Skip to main content
Top

Tip

Swipe om te navigeren naar een ander artikel

Gepubliceerd in: TSG - Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen 3/2023

Open Access 19-05-2023 | Wetenschappelijk artikel

Is er een verband tussen de sociaal-emotionele gezondheid van kinderen en stress, zorgen of spanningen in het gezin?

Auteurs: dr. Claudia E. Verhagen, Pim Jansen, W. A. Steenkamer, MSc, dr. Marcel F. van der Wal

Gepubliceerd in: TSG - Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen | Uitgave 3/2023

share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail
insite
ZOEKEN

Samenvatting

Inleiding

Stress in het gezin kan de sociaal-emotionele gezondheid van kinderen negatief beïnvloeden. Met gegevens uit 2016–2017, verzameld door de Jeugdgezondheidszorg (JGZ), is dit verband onderzocht.

Methode

Ouders van 4.406 tienjarige basisschoolleerlingen uit Amsterdam vulden ten behoeve van het preventieve gezondheidsonderzoek (PGO) een vragenlijst in. Hierin is gevraagd naar stress in het gezin en de sociaal-emotionele gezondheid van het kind gemeten met de Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ). De gegevens zijn gewogen naar geslacht, herkomst en sociaaleconomische status van de wijk. Verschillen tussen groepen zijn onderzocht met een chi-kwadraattoets en T‑test. Regressieanalyses zijn uitgevoerd om te corrigeren voor achtergrondkenmerken.

Resultaten

Van de ouders geeft 17,0% aan dat er stress is in het gezin en 15,1% van de tienjarige kinderen heeft een verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen. Kinderen in gezinnen met stress hebben bijna drie keer vaker een verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen dan kinderen in gezinnen zonder stress – 31,0% versus 11,5%. Dit verband blijft bestaan na correctie voor achtergrondkenmerken (risicoratio 2,63; 95%-betrouwbaarheidsinterval 2,35–2,93).

Conclusie

Dit onderzoek laat een sterk verband zien tussen stress in het gezin en de sociaal-emotionele gezondheid van het kind. Stress in het gezin is een factor om rekening mee te houden in de JGZ.

Inleiding

Tijdens de coronapandemie in 2020 zijn vooral ouders van kinderen in de basisschoolleeftijd mentaal extra onder druk komen te staan, met meer stress als gevolg [14]. In het domein van de (publieke) gezondheid is de aandacht voor de effecten van stress de laatste jaren toegenomen, want stress, zorgen of spanningen in het gezin zijn een risicofactor voor de sociaal-emotionele gezondheid van kinderen [57]. Inmiddels hebben anno 2023 Nederlandse gezinnen te maken met meerdere stressvolle maatschappelijke ontwikkelingen tegelijk, zoals de crisis op de woningmarkt, de klimaatcrisis, de energiecrisis en oplopende inflatiecijfers.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) behoren sociaal-emotionele problemen tot de grootste veroorzakers van ziektelast onder Europese vijf- tot veertienjarigen [8]. Sociaal-emotionele problemen komen bij kinderen veel voor en kunnen leiden tot moeilijkheden in het dagelijks functioneren, zoals verminderde schoolprestaties [9, 10]. Vanwege stapeling van problemen nemen de prevalentie en de ernst van sociaal-emotionele problemen toe naarmate kinderen ouder worden [11, 12]. Om sociaal-emotionele problemen te voorkomen en om de algemene gezondheid van kinderen te bevorderen is het daarom belangrijk deze problemen vroegtijdig te signaleren [13].
De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) heeft als taak het bevorderen, beschermen en beveiligen van de lichamelijke en geestelijke gezondheid van jeugdigen. Hierbij zijn het gezin en de omgeving van grote invloed. De JGZ voert op meerdere momenten tijdens het opgroeien van kinderen preventieve gezondheidsonderzoeken (PGO’s) uit. Vragenlijsten en richtlijnen ondersteunen de JGZ bij het signaleren van (sociaal-emotionele) problemen en het inzetten van vervolgacties.
Tot en met schooljaar 2016–2017 gebruikte de JGZ van de GGD Amsterdam bij het PGO voor tienjarigen een oudervragenlijst waarin naast de vragen over de sociaal-emotionele gezondheid van het kind ook een vraag was opgenomen over stress, zorgen of spanningen (hierna ‘stress’) in het gezin. Op basis van deze gegevens onderzochten wij het verband tussen stress in het gezin en de sociaal-emotionele gezondheid van het kind. De toegenomen stress in de afgelopen jaren, ook bij ouders in gezinnen met kinderen in de basisschoolleeftijd, door een opeenstapeling van maatschappelijke crises (coronacrisis, wooncrisis, energiecrisis en klimaatcrisis) onderstreept het belang van dit onderzoek.

