Skip to main content
main-content
Top

2008 | Boek

Kort en goed genoeg

Praktijkboek kortdurende groepspsychotherapie

Auteur: Marja van Aken-van der Meer

Uitgeverij: Bohn Stafleu van Loghum

share
DELEN
insite
ZOEKEN

Over dit boek

Psychotherapeuten zien zich gesteld voor een toenemende vraag naar kortere behandelingen van een bredere doelgroep, terwijl ze toch hun kwaliteit willen handhaven. Kortdurende groepspsychotherapie kan voor hen een antwoord zijn. Deze betrekkelijk nieuwe therapievorm biedt hun een prettige en energieke werkwijze die tegemoetkomt aan de huidige wens van veel cliënten om niet te lang in therapie te zijn en waarbij toch belangrijke resultaten kunnen worden bereikt.Kort en goed genoeg beschrijft deze nog jonge vorm van psychodynamische groepspsychotherapie, die effectieve elementen uit de groepspsychotherapie combineert met krachtige interventies uit McCullough's focale kortdurende individuele psychotherapie. Het boek behandelt de kernbegrippen 'focus' en 'limitering in tijd' alsmede de specifieke rol van de therapeut en geeft aanwijzingen over hoe therapeuten deze concepten doeltreffend kunnen hanteren. De schrijfster maakt duidelijk voor wie psychodynamische groepspsychotherapie effectief kan zijn en illustreert dit met vele praktijkvoorbeelden.Kort en goed genoeg geeft handvatten aan psychotherapeuten, inspireert hen en verruimt hun moge–lijkheden om met kortetermijngroepen te werken. De combinatie van theorie en praktijk stelt hen in staat zelf vorm te geven aan kortetermijngroepen in de eigen werksetting. Dit boek kan voorts een bron van informatie en inspiratie zijn voor wie als opleider of coach met groepen werkt. De gepresenteerde benadering is weten–schappelijk gefundeerd, gebaseerd op literatuuronderzoek en op de uitgebreide praktijkervaring van de auteur.

Inhoudsopgave

Voorwerk

Korte termijn focale groepspsychotherapie (KTGP): geschiedenis en context

Voorwerk
Inleiding KTGP in vogelvlucht
Abstract
Psychotherapeuten worden geconfronteerd met een steeds verder toenemende vraag naar hun deskundigheid voor een steeds bredere doelgroep. Onder invloed van de maatschappelijke ontwikkelingen – waarbij de sociaal-culturele omgeving, de economische realiteit en de mondiger cliënt een steeds grotere rol zijn gaan spelen – gecombineerd met nieuwe theoretische ontwikkelingen is hun werkterrein sterk verbreed. Ze staan voor de uitdaging een zeer diverse cliëntengroep verantwoorde therapie te geven, terwijl er minder tijd beschikbaar is. Korte termijn groepspsychotherapie (KTGP) kan een antwoord zijn op een deel van hun problematiek. Door de houding, kennis en vaardigheden die hij ontwikkeld heeft kan de psychotherapeut die volgens de uitgangspunten van deze therapie werkt in minder tijd een deel van de doelgroep een kwalitatief hoogwaardige behandeling bieden. Door de verandering in de financieringsstructuur is groepspsychotherapie, en dus ook deze specifieke vorm van groepstherapie, voor instituten in de GGZ aantrekkelijk geworden.
Marja van Aken-van der Meer
Hoofdstuk I. De maatschappelijke en professionele context van KGTP
Abstract
Het is dinsdagochtend en we zijn als team bij elkaar voor de behandelbespreking. We bespreken Marjan, die net aan haar behandeling begonnen is. Al snel zijn we het erover eens dat haar problemen nauw samenhangen met ontwikkelingen in haar gezin van herkomst. De echtscheiding van haar ouders en de geparentificeerde rol die ze daarna ten opzichte van beiden heeft ingenomen wordt als belangrijke component van haar huidige problematiek gezien. We concluderen dat behandeling weinig zin zal hebben als het gezin niet bij de behandeling betrokken wordt. Besloten wordt dat aan Marjan, zodra ze wat gewend is, voorgesteld wordt haar ouders en broer en zusje uit te nodigen voor een gesprek.
Marja van Aken-van der Meer
Hoofdstuk II. KTGP en haar theoretische achtergrond
Abstract
In een striptekening vertelt een man aan zijn vriend dat hij een hond heeft gekocht. Boven zijn hoofd staat in een wolkje een klein wit hondje met krullen getekend. Zijn gesprekspartner zegt ‘wat leuk’ en in zijn wolkje zie je een grote zwartharige hond. Het duurt een aantal op elkaar volgende tekeningen, voordat de gesprekspartners op één lijn zitten en in beide wolkjes ongeveer dezelfde hond is verschenen.
Marja van Aken-van der Meer

