Skip to main content
Top
Gepubliceerd in: Tijdschrift voor Psychotherapie 6/2008

01-12-2008 | Artikelen

Overdracht en tegenoverdracht bij vroegkinderlijke traumatisering

Auteur: Nelleke Nicolai

Gepubliceerd in: Tijdschrift voor Psychotherapie | Uitgave 6/2008

Log in om toegang te krijgen
share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Samenvatting

In dit artikel wordt betoogd dat tegenoverdrachtsreacties bij getraumatiseerde patiënten onvermijdelijk zijn en aanleiding kunnen geven tot twee verschillende uitkomsten. Wat zich herhaalt in een lopende behandeling dient onderscheiden te worden van de tegenoverdrachtsreacties op de verhalen en ervaringen van patiënten: de traumatische relaties versus de inhoud van de traumatische ervaringen. Tegenoverdrachtsreacties kunnen leiden tot een vergroting van het vermogen zich in te leven en te begrijpen wat de cliënt heeft meegemaakt. Ook al wordt het beeld van een aardige en rechtvaardige wereld in dit werk drastisch ondergraven, je kan als therapeut er ook wijzer en milder van worden. Het kan ook tot een verstoring van de empathische respons leiden. Ongereflecteerde tegenoverdrachtsreacties zijn reacties waarbij de therapeut de angst en afweer niet op zijn betekenis en functie voor de behandeling onderzoekt. Dit kan aanleiding geven tot het verbreken van de therapeutische relatie, het verloren gaan van het therapeutische kader en tot collusies. Deze collusies zijn gedefinieerd als stereotiepe herhalingen; de heropvoering van traumatische scenario’s waarin de oorspronkelijke traumatische situaties worden herhaald met hetzelfde plot, maar met andere spelers. Er is hier sprake van een paradox: enerzijds moet de therapeuten zich tot deze ‘dans’ laten noden omdat anders het traumatisch materiaal toegedekt blijft, anderzijds moet ervoor gewaakt worden om hier in niet te verzanden. De herkenning van impasses of herhalingsscenario’s zijn een bron van informatie, mits de therapeut in staat is als een regisseur te kijken naar wat zich op het toneel afspeelt en erin slaagt dat te analyseren. Deskundigheidsbevordering, bij- en nascholing, en inter- en supervisie zijn daarbij onontbeerlijk.
Literatuur
go back to reference Acierno, R., Resnick, H., Kilpatrick, D.G., Sunders, B. & Best, C.L. (1999). Risk factors for rape, physical assault and posttraumatic stress disorder in women. Examination of differential multivariate relationships. Journal of Anxiety disorders, 23, 541-563 Acierno, R., Resnick, H., Kilpatrick, D.G., Sunders, B. & Best, C.L. (1999). Risk factors for rape, physical assault and posttraumatic stress disorder in women. Examination of differential multivariate relationships. Journal of Anxiety disorders, 23, 541-563
go back to reference Allen, J. (2001). Traumatic relationships and serous mental disorders. New York: Wiley Allen, J. (2001). Traumatic relationships and serous mental disorders. New York: Wiley
go back to reference Allen, J. & Fonagy, P. (red.) (2006). Handbook of mentalization based treatment. New York: Wiley Allen, J. & Fonagy, P. (red.) (2006). Handbook of mentalization based treatment. New York: Wiley
go back to reference Bateman, A. & Fonagy, P. (2004). Psychotherapy for borderline personality disorder. Oxford: Oxford University Press Bateman, A. & Fonagy, P. (2004). Psychotherapy for borderline personality disorder. Oxford: Oxford University Press
go back to reference Beebe. B. & Lachman, F. (2002). Infant research and adult treatment. Co-constructing interactions. New York: The Analytic Press Beebe. B. & Lachman, F. (2002). Infant research and adult treatment. Co-constructing interactions. New York: The Analytic Press
go back to reference Chu, J.A. (1988). Ten traps for therapists in the treatment traumasurvivors. Dissociation, 1, 4, 24-32 Chu, J.A. (1988). Ten traps for therapists in the treatment traumasurvivors. Dissociation, 1, 4, 24-32
go back to reference Dalenberg, C.J. (2000). Countertransference and the treatment of trauma. Washington DC: American Psychological Association Dalenberg, C.J. (2000). Countertransference and the treatment of trauma. Washington DC: American Psychological Association