Methode

Onderzoekspopulatie en dataverzameling

Voor dit onderzoek maakten we gebruik van gegevens die gedurende het schooljaar 2016–2017 verzameld zijn. Voorafgaand aan het PGO door de JGZ onder tienjarigen kregen ouders een papieren vragenlijst thuisgestuurd. Deze lijst bevatte vragen over de gezondheid van het kind en de gezinssituatie, en werd in totaal voor 4.406 kinderen ingevuld (een respons van 59%).

Sociaal-emotionele gezondheid van kinderen

Sociaal-emotionele gezondheid is gemeten met de ouderversie van de Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ) [14]. De SDQ is een betrouwbare en valide vragenlijst om de sociaal-emotionele gezondheid van kinderen te meten [15]. De vragenlijst bestaat uit 25 items, verdeeld over vijf subschalen van ieder vijf items: (a) emotionele problemen, (b) hyperactiviteit/aandachtstekort, (c) problemen met leeftijdgenoten, (d) gedragsproblemen en (e) prosociaal gedrag. Elk item wordt gescoord op een driepuntsschaal: niet waar, een beetje waar of zeker waar. Conform de standaard SDQ-syntax wordt de score op de subschalen alleen berekend als ten minste drie van de vijf items ingevuld zijn, waarbij ontbrekende items worden geïmputeerd op basis van de gemiddelde score van de niet-ontbrekende items voor die subschaal [16]. De vier eerstgenoemde schalen vormen samen de totale probleemscore. De gehanteerde afkappunten voor zowel de totale probleemscore als de subschaalscores zijn afkomstig van GGD Nederland en worden ook door de JGZ in Amsterdam gebruikt [17]. Voor de totale probleemscore wordt 0–10 gezien als een normale score, 11–13 als een score in het grensgebied en 14–40 als een verhoogde score. In dit onderzoek beschouwden we een score in het grensgebied en een verhoogde score beide als een verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen.

Zorgen, spanningen of stress in het gezin

Stress in het gezin is uitgevraagd aan de hand van de vraag: ‘Heeft uw gezin zorgen, spanningen of stress?’ De antwoordopties waren: ja, over werk; ja, over de relatie; ja, over geld; ja, over wonen; ja, over de opvoeding; ja, over iets anders, namelijk (met open tekstvak) en nee. Meerdere antwoorden konden worden aangekruist.

Statistische analyses

De data zijn gewogen naar geslacht, herkomst en de sociaaleconomische status (SES) van een wijk (afgebakend door de vier cijfers van de postcode) om de gegevens representatief te maken voor alle tienjarigen in Amsterdam. Om te wegen naar SES is aan respondenten een SCP-statusscore toegekend op basis van de viercijferige postcode van het woonadres, waarna een indeling is gemaakt in SES-kwintielen van zeer lage tot zeer hoge SES [18]. De kenmerken van de populatie zijn beschrijvend onderzocht.
Met de chi-kwadraattoets zijn de uitkomsten voor de verhoogde SDQ-totaal- en subschaalscores en stress in het gezin getoetst naar achtergrondkenmerken van het kind: geslacht, gezinssamenstelling, herkomst en SES van de wijk. Verschillen tussen gemiddelde SDQ-totaalscores zijn getoetst met de T‑toets. We hebben log-binomiale regressie gebruikt om risicoratio’s (RR) en de bijbehorende betrouwbaarheidsintervallen voor de relatie tussen stress in het gezin (wel of geen stress) en de SDQ-totaalscore van het kind (wel of niet verhoogd) te schatten. In de resultaten presenteren we de ongecorrigeerde en gecorrigeerde RR’s, waarbij we corrigeerden voor geslacht, herkomst en SES van de wijk.
Met univariate lineaire regressieanalyse is de relatie onderzocht tussen het aantal stressfactoren in het gezin en de gemiddelde SDQ-totaalscore. In een multivariaat model is deze relatie onderzocht, waarbij gecorrigeerd is voor geslacht, herkomst en SES van de wijk. Het gehanteerde significantieniveau was p < 0,05. De analyses werden uitgevoerd in SPSS versie 21.

