Organisatietheorie voor non-profit

Inhoudsopgave

1. Voorwerk

2. 1. Organisaties

   Bert Kapteyn

   Abstract

   In dit eerste hoofdstuk worden de algemene kenmerken van organisaties geïntroduceerd en wordt kort besproken wat er bij organiseren altijd te pas komt. Ook wordt ingegaan op wat wél en wat niet specifiek is voor non-profitorganisaties.

3. 2. Horizontale taakspecialisatie

   Bert Kapteyn

   Abstract

   De structuur van een organisatie wordt in belangrijke mate bepaald door de indeling van de werkprocessen op uitvoerend niveau. Industriële processen worden gekenmerkt door een vergaande opsplitsing in nevengeschikte taakverrichtingen.

4. 3. Verticale taakspecialisatie

   Bert Kapteyn

   Abstract

   Verticale taakspecialisatie brengt een scheiding aan tussen de uitvoering van taken en het nemen van beslissingen daarover. Leiding en planning worden daardoor een aparte taakstelling naast de uitvoering van werkzaamheden.

5. 4. De organieke structuur

   Bert Kapteyn

   Abstract

   Om de mogelijkheden voor coördinatie en besturing in stand te houden zijn grote en complexe organisaties opgedeeld in onderdelen die zelf ook weer onderverdeeld kunnen zijn.

6. 5. Coördinatie

   Bert Kapteyn

   Abstract

   Voor het bereiken van een doel moeten de diverse deeltaken en -processen op elkaar worden afgestemd. Er zijn verschillende manieren om die coördinatie te bewerkstelligen. In elke organisatie worden die allemaal wel op één of andere manier toegepast.

7. 6. Finalisatie

   Bert Kapteyn

   Abstract

   Bij organisaties wordt doorgaans een sterke mate van rationaliteit verondersteld. Dat wil zeggen dat doelen min of meer bewust worden gekozen en dat vervolgens wordt bezien hoe die het meest effectief en efficiënt kunnen worden bereikt.

8. 7. Sturing en bestuurlijke organen

   Bert Kapteyn

   Abstract

   In een organisatie zijn een bestuurd en een besturend deelsysteem te onderscheiden. In een kleine onderneming kan het besturend systeem uit één persoon bestaan. In een eenmansbedrijf vallen beide deelsystemen samen.

9. 8. Beleidsvoering en beheersing

   Bert Kapteyn

   Abstract

   Zorgvuldige sturing van een organisatie is gebaseerd op een visie omtrent wat men in de toekomst wil bereiken en de manier waarop men dat wil bereiken. Sturen is ergens op aansturen op grond van een beleid ten aanzien van de drie managementfuncties: externe en interne afstemming en structurering (zie par. 3.3).

10. 9. Centralisatie en spreiding van macht

    Bert Kapteyn

    Abstract

    In dit hoofdstuk zijn de machts- en invloedsverhoudingen in organisaties aan de orde. Macht is een veelomvattend verschijnsel. Het doortrekt alle sociale verhoudingen, niet alleen die in organisaties.

11. 10. Organisatie als machtsconfiguratie

    Bert Kapteyn

    Abstract

    In dit hoofdstuk wordt nader gekeken naar de organisatie als een stelsel van machtsverhoudingen. Daar in zijn bepaalde regelmatigheden aanwijsbaar en sociale mechanismen die machtsverschuivingen kunnen veroorzaken. Verschillende theorieën werpen daar hun licht op.

12. 11. Ontwikkelingen in het denken over organisaties

    Bert Kapteyn

    Abstract

    Het denken over organisaties is de afgelopen eeuw beheerst door de begrippen ‘bureaucratie’ van Max Weber (1864-1920) en ‘scientific management’ van Frederic Taylor (1856-1915).

13. 12. Organisatietypen

    Bert Kapteyn

    Abstract

    Geen twee organisaties zijn gelijk maar sommige lijken meer op elkaar dan andere. Het grote aantal onderzoeken op basis van de contingentietheorie (zie par. 11.7 heeft veel inzichten opgeleverd in de samenhang tussen organisatiestructuren en allerlei omgevingsfactoren.

14. 13. Non-profitorganisaties

    Bert Kapteyn

    Abstract

    Het onderscheid tussen profit en non-profitorganisaties suggereert een groot verschil tussen beide. Bij nader inzien is echter niet zo helder waarop het verschil betrekking heeft.

15. 14. Van overheid naar markt

    Bert Kapteyn

    Abstract

    Na 1980 is in Nederland en tal van andere landen een heroriëntatie op de rol van de overheid op gang gekomen. In het algemeen trekt de overheid zich terug ten gunste van de marktsector, in dit verband ook wel private of particuliere sector genoemd.

16. 15. New public management

    Bert Kapteyn

    Abstract

    Een marktconforme bedrijfsvoering in de publieke sector en een meer op output gerichte sturing, zonder dat van echte marktwerking sprake is, wordt nagestreefd onder de noemer ‘new public management’.

17. 16. Hybride organisaties

    Bert Kapteyn

    Abstract

    Wakker geworden door bezuinigingen en de gelijktijdige roep om marktwerking zijn veel organisaties in de publieke sector naast hun publieke taken ook marktactiviteiten gaan ontplooien. Dat geldt zowel voor overheidsdiensten als particuliere instellingen.

18. 17. Professionalisering en het autonomiedilemma

    Bert Kapteyn

    Abstract

    Nadat in de vorige hoofdstukken vooral overheidsdiensten in het vizier zijn geweest, wordt de aandacht nu gericht op particuliere instellingen voor professionele zorg- en dienstverlening, onderwijs enzovoort (o.a. ook quango’s, zie par. 14.8).

19. 18. Professionele organisaties

    Bert Kapteyn

    Abstract

    De meeste particuliere non-profitinstellingen zijn te karakteriseren als professionele dienstverlenende organisaties. Dat wil zeggen dat de uitvoerende kern wordt gevormd door professionals die kennisintensieve dienstverlening bieden aan de cliënten van de instelling.

20. 19. Hoe rationeel is rationeel?

    Bert Kapteyn

    Abstract

    In bijna alle definities van het verschijnsel ‘organisatie’ neemt het begrip ‘rationaliteit’ een centrale plaats in, maar slechts zelden wordt verduidelijkt wat daarmee bedoeld wordt.

21. Nawerk