go back to reference Danieli, Y. (1994). Countertransference, trauma and training. In: J.P. Wilson & J.D. Lindy (red.). Countertransference in the treatment of PTSD (pp. 368-388). New York: Guilford Press Danieli, Y. (1994). Countertransference, trauma and training. In: J.P. Wilson & J.D. Lindy (red.). Countertransference in the treatment of PTSD (pp. 368-388). New York: Guilford Press
go back to reference Davies, J.M., & Frawley, M.G. (1994). Treating the adult survivor of childhood abuse. NewYork: Basic Books Davies, J.M., & Frawley, M.G. (1994). Treating the adult survivor of childhood abuse. NewYork: Basic Books
go back to reference Gabbard, G.O., & Wilkinson, S.M. (1994). Management of countertransference with borderline patients. Washington DC: American Psychiatric Press Gabbard, G.O., & Wilkinson, S.M. (1994). Management of countertransference with borderline patients. Washington DC: American Psychiatric Press
go back to reference Gabbard, G.O. (1995). Countertransference: the emerging common ground. International Journal of Psychoanalysis, 67, 475-485 Gabbard, G.O. (1995). Countertransference: the emerging common ground. International Journal of Psychoanalysis, 67, 475-485
go back to reference Hart, O. van der (red.) (1991). Trauma, dissociatie en hypnose. Lisse: Swets & Zeitlinger Hart, O. van der (red.) (1991). Trauma, dissociatie en hypnose. Lisse: Swets & Zeitlinger
go back to reference Hart, O. van der, Nijenhuis, E.R.S. & Steele, K. (2006). The haunted self. Structural dissociation and the treatment of chronic traumatization. New York: Norton Hart, O. van der, Nijenhuis, E.R.S. & Steele, K. (2006). The haunted self. Structural dissociation and the treatment of chronic traumatization. New York: Norton
go back to reference Heimann, P. (1950). On countertransference. International Journal of Psychoanalysis, 31, 81-84 Heimann, P. (1950). On countertransference. International Journal of Psychoanalysis, 31, 81-84
go back to reference Herman. J.L. (1992). Trauma and recovery. New York: Basic Books Herman. J.L. (1992). Trauma and recovery. New York: Basic Books
go back to reference Janoff-Bulman. R. (1983). The aftermath of victimization: Rebuilding Shattered assumptions. In: C.R. Figley (red.). Trauma and its wake. Deel 1 (pp. 15-35). New York: Brunner/Mazel Janoff-Bulman. R. (1983). The aftermath of victimization: Rebuilding Shattered assumptions. In: C.R. Figley (red.). Trauma and its wake. Deel 1 (pp. 15-35). New York: Brunner/Mazel
go back to reference Kernberg. O. (1999). Acute and chronic countertransference reactions. In: Fonagy, P., Cooper, A.M., & Wallerstein, R.S. (red). Psychoanalysis on the move: the work of Joseph Sandler.pp. 171-186. Londen: Routledge. Kernberg. O. (1999). Acute and chronic countertransference reactions. In: Fonagy, P., Cooper, A.M., & Wallerstein, R.S. (red). Psychoanalysis on the move: the work of Joseph Sandler.pp. 171-186. Londen: Routledge.
go back to reference Klein, M. (1946). Notes on some schizoid mechanism. In: Mitchell, J. (red). The Selected Melanie Klein (pp. 176-200). Londen: Peregrine. Klein, M. (1946). Notes on some schizoid mechanism. In: Mitchell, J. (red). The Selected Melanie Klein (pp. 176-200). Londen: Peregrine.
go back to reference Laub, D. & Auerhahn, N.C. (1993). Knowing and not knowing: forms of traumatic memory. International Journal of Psychoanalysis, 74, 287-302. Laub, D. & Auerhahn, N.C. (1993). Knowing and not knowing: forms of traumatic memory. International Journal of Psychoanalysis, 74, 287-302.
go back to reference Lindy, J.D., Green, B.L., Grace, M.L., MacLeod, J.A., & Spitz, L. (1988). Vietnam: a casebook. New York, Brunner/Mazel Lindy, J.D., Green, B.L., Grace, M.L., MacLeod, J.A., & Spitz, L. (1988). Vietnam: a casebook. New York, Brunner/Mazel
go back to reference Lindy, J.D. & Lindy, D.C. (2004). Countertransference and disaster psychiatry: from Buffalo Creek to 9/11. Psychiatric Clinics N. Am, 27, 571-587 Lindy, J.D. & Lindy, D.C. (2004). Countertransference and disaster psychiatry: from Buffalo Creek to 9/11. Psychiatric Clinics N. Am, 27, 571-587
go back to reference Mitchell, S. (1993). Hope and dread in psychoanalysis. New York: Basic Books Mitchell, S. (1993). Hope and dread in psychoanalysis. New York: Basic Books