Resultaten

De ongewogen en gewogen populatiekenmerken van Amsterdamse tienjarigen in het schooljaar 2016–2017 zijn te vinden in tab. 1. In tab. 2 staan de gewogen percentages tienjarigen met een verhoogde SDQ-totaal- of subschaalscore, en het percentage gezinnen met stress, uitgesplitst naar achtergrondkenmerken. Van de tienjarigen heeft 15,1% een verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen. Dit geldt vaker voor jongens dan voor meisjes (17,5% versus 12,8%). Ook kinderen die niet bij beide ouders wonen (24,0%) en kinderen van niet-westerse herkomst (18,6%) hebben vaker een verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen. Ook de sociaaleconomische status (SES) van de wijk waar het gezin woont speelt een rol: hoe lager de SES, hoe vaker kinderen een verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen laten zien. Daarnaast geeft 17,0% van de ouders aan dat het gezin stress heeft. Kinderen die niet bij beide ouders wonen en kinderen van overige westerse herkomst hebben vaker te maken met stress in het gezin, respectievelijk 25,9% en 23,3%. De SES van de wijk speelt hierbij geen rol.
Tabel 1
Achtergrondkenmerken van de onderzoekspopulatie tienjarige Amsterdamse kinderen, voor en na weging
 
ongewogen N
ongewogen %
gewogen %
totale onderzoekspopulatie
4.406
100
100
geslacht
– jongen
2.116
 48,0
 49,7
– meisje
2.290
 52,0
 50,3
aantal kinderen in gezin
– 1
  485
 14,2
 14,0
– 2
1.484
 43,3
 42,5
– 3
  912
 26,6
 26,8
– ≥ 4
  546
 15,9
 16,7
gezinssamenstelling
– bij beide ouders
3.287
 74,6
 74,6
– vader/moeder en partner
   78
  1,8
  1,8
– co-ouderschap
  262
  5,9
  5,8
– eenoudergezin
  719
 16,3
 17,0
– anders
   29
  0,7
  0,8
herkomst
– Nederlands
1.774
 40,3
 37,2
– overig westers
  534
 12,1
 13,0
– niet-westers
2.098
 47,6
 49,8
SES van de wijka
– zeer laag
1.063
 24,1
 27,4
– laag
  722
 16,4
 17,7
– gemiddeld
  827
 18,8
 19,1
– hoog
  839
 19,0
 16,8
– zeer hoog
  955
 21,7
 19,0
aSociaaleconomische status (SES) van de wijk aan de hand van statusscores van het SCP verdeeld in kwintielen
Tabel 2
Prevalenties van een verhoogde SDQ-totaalscore en een verhoogd risico voor de afzonderlijke subschalen, en stress in het gezin, uitgesplitst naar achtergrondkenmerken van tienjarige Amsterdamse kinderen
 
verhoogde SDQ-totaalscore (%)a
hyperactiviteit/aandachtsproblemen (%)
emotionele problemen (%)
problemen met leeftijdgenoten (%)
gedragsproblemen (%)
gezin met stress (%)
totaal
15,1
10,6
13,0
14,3
10,2
17,0
geslacht
*
*
  
*
 
– jongen
17,5
13,7
12,7
15,1
11,1
18,0
– meisje
12,8
 7,6
13,4
13,4
 9,2
16,0
gezinssamenstelling, woont bij
*
*
*
*
*
*
– beide ouders
13,0
 9,1
12,3
12,7
 8,6
14,7
– niet bij beide ouders
24,0
16,8
16,0
20,6
16,7
25,9
herkomst
*
  
*
*
*
– Nederlands
11,7
11,4
11,9
 8,3
 5,6
14,9
– overig westers
11,8
 8,2
12,7
11,2
10,5
23,3
– niet-westers
18,6
10,7
14,0
19,6
13,5
16,9
SES van de wijkb
*
 
