Skip to main content
main-content
Top

Tip

Swipe om te navigeren naar een ander artikel

Gepubliceerd in: Tijdschrift voor Psychotherapie 6/2012

01-11-2012

Over schuld en schuldgevoel: een psychodynamisch perspectief

You always hurt the one you love

Auteur: Frans van Paassen

Gepubliceerd in: Tijdschrift voor Psychotherapie | Uitgave 6/2012

Log in om toegang te krijgen
share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Samenvatting

Schuld en schuldgevoelens spelen een belangrijke rol in de menselijke ontwikkeling en het gedrag en ook in de ontwikkeling van psychopathologie. In ons dagelijks leven en in de therapeutische praktijk worden we regelmatig geconfronteerd met deze krachtige gevoelens en hoe ze een causale rol kunnen spelen in het produceren van een verscheidenheid aan symptomen, remmingen en onaangepaste karaktertrekken. Dit artikel is een onderzoek naar het begrip schuld en resulteert in enkele therapeutische aanbevelingen. Eerst worden verschillende aspecten van de begrippen schuld en schaamte in het algemeen besproken. Vervolgens wordt gekeken naar het onderscheid tussen echte schuld en irrationele schuld, hoe irrationele schuldgevoelens kunnen ontstaan en welke effecten zij kunnen hebben op het gedrag. Volgens de indeling van Hirsch worden schuldgevoelens onderscheiden in vier groepen: basisschuldgevoel, schuldgevoel uit vitaliteit, separatieschuldgevoel en traumagerelateerd schuldgevoel. Deze schuldgevoelens en de hiermee samenhangende psychopathologie worden besproken en geillustreerd aan de hand van casuïstiek. Besloten wordt met de rol van schuldgevoelens in het therapeutisch proces en de mogelijkheden van de therapeut om hiermee om te gaan.
Literatuur
go back to reference Baumeister, R.F. & Tice, D.M. (1990). Anxiety and social exclusion. Journal of Social and Clinical Psychology, 58,1062-1072. Baumeister, R.F. & Tice, D.M. (1990). Anxiety and social exclusion. Journal of Social and Clinical Psychology, 58,1062-1072.
go back to reference Bettelheim, J. (1943). Individual and mass behaviour in extreme situations. Journal of Abnormal and Social Psychology, 38,417-452. CrossRef Bettelheim, J. (1943). Individual and mass behaviour in extreme situations. Journal of Abnormal and Social Psychology, 38,417-452. CrossRef
go back to reference Bowlby, J. (1969). Attachment and loss, Vol. 1. Attachment. New York: Basic Books. Bowlby, J. (1969). Attachment and loss, Vol. 1. Attachment. New York: Basic Books.
go back to reference Bush, M. (1989). The role of unconscious guilt in psychopathology and psychotherapy. Bulletin of the Menninger Clinic, 53,97-107. PubMed Bush, M. (1989). The role of unconscious guilt in psychopathology and psychotherapy. Bulletin of the Menninger Clinic, 53,97-107. PubMed
go back to reference Christian, C. (2007). Sibling loss, guilt and reparation: a case study. International Journal of Psychoanalysis, 88, 41-54. PubMedCrossRef Christian, C. (2007). Sibling loss, guilt and reparation: a case study. International Journal of Psychoanalysis, 88, 41-54. PubMedCrossRef
go back to reference Fairbairn, W.R. D. (1954). An object relations theory ofthepersonality. London: Hogarth Press. Fairbairn, W.R. D. (1954). An object relations theory ofthepersonality. London: Hogarth Press.
go back to reference Fonagy, P. (2001). Attachment theory and psychoanalysis. New York: Other Press. Fonagy, P. (2001). Attachment theory and psychoanalysis. New York: Other Press.
go back to reference Freud, S. (1930). Civilization and its discontents. (Standard edition.) London: Hogarth Press. Freud, S. (1930). Civilization and its discontents. (Standard edition.) London: Hogarth Press.
go back to reference Freud, S. (1933). Colleges inleiding tot de psychoanalyse. Nieuwe reeks. In Werken 10,77,79-232. Freud, S. (1933). Colleges inleiding tot de psychoanalyse. Nieuwe reeks. In Werken 10,77,79-232.
go back to reference Friedman, M. (1985). Toward a reconceptualization of guilt. Contemporary Psychoanalysis, 21,501-547. Friedman, M. (1985). Toward a reconceptualization of guilt. Contemporary Psychoanalysis, 21,501-547.