Kernbegrippen en hun toepassing

Voorwerk
Hoofdstuk III. Van indicatiestelling tot behandelfocus
Abstract
Anke is intaker en groepspsychotherapeut bij ‘Boomvaart’, een regionaal centrum voor ambulante behandeling, met een aanbod van sociale psychiatrie tot psychotherapie. Ze kijkt naar Margriet, de 39-jarige vrouw die tegenover haar zit. Zojuist heeft ze tegen haar gezegd: ‘Je komt hier omdat je iets in je leven wilt veranderen en hoopt dat een behandeling bij ons je daarbij zal helpen. Hoe zal die verandering eruitzien, als je behandeling gaat zoals je wilt?’ Margriet fronst haar voorhoofd. Anke wacht geïnteresseerd af. Ze weet uit ervaring dat de vrouw die tegenover haar zit door haar vraag uit haar evenwicht gebracht kan zijn. Als het haar echter lukt een enigszins bevredigend antwoord te geven, kunnen er drie zaken bereikt zijn. Margriet heeft aangetoond over zichzelf te kunnen nadenken en er is een start gemaakt met een wederkerige werkrelatie. Beide zijn belangrijke voorspellers voor een succesvolle deelname aan KTGP. Daarnaast zal de toon gezet zijn richting verandering in plaats van richting problematiek. Eerst aarzelend, maar geholpen door belangstellende vragen van Anke, kan Margriet aangeven dat ze zich vrijer wil voelen in contacten. ‘Als ik wat langer een relatie met een man heb en de contacten worden intiemer, krijg ik het Spaans benauwd.’ Ze vermoedt dat ze ook minder somber zal zijn en een beter gevoel over zichzelf zal hebben als ze zich vrijer voelt. Verder wil ze op haar werk minder angstig reageren op kritiek van haar baas. In de loop van het gesprek wordt duidelijk hoe haar klachten te maken hebben met haar persoonlijke geschiedenis en welke patronen ze naar aanleiding daarvan ontwikkeld heeft. Patronen waarmee ze nu actief – dat is iets anders dan bewust – de ongewenste situatie in stand houdt. Aan het einde van het gesprek neemt Anke zich voor Margriet in de intakevergadering voor te stellen als kandidaat voor de komende KTGP.
Marja van Aken-van der Meer
Hoofdstuk IV. Limitering in tijd
Abstract
De meesten van u kennen de vakantie-ervaring dat aan het begin de tijd eindeloos en ongelimiteerd lijkt, de tijdshorizon ligt ver weg, alles is mogelijk. Halverwege begint het te spannen en moet er toch echt in dat restaurantje gegeten worden of die kerk moet worden bekeken, ineens vliegt de tijd. De laatste avond wordt nog even op het favoriete terrasje gezeten. Het feit dat er van de vakantie nog maar één dag rest kleurt de keuze, in dit geval voor dit terrasje.
Marja van Aken-van der Meer
Hoofdstuk V. De rol van de therapeut bij KTGP
Abstract
Op de terugweg van zijn lange reis verheugde Paul zich erop zijn favoriete schilderij weer te zien. Zijn vrienden plaagden hem vaak met zijn enthousiasme voor het werk waarop tegen een witte achtergrond een rode cirkel en een blauwe streep te zien was. Thuisgekomen liep hij meteen naar de kamer waar het schilderij hing. Terwijl hij ervoor stond, kwam er een sterk gevoel van teleurstelling bij hem op. ‘Was dat het nou, misschien hadden zijn vrienden toch gelijk en had hij zich mee laten slepen door een verkoopverhaal.’ Hij keek er uit verschillende invalshoeken naar, richtte de lamp erop, maar de teleurstelling bleef. Toen Ton de volgende dag, met een tas vol boodschappen, langskwam om te horen hoe de reis geweest was, zei Paul dat ze misschien toch gelijk hadden met hun idee over zijn schilderij. Als antwoord grijsde Ton en haalde uit zijn tas een zorgvuldig ingepakt schilderij. ‘Hier is je favoriet terug. Wij vroegen ons af of jij het echt zo bijzonder mooi vond en hebben het door een bevriende amateur-kunstenaar laten kopiëren en de kopie hier opgehangen.’
Marja van Aken-van der Meer