*
*
*
 
– zeer laag
19,8
11,2
13,5
19,2
15,0
17,2
– laag
19,1
12,1
17,2
19,2
11,4
16,9
– gemiddeld
12,1
 9,8
13,4
12,9
 9,1
16,8
– hoog
12,1
 9,4
11,1
10,0
 6,8
16,4
– zeer hoog
10,3
10,2
 9,9
 7,8
 6,2
17,4
aScore ≥ 11
bSociaaleconomische status (SES) van de wijk aan de hand van statusscores van het SCP verdeeld in kwintielen
* Chi-kwadraattoets; p < 0,05
Kinderen in gezinnen met stress hebben bijna drie keer vaker een verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen dan kinderen in gezinnen zonder stress, 31,0% versus 11,5% (chi-kwadraattoets, p < 0,001; zie tab. 3). Dit verband blijft bestaan na correctie voor geslacht, herkomst en SES van de wijk (multivariate binomiale regressieanalyses; RR 2,63; 95%-betrouwbaarheidsinterval (BI) 2,35–2,93). Omgekeerd is het verband vergelijkbaar: kinderen met een verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen hebben vaker te maken met gezinnen die stress ervaren dan kinderen zonder verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen (36% versus 14%, chi-kwadraattoets, p < 0,001) (niet in tabel).
Tabel 3
Logistische regressieanalyse met de SDQ-totaalscore (wel/niet verhoogd) als afhankelijke variabele en stress in het gezin (wel/niet aanwezig) als onafhankelijke variabele
 
verhoogde SDQ-totaalscore (%)a
ongecorrigeerde RR (95%-BI)
gecorrigeerde RR (95%-BI)b
geen stress in gezin
11,5
1
1
stress in gezin
31,0
2,71(2,43–3,02)*
2,63 (2,35–2,93)*
aScore ≥ 11
bGecorrigeerd voor geslacht, herkomst en SES van de wijk
* p < 0,001
In tab. 4 is te zien dat stress over werk, relatie, geld, wonen en opvoeding ongeveer even vaak gerapporteerd worden. Kinderen in een gezin met stress over de opvoeding hebben gemiddeld de hoogste SDQ-totaalscore (10,3). Een relatief grote groep ouders heeft als reden voor stress ‘anders’ ingevuld (7,1%). Medische zorgen over een familielid werden hierbij het vaakst aangegeven (33,9%, 169 van de 498 ingevulde antwoorden).
Tabel 4
De gemiddelde SDQ-totaalscores van tienjarige Amsterdamse kinderen zonder stress en met stress in het gezin, uitgesplitst naar type stressfactoren
  
tienjarige Amsterdamse kinderen
 
 
%
SDQ-totaalscore gemiddeld (95%-BI)a
aantal (95%-BI)b
totaal
100,0
 5,7 (5,6–5,9)
7.322 (7.281–7.362)
geen stress in het gezin
 83,0
 5,1 (5,0–5,2)
6.069 (5.989–6.169)
stress in het gezin
 17,0
 8,3 (7,9–8,7)
1.242 (1.158–1.325)
stressfactoren
– opvoeding
  3,1
10,3 (9,3–11,3)
  226 (187–265)
– geld
  3,8
 9,1 (8,2–10,0)
  280 (237–323)
– wonen
  4,0
 8,7 (7,9–9,5)
  295 (250–339)
– werk
  4,0
 8,2 (7,4–9,1)
  289 (246–333)
– relatie
  3,9
 7,6 (6,7–8,6)
  284 (241–327)
– anders
  7,1
 7,8 (7,1–8,5)
  521 (465–579)
aDe SDQ-totaalscore (spreiding 0–40) geeft een indicatie van de sociaal-emotionele gezondheid; een hoge score is ongunstig
bDe aantallen zijn geschatte waarden na weging
Tabel 5 laat zien dat in bijna twee op de drie gezinnen met stress sprake is van één stressfactor (10,6%), in ruim een kwart van de gezinnen werden twee stressfactoren aangekruist (4,7%), de rest heeft drie stressfactoren of meer gerapporteerd (1,7%). Met de toename van het aantal stressfactoren in het gezin neemt ook de gemiddelde SDQ-totaalscore van de kinderen toe (bèta 1,66 (1,45–1,87), R2 = 0,05; p < 0,001). Deze relatie blijft bestaan na correctie voor geslacht, herkomst en SES van de wijk.
Tabel 5
De gemiddelde SDQ-totaalscores van tienjarige Amsterdamse kinderen zonder en met stress in het gezin, uitgesplitst naar aantal stressfactoren
  
tienjarige Amsterdamse kinderen
 
 
%
SDQ-totaalscore gemiddeld (95%-BI)a
aantal (95%-BI)b
geen stress in het gezin
83,0
5,1 (5,0–5,2)
6.069 (5.989–6.169)
stress in het gezin
– 1 stressfactor
10,6
8,1 (7,6–8,6)
  776 (708–845)
– 2 stressfactoren
 4,7
8,4 (7,6–9,2)
  344 (298–391)
– 3 stressfactoren
 1,1
9,2 (7,4–11,0)
   81 (57–105)
– ≥ 4 stressfactoren
 0,6
9,9 (7,4–12,3)
   40 (24–57)
aDe SDQ-totaalscore (spreiding 0–40) geeft een indicatie van de sociaal-emotionele gezondheid; een hoge score is ongunstig
bDe aantallen zijn geschatte waarden na weging