go back to reference Nicolai, N.J. (2007). Overdracht en tegenoverdracht in traumabehandeling. In: Aarts, P. en W. Visser (red.) (2007, 2e druk). Trauma. Diagnostiek en behandeling. Utrecht, Cogis/Bohn, Stafleu en van Loghum Nicolai, N.J. (2007). Overdracht en tegenoverdracht in traumabehandeling. In: Aarts, P. en W. Visser (red.) (2007, 2e druk). Trauma. Diagnostiek en behandeling. Utrecht, Cogis/Bohn, Stafleu en van Loghum
go back to reference Nicolai, N.J. (red.) (2008). Handboek psychotherapie na seksueel misbruik. 2e druk. Utrecht: De Tijdstroom Nicolai, N.J. (red.) (2008). Handboek psychotherapie na seksueel misbruik. 2e druk. Utrecht: De Tijdstroom
go back to reference Nijenhuis, E., Hart, O. van der, & Steele, K. (2004). Traumarelated structural dissociation of the personality. www.traumapages-com/nijenhuis-2004.htm Nijenhuis, E., Hart, O. van der, & Steele, K. (2004). Traumarelated structural dissociation of the personality. www.traumapages-com/nijenhuis-2004.htm
go back to reference Pearlman, L.A., & Saakvitne, K.W. (1995). Trauma and the therapist. New York: Norton Pearlman, L.A., & Saakvitne, K.W. (1995). Trauma and the therapist. New York: Norton
go back to reference Pope, K., Sonne, J. & Holroyd, J. (1993). Sexual feelings in psychotherapy. Explorations for therapists and therapists-in-training. Washington, DC: American Psychiatric Press Pope, K., Sonne, J. & Holroyd, J. (1993). Sexual feelings in psychotherapy. Explorations for therapists and therapists-in-training. Washington, DC: American Psychiatric Press
go back to reference Porges, S. (2001). The Polyvagal theory: phylogenetic substrates of a social nervous system. International Journal of Psychophysiology, 42, 132-146 Porges, S. (2001). The Polyvagal theory: phylogenetic substrates of a social nervous system. International Journal of Psychophysiology, 42, 132-146
go back to reference Porges, S. (2003). The polyvagal theory: phylogenetic contributions to social behavior. Physiology and Behavior, 79, 503-513 Porges, S. (2003). The polyvagal theory: phylogenetic contributions to social behavior. Physiology and Behavior, 79, 503-513
go back to reference Schore, A.N. (1999). Psychoanalysis and the development of the right brain. Unpublished address, The First North American International Psychoanalytic Association Regional Research Conference, ‘Neuroscience, Development & Psychoanalysis.’ New York, December, 1999 Schore, A.N. (1999). Psychoanalysis and the development of the right brain. Unpublished address, The First North American International Psychoanalytic Association Regional Research Conference, ‘Neuroscience, Development & Psychoanalysis.’ New York, December, 1999
go back to reference Schore, A.N. (2000). The self-organization of the right brain and the neurobiology of emotional development. In: M.D. Lewis & I. Granic (red.). Emotion, development, and self-organization (pp. 155-185). New York: Cambridge University Press Schore, A.N. (2000). The self-organization of the right brain and the neurobiology of emotional development. In: M.D. Lewis & I. Granic (red.). Emotion, development, and self-organization (pp. 155-185). New York: Cambridge University Press
go back to reference Schore, A.N. (2001). Neurobiology, developmental psychology and psychoanalysis: convergent findings on the subject of projective identification. In: Edwards, J. (red.). Being Alive. Londen, Brunner/Routledge Schore, A.N. (2001). Neurobiology, developmental psychology and psychoanalysis: convergent findings on the subject of projective identification. In: Edwards, J. (red.). Being Alive. Londen, Brunner/Routledge
go back to reference Wilson, J.P., & Lindy, J.D. (red.) (1994). Countertransference in the treatment of PTSD. New York: Guilford Press Wilson, J.P., & Lindy, J.D. (red.) (1994). Countertransference in the treatment of PTSD. New York: Guilford Press
Metagegevens
Titel
Overdracht en tegenoverdracht bij vroegkinderlijke traumatisering
Auteur
Nelleke Nicolai
Publicatiedatum
01-12-2008
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
Gepubliceerd in
Tijdschrift voor Psychotherapie / Uitgave 6/2008
Print ISSN: 0165-1188
Elektronisch ISSN: 1876-5637
DOI
https://doi.org/10.1007/BF03078457

Andere artikelen Uitgave 6/2008

Tijdschrift voor Psychotherapie 6/2008 Naar de uitgave

Gelezen

Gelezen

Inleiding

Inleiding

Bijeenkomsten

Bijeenkomsten