Skip to main content
main-content
Top

Tip

Swipe om te navigeren naar een ander artikel

01-08-2017 | Patiënt bespreekt het nauwelijks met de huisarts | Uitgave 4/2017

Praktische Huisartsgeneeskunde 4/2017

Nycturie als veroorzaker van vermoeidheid

Tijdschrift:
Praktische Huisartsgeneeskunde > Uitgave 4/2017
Auteur:
Bohn Stafleu van Loghum
Inleiding
Nycturie komt veel voor. In Nederland moeten naar schatting 1.7 miljoen Nederlanders doorgaans zelfs twee keer of vaker per nacht naar het toilet, zo blijkt uit recent onderzoek. Het betreft dan voornamelijk volwassenen ouder dan 55 jaar. De aandoening is een notoire verstoorder van de nachtrust, wat vermoeidheid overdag in de hand werkt.

Wanneer treedt nycturie op?

Nycturie wordt meestal gezien bij mannen met mictieklachten. Maar ook vrouwen kunnen eraan lijden. In de NHG-Standaard Mictieklachten bij mannen wordt gemeld dat mictieklachten bij mannen in de huisartsenpraktijk meestal niet te verklaren zijn door specifieke aandoeningen. Het betreft vaak aspecifieke mictieklachten. Prostaatcarcinoom is zelden de oorzaak. Specifieke oorzaken kunnen zijn: acute prostatitis, chronische prostatitis of chronisch bekkenpijnsyndroom, acute (gecompliceerde) cystitis, urethritis, urethrastrictuur, (acute) urineretentie, mictieklachten als gevolg van hartfalen, diabetes mellitus, medicamenteuze behandeling of neurogene aandoeningen of een obstructie door benigne prostaatvergroting.

Is er veel aandacht voor vermoeidheid door nycturie?

In de NHG-Standaard wordt vermoeidheid niet als complicatie genoemd. Wel als gevolg van de medicatie die wordt gegeven, zoals alfablokkers. Terwijl het voor de hand ligt dat een van de belangrijkste nadelige gevolgen van nycturie een verminderde nachtrust is. Huisartsen worden daar ook mee geconfronteerd. In aanloop naar de lancering van een bewustwordingscampagne met als thema ‘plasmoe’ deed het onderzoeksbureau Motivaction onderzoek enkele maanden geleden onderzoek onder Nederlanders tussen de 50 en 70 jaar die twee keer of vaker uit bed moeten om te plassen. Volgens een derde van de ondervraagden heeft dit negatieve impact op het dagelijks functioneren. Bijna de helft van de mensen heeft zelfs het gevoel dat nycturie leidt tot een verminderde levenskwaliteit. Speciaal voor patiënten die lijden aan vermoeidheid als gevolg van nycturie is de website www.​plasmoe.​nl in het leven geroepen.

Hoe lang blijven mensen gemiddeld wakker na nachtelijk urineren?

Het onderzoek laat zien dat 25 procent van de ondervraagden door de toiletbezoeken gemiddeld langer dan 1 uur per nacht wakker is. Bij 17 procent is dit 2 uur of langer en bij 7 procent zelfs drie uur of langer. Ruim een derde van de doelgroep (37 procent) geeft aan de volgende dag doorgaans vermoeid of zeer vermoeid wakker te worden. Het veelvuldige nachtelijk toiletbezoek uit zich overdag onder andere in verminderde concentratie en/of de behoefte aan meer tijd voor bepaalde dagelijkse taken of werkzaamheden. De onderzoeksresultaten laten zien dat mensen met nycturie hun algemene kwaliteit van leven gemiddeld lager beoordelen dan mensen die ’s nachts minder vaak of helemaal niet uit bed hoeven om te plassen. Eerder onderzoek toonde al aan dat nycturiepatiënten met een chronisch tekort aan slaap een verhoogd risico op depressie hebben en dat nycturie een belangrijke risicofactor is voor vallen en breuken.

Hoe vaak worden de problemen met de huisarts besproken?