Beschouwing

Dit onderzoek laat zien dat tienjarige Amsterdamse basisschoolleerlingen die opgroeien in een gezin met stress bijna drie keer vaker een verhoogd risico hebben op sociaal-emotionele problemen.
De invloed van de omgeving op het kind, en dus ook stress binnen het gezin, is belangrijk binnen de publieke gezondheid. In ons onderzoek rapporteert een op de zes ouders stress over financiën, wonen, werk, relatie of opvoeding.
Volgens een publicatie van het RIVM uit 2018 neemt de ervaren stress in Nederland toe [5]. Als verklaringen voor deze toename werden onder andere de toegenomen prestatiedruk, de invloed van de 24-uurseconomie en de verdergaande verstedelijking genoemd [5]. Stapeling van life events, zoals verlies van werk en een scheiding, zal het effect van stress op de gezondheid alleen maar verhogen [5].
Ons onderzoek laat met gegevens uit 2016–2017 een verband zien tussen de toename van het aantal stressfactoren in het gezin en een verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen bij het kind. Anno 2023 hebben ouders te maken met verschillende maatschappelijke crises die stress kunnen veroorzaken binnen het gezin (de wooncrisis, energiecrisis en klimaatcrisis). In dit onderzoek zien we verder dat eenoudergezinnen en gezinnen van overige westerse herkomst in Amsterdam significant meer stress ervaren. Bij deze groepen komen ook vaker andere gezondheidsrisico’s voor [19].
De SDQ wordt gebruikt om sociaal-emotionele problemen bij kinderen te signaleren [14, 20]. In de literatuur is een verband beschreven tussen een verhoogde SDQ-totaalscore en moeilijkheden in het dagelijks functioneren, zoals verminderde schoolprestaties [10]. In dit onderzoek laten wij zien dat 15% van de tienjarige Amsterdamse kinderen een verhoogde SDQ-totaalscore en dus een verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen heeft; jongens vaker dan meisjes. Kinderen die niet bij beide ouders wonen, kinderen van niet-westerse herkomst en kinderen in lage-SES-wijken hebben vaker sociaal-emotionele problemen.
Dit dwarsdoorsnedeonderzoek laat een zeer krachtig verband zien tussen stress in het gezin en een verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen bij kinderen. Het sterkste verband zien we tussen stress over de opvoeding en de SDQ-totaalscore, zoals ook door anderen beschreven is [21]. De gemiddelde SDQ-totaalscore is bij kinderen uit gezinnen met stress over de opvoeding twee keer zo hoog als bij kinderen uit gezinnen zonder deze stress.
Daarnaast laat dit onderzoek zien dat de SDQ-totaalscore met de toename van het aantal stressfactoren ook toeneemt. Het is dan ook aannemelijk dat, onafhankelijk van het type stressfactor bij de ouders, stress bij ouders en sociaal-emotionele problemen bij kinderen onderling van elkaar afhankelijk zijn. Gestreste ouders hebben immers een grotere kans om problematisch gedrag bij hun kinderen te veroorzaken, wat op zijn beurt weer tot stress kan leiden. Daardoor kan een negatieve vicieuze cirkel ontstaan [22]. Meer onderzoek zal echter moeten worden verricht naar het oorzakelijke verband tussen de verschillende stressfactoren en de sociaal-emotionele problemen bij kinderen. Zorgt de stressfactor in het gezin voor meer sociaal-emotionele problemen bij het kind of juist andersom?
De JGZ speelt een belangrijke rol bij het bevorderen van de sociaal-emotionele gezondheid. Door kinderen met een verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen vroegtijdig op te sporen, te ondersteunen en zo nodig toe te leiden naar veelbelovende en effectieve preventieprogramma’s (zoals Hart en Ziel en VRIENDEN) kunnen problemen worden voorkomen. Na invoering van de Jeugdwet per 1 januari 2015 heeft de gemeente Amsterdam het Ouder- en Kind Team (OKT) ingezet om van de sociaal-emotionele gezondheid van kinderen en jongeren een belangrijk speerpunt te maken. Ook de meest recente Nota Volksgezondheid Amsterdam 2021–2025 geeft extra aandacht aan mentale gezondheid [23].
Een beperking van dit onderzoek is dat informatie ontbreekt over de duur en intensiteit van de stress in het gezin. Door stress van verschillende stressfactoren te meten op bijvoorbeeld een continue of ordinale schaal kan ook aanvullend onderzoek gedaan worden naar de correlatie en het verband tussen verschillende stressfactoren. Een ander aspect dat in een vervolgonderzoek zou moeten worden meegenomen is in hoeverre ouders met stress hun kind mogelijk negatiever beoordelen. Een kind van tien zou ook zelf vragen over de eigen sociaal-emotionele gezondheid kunnen beantwoorden. Daarnaast zou het interessant zijn om beide ouders van hetzelfde kind vragen over het kind te laten beantwoorden en/of informatie van ouders aan te vullen met die van bijvoorbeeld een leerkracht [24].