Specifieke toepassingen van KTGP

Voorwerk
Hoofdstuk VI. KTGP in de ambulante GGZ
Abstract
In deel 2 zijn de kernprincipes van KTGP beschreven. Er werd daarbij aangegeven dat KTGP zowel ambulant als klinisch kan worden aangeboden.
Marja van Aken-van der Meer
Hoofdstuk VII. Het opzetten van een korte termijn groep
Abstract
Zijn lezers inmiddels enthousiast geworden voor het werken met korte termijn groepen en willen zij een dergelijke groep opzetten, dan is er een aantal stappen te zetten. In hoofdstuk III werd op het belang van een goede voorbereiding van de cliënt op de groep gewezen. Dit hoofdstuk beschrijft de voorbereiding op een korte termijn groep als een nieuw behandelaanbod binnen de context van een bestaande organisatie. Net als alle andere psychotherapeuten kunnen groepstherapeuten de neiging hebben zich snel op de inhoud van hun behandelaanbod te richten en daarbij het belang van de organisatorische randvoorwaarden te onderschatten. In dit hoofdstuk wordt beschreven wat gedaan kan worden om de context van het nieuwe groepsaanbod optimaal te beïnvloeden. Als afsluiting wordt de voorbereiding van de aanstaande groepsleden op de behandeling samengevat evenals specifieke aandachtspunten voor therapeuten gedurende de behandeling.
Marja van Aken-van der Meer
Hoofdstuk VIII. KTGP in een therapeutisch milieu
Abstract
Het is dinsdagmorgen, het behandelteam van de KKP zit bij elkaar voor de wekelijkse behandelbespreking. Na een korte Mindfulness-oefening geven de teamleden een impressie van de cliëntengroep in zijn geheel gedurende de afgelopen week. ‘De groepsleden reageren voorzichtig, er worden veel vragen gesteld over de gang van zaken, een enkeling stelt wat agerend de regels ter discussie. Ook vindt er paarvorming plaats, zowel bij de senioren als bij de junioren’ is de conclusie. Geen opzienbarende zaken voor een nieuwe groep, constateert het team. Dan wordt de seniorengroep besproken. De creatief therapeut beeldend zegt de afhankelijkheid en passiviteit van de seniorengroep, zoals de sociotherapeut net beschreven heeft, bij creatieve therapie te herkennen. ‘Maar binnen de structuur werken ze heel serieus en ook bij het individuele werk zijn ze geconcentreerd bezig.’ De psychomotorische therapeut voegt toe dat het lijkt alsof ze het moeilijk vinden hun kracht in te zetten. Ook andere teamleden herkennen het beeld: afhankelijk en wat angstig als totale seniorengroep, binnen de structuur en bij individueel werk wordt met inzet gewerkt. De psychotherapeut en hoofdbehandelaar vermoedt dat ze bang zijn voor hun nieuwe verantwoordelijkheid en dat dat begrijpelijk is, ze zijn immers nog maar twee weken met deze groep bij elkaar en dus nog maar kort senior. Men kan zich vinden in haar formulering en merkt op dat de vorige seniorengroep tamelijk dominant en regulerend was en dat de nieuwe junioren de indruk maken een levendige groep te zijn. De angst voor verantwoordelijkheid, niet zo willen zijn als de vorige groep, maar het moeilijk vinden invulling aan hun nieuwe positie te geven wordt als rode draad herkend en voor de senioren als focus voor de komende week afgesproken. Daarnaast zal het team, zoals in de beginfase van elke nieuwe groep, het bevorderen van de groepscohesie voor de hele groep als focus nemen. De therapeuten weten hoe ze dit bij hun eigen therapieonderdeel moeten uitwerken. Daarna worden de individuele junioren besproken en hun voorlopige motto's vastgesteld.
Marja van Aken-van der Meer
Hoofdstuk IX. De cliënt en het tijdspad binnen de KKP
Abstract
Zoals eerder aangegeven, is een behandeling op een KKP wat vorm betreft duidelijk en strak gestructureerd. Dit geldt zowel voor het behandelaanbod als voor de tijdsindeling. Dit is nodig om de korte tijd zo efficiënt mogelijk te gebruiken en om binnen een duidelijke structuur zoveel mogelijk speelruimte te hebben om procesmatig te kunnen werken. De structuur staat in principe niet ter discussie, de manier waarop er daarbinnen gewerkt wordt is onderwerp van gezamenlijk onderzoek. Het team is bereid toelichting te geven en opmerkingen en vragen erover serieus in ontvangst te nemen en het gesprek erover aan te gaan. Dit kan paradoxaal klinken, maar is weer een voorbeeld van het spanningsveld tussen procesgericht en doelgericht werken. Op elk moment zal de keuze gemaakt moeten kunnen worden tussen antwoorden – met het doel transparantie en veiligheid te vergroten – en niet direct antwoorden, maar de aanleiding tot de reactie met de cliënt onderzoeken. In dit hoofdstuk wordt aan de hand van twee cliënten, de in het vorige hoofdstuk geïntroduceerde Hans en Marieke, beschreven hoe het doorlopen van het tijdspad eruit kan zien. Dit wordt gedaan aan de hand van een aantal kritische momenten uit hun behandeling. Daarna wordt vanuit de theorie een korte toelichting gegeven.
Marja van Aken-van der Meer
Hoofdstuk X. Slotopmerkingen
Abstract
In dit boek is te lezen dat KTGP een aantrekkelijke behandelvorm is die in de toekomst alleen maar aantrekkelijker zal worden.
Marja van Aken-van der Meer
Nawerk
Meer informatie
Titel
Kort en goed genoeg
Auteur
Marja van Aken-van der Meer
Copyright
2008
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
Elektronisch ISBN
978-90-313-6635-4
Print ISBN
978-90-313-5315-6
DOI
https://doi.org/10.1007/978-90-313-6635-4