go back to reference Groen, M. (2003). De samenhang van schaamte en geweld. Tijdschrift voor Psychotherapie, 29,255-269. CrossRef Groen, M. (2003). De samenhang van schaamte en geweld. Tijdschrift voor Psychotherapie, 29,255-269. CrossRef
go back to reference Hirsch, M. (2000). Zur Psychoanalyse von Schuld und Schuldgefuhl. Jahrbuch der Psychoanalyse, 42,204-230. Hirsch, M. (2000). Zur Psychoanalyse von Schuld und Schuldgefuhl. Jahrbuch der Psychoanalyse, 42,204-230.
go back to reference Hirsch, M. (2007). Scham und Schuld, Seinund Tun. Plenarvortrag, Lindauer Psychotherapiewochen. Hirsch, M. (2007). Scham und Schuld, Seinund Tun. Plenarvortrag, Lindauer Psychotherapiewochen.
go back to reference Hirsch, M. (2010). Schuld und Schuldgefühl; zur Psychoanalyse von Trauma undIntrojek. Göttingen: Vandehoeck/Ruprecht. Hirsch, M. (2010). Schuld und Schuldgefühl; zur Psychoanalyse von Trauma undIntrojek. Göttingen: Vandehoeck/Ruprecht.
go back to reference Hoffman, M. L. (1982). Development of prosocial motivation: empathy and guilt. In N. Eisenberg (Ed.), The development of prosocial behavior (pp. 218-231). New York: Academic Press. Hoffman, M. L. (1982). Development of prosocial motivation: empathy and guilt. In N. Eisenberg (Ed.), The development of prosocial behavior (pp. 218-231). New York: Academic Press.
go back to reference Interview met Saskia Noort. Volkskrant Magazine, 29 oktober 2011. Interview met Saskia Noort. Volkskrant Magazine, 29 oktober 2011.
go back to reference Kohut, H. (1971). The analysis ofthe self: a systematic approach to thepsychoanalytic treatment of narcissisticpersonality disorders. New York: International Universities Press. Kohut, H. (1971). The analysis ofthe self: a systematic approach to thepsychoanalytic treatment of narcissisticpersonality disorders. New York: International Universities Press.
go back to reference Ladan, A. & Groen-Prakken, H. (1997). Kinderen en de dood. Assen: Van Gorcum. Ladan, A. & Groen-Prakken, H. (1997). Kinderen en de dood. Assen: Van Gorcum.
go back to reference Lewis, H. B. (1971). Shame and guilt in neurosis. Madison: International Universities Press. Lewis, H. B. (1971). Shame and guilt in neurosis. Madison: International Universities Press.
go back to reference Lindsay-Hartz, J. (1984). Contrasting experiences of shame and guilt. American Behavioral Scientist, 27,689-704. CrossRef Lindsay-Hartz, J. (1984). Contrasting experiences of shame and guilt. American Behavioral Scientist, 27,689-704. CrossRef
go back to reference Mahler, M. (1979). Selected papers of Margaret S. Mahler. New York:Aronson. Mahler, M. (1979). Selected papers of Margaret S. Mahler. New York:Aronson.
go back to reference Modell, A. H. (1965). On having the right to a life: an aspect of the superego's development. International Journal of Psychoanalysis, 46,323-331. PubMed Modell, A. H. (1965). On having the right to a life: an aspect of the superego's development. International Journal of Psychoanalysis, 46,323-331. PubMed
go back to reference Mooij, A. (2012). Schuld en schaamte. Een psychoanalytisch perspectief. Tijdschrift voor Psychotherapie, 38, 205-219. CrossRef Mooij, A. (2012). Schuld en schaamte. Een psychoanalytisch perspectief. Tijdschrift voor Psychotherapie, 38, 205-219. CrossRef
go back to reference Newman, K.S. (1988). Fallingfromgrace:the experience of downward mobility in the American middle class. New York: Free Press. Newman, K.S. (1988). Fallingfromgrace:the experience of downward mobility in the American middle class. New York: Free Press.
go back to reference Niederland, W.G. (1961). The problem of the survivor. Journal of the Hillside Hospital, 10,233-247. Niederland, W.G. (1961). The problem of the survivor. Journal of the Hillside Hospital, 10,233-247.