Conclusie

Dit onderzoek laat zien dat stress in het gezin verband houdt met een verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen bij kinderen. Voor de JGZ is het dan ook essentieel dat stress in het gezin in een risicotaxatie wordt meegenomen bij de beoordeling van de gezondheid van kinderen, en dat zij hierover met de ouders in gesprek gaat. Anno 2023, met verschillende maatschappelijke crises gaande en de daarbij toegenomen stress, is het nog belangrijker voor de JGZ om stress in het gezin te signaleren en gedurende de hele kindertijd te blijven monitoren.

Dankbetuiging

Met dank aan Daan Uitenbroek, consultant, www.​quantitativeskil​ls.​com.
Open Access This article is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License, which permits use, sharing, adaptation, distribution and reproduction in any medium or format, as long as you give appropriate credit to the original author(s) and the source, provide a link to the Creative Commons licence, and indicate if changes were made. The images or other third party material in this article are included in the article’s Creative Commons licence, unless indicated otherwise in a credit line to the material. If material is not included in the article’s Creative Commons licence and your intended use is not permitted by statutory regulation or exceeds the permitted use, you will need to obtain permission directly from the copyright holder. To view a copy of this licence, visit http://​creativecommons.​org/​licenses/​by/​4.​0/​.
share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Onze productaanbevelingen

Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen

TSG, het Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen, is het enige Nederlandstalige tijdschrift dat multidisciplinaire informatie bevat op het gebied van de volksgezondheid en gezondheidszorg. Naast de multidisciplinaire oriëntatie is de combinatie van wetenschap, beleid en praktijk uniek.

