus een mooi aanvullend instrument als er behoefte is naar verdiepende diagnostiek op het gebied van psychotrauma.   

Herinner je je een specifieke casus waaruit blijkt wat je uit de test kunt halen? 

Rik: Een tijdje terug werd een jongen verwezen voor behandeling naar onze polikliniek voor jongeren met een verstandelijke beperking. Hij kampte met een negatief zelfbeeld, waarbij uit de intake vanwege zijn gebrekkige uitdrukkingsvaardigheden het nog onduidelijk bleek waardoor dat ontstaan is. Ik besloot de CAPS-CA af te nemen om zicht te krijgen op de ernst van eventuele posttraumatische stresssymptomen. Hieruit bleek dat hij fysiek en verbaal gepest is en langdurig overvraagd. Ook bleek bij het afnemen van de life-events checklist dat hij seksueel misbruikt was door een leeftijdgenoot. Hij had dit niet eerder aangegeven, omdat er niet eerder naar gevraagd werd en hij zich schaamde. 

Wat zijn uitdagingen en resultaten van het inzetten van de CAPS-CA?

Rik/Liesbeth: De afname van de CAPS-CA vraagt een eenmalige tijdsinvestering, zowel in het afnemen als in het uitwerken. 

De CAPS-CA is ons inziens een instrument dat zowel van klinische als wetenschappelijke waarde is gebleken en daarmee een aanvulling in het diagnostisch arsenaal van hulpverleners in de Jeugd-GGZ. 

Rik Knipschild werkt als behandelcoördinator op een psychiatrische crisisafdeling van Karakter kinder- en jeugdpsychiatrie en is geschoold tot psychotraumatoloog, GZ-psycholoog en is in opleiding tot epidemioloog. Hij werkt parttime in de klinische praktijk en parttime als promovendus. Rik coördineert diverse wetenschappelijke onderzoeken, waaronder een gerandomiseerde klinische trial naar de effectiviteit van STAIR en EMDR bij adolescenten met PTSS door kindermishandeling. Ook heeft Rik een aantal nevenfuncties. Zo is hij lid van de Erkenningscommissie Effectieve Jeugdinterventies van het Nederlands Jeugdinstituut (NJI) en zit hij in de redactie van het tijdschrift GZ-psychologie.

Liesbeth Wasterval is kinder- en jeugd psychiater. Ze is hoofd van de zorglijn Stemming, Angst en overige stoornissen bij Karakter kinder- en jeugdpsychiatrie in de regio Overijssel. Binnen deze zorglijn is een psychotraumateam opgericht waar onderzoek verricht wordt naar effectiviteit van verschillende soorten traumabehandeling. Verder is ze tevens regiebehandelaar en behandelinhoudelijk manager van de crisisafdeling van Karakter in Overijssel. Liesbeth is opgeleid tot psychotherapeut en supervisor voor de VKJP.

Clinician-Administered PTSD Scale for Children and Adolescents (CAPS-CA) 
Els van Meijel, Eva Verlinden, Julia Diehle en Ramón Lindauer (allen werkzaam bij AMC-de Bascule)
Meet: Leeftijdsbereik: Post-traumatische stressstoornis (PTSS) en acute stressstoornis bij kinderen en adolescenten
Leeftijdsbereik: kinderen en adolescenten in de leeftijd van 8-18 jaar
Afname- en scoringsduur: variabel ca. 45 – 60 minuten
Toepasbaar in: traumacentra, jeugdzorg, kinder- en jeugdpsychiatrie, justitiële jeugdinrichtingen 

CAPS-CA Factsheet >>

CAPS-CA bestelinformatie >> 



Onze productaanbevelingen

BSL Psychologie Totaal

Met BSL houdt u eenvoudig en efficiënt uw vak bij. Met een online abonnement heeft u toegang tot een groot aantal boeken, tijdschriften en online nascholing. Denk hierbij aan e-learnings en web-tv's. Zo kunt u op uw gemak en wanneer het u het beste uitkomt verdiepen in uw vakgebied.