go back to reference Pineles, S. L., Street, A. E. & Koenen, K.C. (2006). The differential relationship of shame- proneness and guilt-proneness to psychological and somatization symptoms. Journal of Social and Clinical Psychology, 25,688-704. CrossRef Pineles, S. L., Street, A. E. & Koenen, K.C. (2006). The differential relationship of shame- proneness and guilt-proneness to psychological and somatization symptoms. Journal of Social and Clinical Psychology, 25,688-704. CrossRef
go back to reference Schalkwijk, F. (2012). Schaamte in psychotherapie. Tijdschrift voor Psychotherapie, 38,368-380. CrossRef Schalkwijk, F. (2012). Schaamte in psychotherapie. Tijdschrift voor Psychotherapie, 38,368-380. CrossRef
go back to reference Stuewig, J., Tangney, J.P., Heigel, C., Harty, L. & McCloskey, L. (2010). Shaming, blaming, and maiming: functional links among the moral emotions, externalization of blame, and agression. Journal of Research in Personality, 44,91-102. PubMedCrossRef Stuewig, J., Tangney, J.P., Heigel, C., Harty, L. & McCloskey, L. (2010). Shaming, blaming, and maiming: functional links among the moral emotions, externalization of blame, and agression. Journal of Research in Personality, 44,91-102. PubMedCrossRef
go back to reference Tangney, J.P. (1990). Assessing individual differences in proneness to shame and guilt: development of the Self-Conscious Affect and Attribution Inventory. Journal of Personality and Social Psychology, 59,102-111. PubMedCrossRef Tangney, J.P. (1990). Assessing individual differences in proneness to shame and guilt: development of the Self-Conscious Affect and Attribution Inventory. Journal of Personality and Social Psychology, 59,102-111. PubMedCrossRef
go back to reference Tangney, J. P. & Dearing, R. (2002). Shame and guilt. New York: Guilford. Tangney, J. P. & Dearing, R. (2002). Shame and guilt. New York: Guilford.
go back to reference Tangney, J.P., Stuewig, J. & Mashek, D.J. (2007). Moral emotions and moral behavior. Annual Review of Psychology, 58,345-372. PubMedCrossRef Tangney, J.P., Stuewig, J. & Mashek, D.J. (2007). Moral emotions and moral behavior. Annual Review of Psychology, 58,345-372. PubMedCrossRef
go back to reference Wayment, H.A., Silver, R.C. & Kemeny, M.E. (1995). Spared at random: survivor reactions in the gay community. Journal of Applied Social Psychology, 25,187-209. CrossRef Wayment, H.A., Silver, R.C. & Kemeny, M.E. (1995). Spared at random: survivor reactions in the gay community. Journal of Applied Social Psychology, 25,187-209. CrossRef
go back to reference Weiss, J. (1986). Unconscious guilt. In J. Weiss, H. Sampson e.a. (Eds.), The psychoanalytic process. Guilford Press: New Haven/London. Weiss, J. (1986). Unconscious guilt. In J. Weiss, H. Sampson e.a. (Eds.), The psychoanalytic process. Guilford Press: New Haven/London.
go back to reference Wepster, D. (2003). Over tegenoverdracht en empathie bij overlevingsschuld en overlevingsschaamte. Tijdschrift voor Psychotherapie, 29,115-132. CrossRef Wepster, D. (2003). Over tegenoverdracht en empathie bij overlevingsschuld en overlevingsschaamte. Tijdschrift voor Psychotherapie, 29,115-132. CrossRef
go back to reference Wiesel, E. (1961). De nacht. Amsterdam: Querido. Wiesel, E. (1961). De nacht. Amsterdam: Querido.
go back to reference Wille, R. (2011). Existentiële schaamte. Tijdschrift voor Psychoanalyse, 17,75-87. Wille, R. (2011). Existentiële schaamte. Tijdschrift voor Psychoanalyse, 17,75-87.
go back to reference Winnicott, D.W. (1960). The relationship of a mother to her baby. In D.W. Winnicott (Ed.), The family and the individual development (pp. 16-20). London: Tavistock. Winnicott, D.W. (1960). The relationship of a mother to her baby. In D.W. Winnicott (Ed.), The family and the individual development (pp. 16-20). London: Tavistock.
Metagegevens
Titel
Over schuld en schuldgevoel: een psychodynamisch perspectief
You always hurt the one you love
Auteur
Frans van Paassen
Publicatiedatum
01-11-2012
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
Gepubliceerd in
Tijdschrift voor Psychotherapie / Uitgave 6/2012
Print ISSN: 0165-1188
Elektronisch ISSN: 1876-5637
DOI
https://doi.org/10.1007/s12485-012-0052-7