BSL Academy SW-TP Saxion Parttime School jaarlicentie

BSL Academy SW-TP Saxion Parttime School half jaarlicentie

Toon meer producten
Literatuur
1.
go back to reference Creasey N, Lalihatu E, Leijten P, Overbeek G. Covid-19 family study report: April 2020–September 2020. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam; 2021. Creasey N, Lalihatu E, Leijten P, Overbeek G. Covid-19 family study report: April 2020–September 2020. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam; 2021.
2.
go back to reference Reep C, Hupkens C. Ervaren impact corona op mentale gezondheid en leefstijl. Den Haag, Heerlen: Centraal Bureau voor de Statistiek; 2021. Reep C, Hupkens C. Ervaren impact corona op mentale gezondheid en leefstijl. Den Haag, Heerlen: Centraal Bureau voor de Statistiek; 2021.
3.
go back to reference Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Factsheet: Mentaal welbevinden en leefstijl tijdens de corona crisis. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; 2022. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Factsheet: Mentaal welbevinden en leefstijl tijdens de corona crisis. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; 2022.
4.
go back to reference Achterberg M, Dobbelaar S, Boer OD, Crone EA. Perceived stress as mediator for longitudinal effects of the COVID-19 lockdown on wellbeing of parents and children. Sci Rep. 2021;11:2971. CrossRefPubMedPubMedCentral Achterberg M, Dobbelaar S, Boer OD, Crone EA. Perceived stress as mediator for longitudinal effects of the COVID-19 lockdown on wellbeing of parents and children. Sci Rep. 2021;11:2971. CrossRefPubMedPubMedCentral
5.
go back to reference Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; 2018. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; 2018.
6.
go back to reference Laat SAA de, Essink-Bot ML, Wassenaer-Leemhuis AG van, Vrijkotte TGM. Effect of socioeconomic status on psychosocial problems in 5‑ to 6‑year-old preterm- and term-born children: the ABCD study. Eur Child Adolesc Psychiatry. 2016;25:757–67. CrossRefPubMed Laat SAA de, Essink-Bot ML, Wassenaer-Leemhuis AG van, Vrijkotte TGM. Effect of socioeconomic status on psychosocial problems in 5‑ to 6‑year-old preterm- and term-born children: the ABCD study. Eur Child Adolesc Psychiatry. 2016;25:757–67. CrossRefPubMed
7.
go back to reference Steegers EAP, Been JV. Sociale ongelijkheid: aangeboren of te voorkomen? Ned Tijdschr Geneeskd. 2016;160:D83. Steegers EAP, Been JV. Sociale ongelijkheid: aangeboren of te voorkomen? Ned Tijdschr Geneeskd. 2016;160:D83.
8.
go back to reference World Health Organization. Global health estimates: disease burden by cause, age, sex, by country and by region. Geneva: World Health Organization; 2020. pag. 2000–19. World Health Organization. Global health estimates: disease burden by cause, age, sex, by country and by region. Geneva: World Health Organization; 2020. pag. 2000–19.
9.
go back to reference Brugman E, Reijneveld SA, Verhulst FC, Verloove-Vanhorick SP. Identification and management of psychosocial problems by preventive child health care. Arch Pediatr Adolesc Med. 2001;155(4):462–9. CrossRefPubMed Brugman E, Reijneveld SA, Verhulst FC, Verloove-Vanhorick SP. Identification and management of psychosocial problems by preventive child health care. Arch Pediatr Adolesc Med. 2001;155(4):462–9. CrossRefPubMed
10.
go back to reference Keilow M, Sievertsen HH, Niclasen J, Obel C. The strengths and difficulties questionnaire and standardized academic tests: reliability across respondent type and age. PLoS ONE. 2019;14(7):e220193. CrossRefPubMedPubMedCentral Keilow M, Sievertsen HH, Niclasen J, Obel C. The strengths and difficulties questionnaire and standardized academic tests: reliability across respondent type and age. PLoS ONE. 2019;14(7):e220193. CrossRefPubMedPubMedCentral
11.
go back to reference Costello EJ, Copeland W, Angold A. Trends in psychopathology across the adolescent years: what changes when children become adolescents, and when adolescents become adults? J Child Psychol Psychiatry. 2011;52:1015–25. CrossRefPubMedPubMedCentral Costello EJ, Copeland W, Angold A. Trends in psychopathology across the adolescent years: what changes when children become adolescents, and when adolescents become adults? J Child Psychol Psychiatry. 2011;52:1015–25. CrossRefPubMedPubMedCentral
12.
go back to reference Kessler RC, Angermeyer M, Anthony JC, et al. Lifetime prevalence and age-of-onset distributions of mental disorders in the World Health Organizations World Mental Health Survey Initiative. World Psychiatry. 2007;6:168–76. PubMedPubMedCentral Kessler RC, Angermeyer M, Anthony JC, et al. Lifetime prevalence and age-of-onset distributions of mental disorders in the World Health Organizations World Mental Health Survey Initiative. World Psychiatry. 2007;6:168–76. PubMedPubMedCentral
13.