Hoewel een groot deel van de mensen met nycturie hier in het dagelijks leven negatieve effecten van ondervindt, kwam uit het onderzoek naar voren dat slechts iets meer dan een derde (37 procent) van de ondervraagden het probleem wel eens met de huisarts heeft besproken. Drie opvallende redenen achter die passiviteit: patiënten gaan er vaak vanuit dat nycturie bij de leeftijd hoort (37 procent), een bezoek aan de dokter is nooit bij hen opgekomen (26 procent) of ze denken bij voorbaat dat er niets aan gedaan kan worden (16 procent). De bewustwordingscampagne Plasmoe moet hierin meer duidelijkheid brengen. In veel gevallen is er iets aan nycturie te doen. “Ik raad iedereen die hinder ervaart van nycturie aan dit bij de huisarts aan te kaarten”, aldus huisarts Bert-Jan de Boer in Bilthoven. “Als huisartsen kunnen wij afhankelijk van eventuele oorzaken samen met de patiënt naar een beleid op maat zoeken.”
De bevindingen van het onderzoek naar de gevolgen van nycturie zijn gebaseerd op een online enquête waarvoor een representatieve steekproef is uitgevoerd onder 3166 mannen en vrouwen tussen de 50 jaar en de 70 jaar. Met behulp van selectievragen werd bepaald dat 524 mensen tot de doelgroep van dit onderzoek behoorden: mensen die tweemaal of vaker ’s nachts uit bed moeten om te plassen. De enquête is gehouden tussen 6 en 10 februari 2017, afgewogen op de kenmerken leeftijd, opleiding, geslacht, regio en mentaliteit.
Inmiddels is een landelijke bewustwordingscampagne gestart, waarmee het Nederlandse publiek wordt geïnformeerd over de gevolgen van nycturie, mogelijke oorzaken en eventuele oplossingen. Ook worden mensen aangespoord eens met een arts te gaan praten wanneer ze er problemen van ondervinden. Naast de inzet van advertenties, banners en radiocommercials is de website plasmoe.​nl gelanceerd, met uitgebreide informatie over nachtelijk plassen en mogelijke oorzaken. Ook kunnen mensen hier een Plasmoe Check doen en het Nachtplasboekje downloaden dat na invulling nuttige informatie voor de huisarts kan bieden.

Wat kan de huisarts doen?

In een artikel over nycturie bij oudere mannen in Huisarts en wetenschap (5/2009) wordt beschreven dat er onderscheid gemaakt moet worden tussen patiënten met recente verandering in de plasfrequentie en patiënten met een langer bestaand (gelijkblijvend) patroon. Dit kan anamnestisch.
Bij de eerste groep moet de huisarts denken aan oorzaken als urinewegontstekingen of hartfalen. De anamnese en het (lichamelijk) onderzoek zijn daarop gericht.
In de tweede groep is meestal geen oorzaak aantoonbaar, maar kan de huisarts naar andere plasklachten vragen. Daarbij kan hij ook vragen naar achterliggende angsten, zoals die voor prostaatkanker. Navraag naar plasklachten in het algemeen past in de anamnese van nycturie, ongeacht de snelheid waarmee deze is ontstaan. Er is overigens geen relatie tussen nycturie en prostaatvolume, zoals ook de relatie tussen plasklachten en prostaatvergroting uiterst zwak is.
De huisarts kan de patiënt vragen een plasdagboek bij te houden. Bij een hoge vochtinname in de avonduren kan de huisarts adviseren om het veel drinken na bijvoorbeeld 19.00 uur te beperken, hoewel hiervoor geen wetenschappelijk bewijs bestaat.
Bij een voor de leeftijd normale nachtelijke plasfrequentie zonder aanwijzingen voor hartfalen is geen effectieve therapie beschikbaar. De mededeling dat het weliswaar vervelend maar normaal is om er ’s nachts enkele keren uit te moeten om te plassen, is voor veel mannen geruststellend. Dat neemt echter de vermoeidheid niet weg.
Take home message
  • Vraag bij vermoeidheidsklachten altijd of de patiënt er ’s nachts (vaak) uit moet om te plassen.
  • Maak onderscheid tussen patiënten met recente verandering in de plasfrequentie en patiënten met een langer bestaand patroon.
  • Vraag naar achterliggende angsten, zoals voor prostaatkanker.
  • Onderzoek de mictieklachten in het algemeen.
  • Leg bij de man uit dat er geen relatie is tussen nycturie en prostaatvolume, zoals ook de relatie tussen plasklachten en prostaatvergroting uiterst zwak is.
  • Stel voor een mictiedagboek bij te houden.
  • Stel de patiënt voor na 19.00 uur nog zo weinig mogelijk te drinken.

Onze productaanbevelingen

Proefabonnement BSL Huisarts Totaal

Met BSL Huisarts Totaal bouwt u efficiënt aan uw vakkennis. U krijgt digitale toegang tot boeken, veelgestelde vragen, casuïstiek en zes vaktijdschriften voor huisartsen. Met het proefabonnement krijgt u toegang tot: één geaccrediteerde web-tv en tien interessante boektitels. 


BSL Huisarts Totaal 1 maand gratis:  € 0,-

Over dit artikel

Andere artikelen Uitgave 4/2017

Praktische Huisartsgeneeskunde 4/2017 Naar de uitgave

EditorialNotes

Online

News

Niews

Kleine klachten

Presbyfonie