Skip to main content
main-content
Top

Tip

Swipe om te navigeren naar een ander artikel

Gepubliceerd in: Tijdschrift voor Psychotherapie 2/2003

01-04-2003

Over tegenoverdracht en empathie bij overlevingsschuld en overlevingsschaamte

Auteur: D. Wepster

Gepubliceerd in: Tijdschrift voor Psychotherapie | Uitgave 2/2003

Log in om toegang te krijgen
share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Samenvatting

Schaamte- en schuldgevoelens zijn elk mens bekend. Vele door oorlog en geweld getraumatiseerde cliënten zijn daarenboven vertrouwd geraakt met gevoelens van overlevingsschuld en overlevingsschaamte. Begripsbepalingen van deze gevoelens maken helder dat zij voortkomen uit een gemeenschappelijke bron, namelijk uit het besef tekortgeschoten te zijn.
Centraal staat de vraag hoe behandelaren en de samenleving met gevoelens van overlevingsschuld en -schaamte als gevolg van de gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog zijn omgegaan en hoe therapeuten als representanten van de maatschappij met deze gevoelens om zouden kunnen gaan. Confrontatie met psychotraumata van deze soort brengt bij therapeuten verschillende typen tegenoverdrachtreacties teweeg. Uiteengezet wordt dat de samenleving en behandelaren geneigd waren en nog zijn om ófwel te reageren met vermijding ófwel te versmelten met het verhaal van de oorlogsgetroffene, en dat daar in beide gevallen veelal een averechts effect mee bereikt wordt. Inzichtelijk wordt gemaakt wat in deze weerbarstige materie empathie met oorlogsgetroffenen werkelijk is. Het artikel is een pleidooi om te werken aan de ontwikkeling van een fijn ontwikkeld gehoor, oftewel hyperacusis, voor overlevingsschuld en -schaamte. Evident is dat analyse van de tegenoverdracht van therapeuten die werken met dit type door geweld getroffen cliënten een onontbeerlijk onderdeel zal behoren te zijn van leertherapieën, intervisies en supervisies.
Literatuur
go back to reference Bauman, Z. (1991). Modernity and the Holocaust. Cambridge: Polity Press. Bauman, Z. (1991). Modernity and the Holocaust. Cambridge: Polity Press.
go back to reference Bossenbroek, M. (2001). De Meelstreep. Amsterdam: Bert Bakker. Bossenbroek, M. (2001). De Meelstreep. Amsterdam: Bert Bakker.
go back to reference Dam van, F.E. (1999). Schuldgevoel, schaamte en morele opvoeding. Enschede: Ipskamp. Dam van, F.E. (1999). Schuldgevoel, schaamte en morele opvoeding. Enschede: Ipskamp.
go back to reference Goudsblom, J. (1995). De functies van Schaamte. De Gids, 158, 333-339. Goudsblom, J. (1995). De functies van Schaamte. De Gids, 158, 333-339.
go back to reference Hoedeman, J. (1998). Dat komt door haar verleden. Interview met F. Karimi. De Volkskrant, 21 november 1998. Hoedeman, J. (1998). Dat komt door haar verleden. Interview met F. Karimi. De Volkskrant, 21 november 1998.
go back to reference Laplanche, J., & Pontalis, J.-B. (1972). Das Vokabular der Psychoanalyse. Frankfurt a.M.: Suhrkamp Verlag. Laplanche, J., & Pontalis, J.-B. (1972). Das Vokabular der Psychoanalyse. Frankfurt a.M.: Suhrkamp Verlag.
go back to reference L’Espoir, A. (1999, 19 oktober). Het andere gezicht [televisieuitzending]. Hilversum: IKON. L’Espoir, A. (1999, 19 oktober). Het andere gezicht [televisieuitzending]. Hilversum: IKON.
go back to reference Levi, P. (1987). Is dit een mens. Amsterdam: Meulenhoff. Levi, P. (1987). Is dit een mens. Amsterdam: Meulenhoff.
go back to reference Levi, P. (1988). Het Respijt. Amsterdam: Meulenhoff. Levi, P. (1988). Het Respijt. Amsterdam: Meulenhoff.
go back to reference Levi, P. (1991). De verdronkenen en de geredden. Amsterdam: Meulenhoff. Levi, P. (1991). De verdronkenen en de geredden. Amsterdam: Meulenhoff.
go back to reference Milikowski, H. (1973). Sociologie als verzet. Amsterdam: Van Gennep. Milikowski, H. (1973). Sociologie als verzet. Amsterdam: Van Gennep.
go back to reference Niederland, W.G. (1968). Clinical observations on the ‘Survivor Syndrome’. International Journal of Psycho-Analysis, 49, 313-315. PubMed Niederland, W.G. (1968). Clinical observations on the ‘Survivor Syndrome’. International Journal of Psycho-Analysis, 49, 313-315. PubMed
go back to reference Niederland, W.G. (1981). The survivor syndrome: Further observations and dimensions, Journal American Psychoanalytic Association, 29, 413-425. CrossRef Niederland, W.G. (1981). The survivor syndrome: Further observations and dimensions, Journal American Psychoanalytic Association, 29, 413-425. CrossRef
go back to reference Niederland, W.G. (1966). Ein Blick in die Tiefen der unbewältigten Vergangenheit und Gegenwart. Psyche, 20, 466-476. PubMed Niederland, W.G. (1966). Ein Blick in die Tiefen der unbewältigten Vergangenheit und Gegenwart. Psyche, 20, 466-476. PubMed
go back to reference Strien, A.P.M. van (1999). Empathie. Een kwaliteitsaspect van de psychoanalytische praktijk? Amsterdam: Thela Thesis. Strien, A.P.M. van (1999). Empathie. Een kwaliteitsaspect van de psychoanalytische praktijk? Amsterdam: Thela Thesis.
go back to reference Tas, L.M. (1993). Van ‘body-gloss’ naar schaamte. Psychoanalytisch Forum, 11, 32-70. Tas, L.M. (1993). Van ‘body-gloss’ naar schaamte. Psychoanalytisch Forum, 11, 32-70.
go back to reference Vegh, C. (1983). Ich habe ihnen nicht auf Wiedersehen gesagt. München: DTV. Vegh, C. (1983). Ich habe ihnen nicht auf Wiedersehen gesagt. München: DTV.
go back to reference Wiesel, E. (1961). De Nacht. Amsterdam: Querido. Wiesel, E. (1961). De Nacht. Amsterdam: Querido.
go back to reference Wilson, J.P., Lindy J.D., & Raphael, B. (1994). Empathic strain and therapist defense: Type I and II CTRs. In J. Wilson & J.D. Lindy (Eds.), Countertransference in the treatment of PTSD (pp. 31-61). New York: Guilford Press. Wilson, J.P., Lindy J.D., & Raphael, B. (1994). Empathic strain and therapist defense: Type I and II CTRs. In J. Wilson & J.D. Lindy (Eds.), Countertransference in the treatment of PTSD (pp. 31-61). New York: Guilford Press.
Metagegevens
Titel
Over tegenoverdracht en empathie bij overlevingsschuld en overlevingsschaamte
Auteur
D. Wepster
Publicatiedatum
01-04-2003
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
Gepubliceerd in
Tijdschrift voor Psychotherapie / Uitgave 2/2003
Print ISSN: 0165-1188
Elektronisch ISSN: 1876-5637
DOI
https://doi.org/10.1007/BF03062003