go back to reference Hermanns J, Öry F, Schrijvers G. Helpen bij opgroeien en opvoeden: eerder, sneller en beter. Een advies over vroegtijdige signalering en interventies bij opvoed- en opgroeiproblemen. Utrecht: Rijksuniversiteit Utrecht; 2005. Hermanns J, Öry F, Schrijvers G. Helpen bij opgroeien en opvoeden: eerder, sneller en beter. Een advies over vroegtijdige signalering en interventies bij opvoed- en opgroeiproblemen. Utrecht: Rijksuniversiteit Utrecht; 2005.
14.
go back to reference Goodman R. The Strengths and Difficulties Questionnaire: a research note. J Child Psychol Psychiatry. 1997;38:581–6. CrossRefPubMed Goodman R. The Strengths and Difficulties Questionnaire: a research note. J Child Psychol Psychiatry. 1997;38:581–6. CrossRefPubMed
15.
go back to reference Widenfelt BM van, Goedhart AW, Treffers PD, Goodman R. Dutch version of the Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ). Eur Child Adolesc Psychiatry. 2003;12:281–9. CrossRefPubMed Widenfelt BM van, Goedhart AW, Treffers PD, Goodman R. Dutch version of the Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ). Eur Child Adolesc Psychiatry. 2003;12:281–9. CrossRefPubMed
17.
go back to reference Landelijke werkgroep Signaleringsinstrumenten Psychosociale Problematiek Jeugd (LSPPJ). Handleiding voor het gebruik van de SDQ binnen de jeugdgezondheidszorg. Vragenlijst voor het signaleren van psychosociale problemen bij kinderen van 7–12 jaar. Utrecht: GGD Nederland; 2006. Landelijke werkgroep Signaleringsinstrumenten Psychosociale Problematiek Jeugd (LSPPJ). Handleiding voor het gebruik van de SDQ binnen de jeugdgezondheidszorg. Vragenlijst voor het signaleren van psychosociale problemen bij kinderen van 7–12 jaar. Utrecht: GGD Nederland; 2006.
18.
go back to reference Steenkamer WA, Uitenbroek DG. Het wegen van jeugddata naar sociaal-economische status. TSG Tijdschr Gezondheidswet. 2015;93(5):175–7. CrossRef Steenkamer WA, Uitenbroek DG. Het wegen van jeugddata naar sociaal-economische status. TSG Tijdschr Gezondheidswet. 2015;93(5):175–7. CrossRef
19.
go back to reference Dijkshoorn H, Janssen A, Julius M, Runtuwene N, Verhagen C. Gezondheid en welbevinden in Amsterdam. Resultaten Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2020. Amsterdam: GGD Amsterdam; 2021. Dijkshoorn H, Janssen A, Julius M, Runtuwene N, Verhagen C. Gezondheid en welbevinden in Amsterdam. Resultaten Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2020. Amsterdam: GGD Amsterdam; 2021.
20.
go back to reference Wachter GG, Steenkamer WA, Vuuren CL van. Minder sociaal-emotionele problemen bij basisschoolkinderen. Trends onder 5‑ en 10-jarigen in Amsterdam tussen 2009–2010 en 2015–2016. Ned Tijdschr Geneeskd. 2018;162:D1997. Wachter GG, Steenkamer WA, Vuuren CL van. Minder sociaal-emotionele problemen bij basisschoolkinderen. Trends onder 5‑ en 10-jarigen in Amsterdam tussen 2009–2010 en 2015–2016. Ned Tijdschr Geneeskd. 2018;162:D1997.
21.
go back to reference McSherry D, Fargas Malet M, Weatherall K. The Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ): a proxy measure of parenting stress. Br J Social Work. 2019;49:96–115. CrossRef McSherry D, Fargas Malet M, Weatherall K. The Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ): a proxy measure of parenting stress. Br J Social Work. 2019;49:96–115. CrossRef
22.
go back to reference Webster-Stratton C. Stress: a potential disruption of parental perceptions and family interactions. J Clin Psychol. 1990;19(4):302–12. Webster-Stratton C. Stress: a potential disruption of parental perceptions and family interactions. J Clin Psychol. 1990;19(4):302–12.
23.
go back to reference Gemeente Amsterdam. Amsterdamse nota gezondheidsbeleid 2021–2025: veerkrachtige Amsterdammers in een gezonde stad. Werken aan eerlijke kansen op gezondheid. Amsterdam: Gemeente Amsterdam; 2021. Gemeente Amsterdam. Amsterdamse nota gezondheidsbeleid 2021–2025: veerkrachtige Amsterdammers in een gezonde stad. Werken aan eerlijke kansen op gezondheid. Amsterdam: Gemeente Amsterdam; 2021.
24.
go back to reference Stone LL, Janssens JM, Vermulst AA, Maten M van der, Engels RC, Otten R. The strengths and difficulties questionnaire: psychometric properties of the parent and teacher version in children aged 4–7. BMC Psychol. 2015;3(1):4. CrossRefPubMedPubMedCentral Stone LL, Janssens JM, Vermulst AA, Maten M van der, Engels RC, Otten R. The strengths and difficulties questionnaire: psychometric properties of the parent and teacher version in children aged 4–7. BMC Psychol. 2015;3(1):4. CrossRefPubMedPubMedCentral
Metagegevens
Titel
Is er een verband tussen de sociaal-emotionele gezondheid van kinderen en stress, zorgen of spanningen in het gezin?
Auteurs
dr. Claudia E. Verhagen
Pim Jansen
W. A. Steenkamer, MSc
dr. Marcel F. van der Wal
Publicatiedatum
19-05-2023
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
Gepubliceerd in
TSG - Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen / Uitgave 3/2023
Print ISSN: 1388-7491
Elektronisch ISSN: 1876-8776
DOI
https://doi.org/10.1007/s12508-023-00399-6

Andere artikelen Uitgave 3/2023

TSG - Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen 3/2023 Naar de uitgave