Skip to main content
main-content
Top

Over dit boek

In het ziekenhuis vormen ziekenhuisinfecties, als complicatie van de ziekenhuisopname, nog altijd een groot probleem. Uit onderzoek blijkt dat 5-10% van alle opgenomen patiënten een ziekenhuisinfectie oploopt. Daarnaast zien we dat de veroorzakers van deze infecties steeds ongevoeliger worden voor de gebruikelijke antibiotica. Behalve in het ziekenhuis treedt dit verschijnsel ook steeds vaker op in verpleeg- en verzorgingshuizen.
Voor een deel zijn deze infecties te voorkomen door intensieve surveillance- en infectiepreventieprogramma's, die daarmee een belangrijke bijdrage leveren aan de kwaliteitsverbetering van de zorg voor patiënten, zowel intra- als extramuraal.

Hygiëne en infectiepreventie biedt (toekomstige) medewerkers in de gezondheidszorg inzicht in het hoe en waarom van de maatregelen voor hygiëne en infectiepreventie. Het boek bestaat uit twee delen. Het eerste deel gaat in op de theoretische achtergronden van de infectiepreventie. Met andere woorden hoe ontstaat een infectie, wat zijn de veroorzakers en hoe verspreiden ze zich. Ook is er aandacht voor de antimicrobiële therapie. Het tweede deel beschrijft de praktische kant van de infectiepreventie. Het gaat met name in op de te nemen maatregelen om verspreiding van micro-organismen en daarmee infecties te voorkomen tijdens diverse behandel- en zorgprocessen.
Deze vijfde druk is geheel geactualiseerd wat betreft de nieuwste ontwikkelingen en inzichten op het gebied van moleculaire diagnostiek, nieuwe antibiotica in de microbiële therapie, het menselijk immuunsysteem alsmede het huidige beleid bij een aantal resistente micro-organismen als MRSA. 

Inhoudsopgave

Voorwerk

Deel I Theoretische achtergronden

Voorwerk

1 Inleiding

Iedere patiënt die opgenomen wordt in een ziekenhuis, loopt kans op het krijgen van een ziekenhuisinfectie.
I.J.M. Sengers, Y.M. van Ouwerkerk

2 Ontwikkelingen in hygiëne en infectiepreventie

Het woord ‘hygiëne’ is afkomstig van de Griekse godin Hygeia, de belangrijkste van de vijf dochters van de god Asklepius, de god van de geneeskunst. Zij was de godin van de psychische en fysische gezondheid.
I.J.M. Sengers

3 Medische microbiologie

Tot de micro-organismen worden alle organismen gerekend die microscopisch klein zijn, en dus niet met het blote oog kunnen worden waargenomen. Slechts een klein deel van alle micro-organismen die in de natuur voorkomen, is pathogeen voor de mens. De meeste micro-organismen leven vrij in het milieu en zijn niet in staat het menselijk lichaam of enig ander levend lichaam binnen te dringen. De medische microbiologie houdt zich bezig met alle aspecten van ziekten die veroorzaakt worden door bacteriën, schimmels, virussen en protozoën en meercellige parasieten, en beperkt zich tot die micro-organismen die de mens ziek kunnen maken of anderszins voor de mens van belang zijn. Hoewel meercellige parasieten die op of in het menselijk lichaam kunnen leven in strikte zin geen micro-organismen zijn (bijvoorbeeld de lintworm), worden ze meestal wel binnen de medische microbiologie bestudeerd.
A.H. Brandenburg, J.H. van Zeijl

4 Epidemiologie van infectieziekten

Epidemiologie is de wetenschap die frequenties van ziekte in een bevolking en de determinanten daarvan bestudeert. De epidemiologie is dus de studie van hoe ziekten in een bevolking verdeeld zijn en waarom. Met ziekten bedoelt men niet uitsluitend infectieziekten, maar ziekten in het algemeen. De epidemiologie kan bijvoorbeeld de frequentie van hart- en vaatziekten of van kanker of van maag-darmziekten bestuderen. Wij zullen ons hier beperken tot de epidemiologie van infectieziekten.
C.M.J.E. Vandenbroucke-Grauls, H.M.M. Meester

5 Weerstand en immuniteit

De mens wordt omringd door talloze micro-organismen (bacteriën, virussen en schimmels) zonder dat dit in de regel tot ziekte leidt. Blijkbaar beschikt de mens over een natuurlijke weerstand tegen infectieziekten. Daarnaast blijkt dat het doormaken van een infectieziekte leidt tot een verhoogde weerstand. Deze verhoogde weerstand of immuniteit geldt alleen voor de betreffende ziekte en niet voor andere infectieziekten, reden waarom wordt gesproken van specifieke immuniteit. Op basis van het al dan niet bij de geboorte reeds aanwezig zijn en de erbij betrokken cellen en eiwitten wordt de weerstand onderverdeeld in de barrières, de niet-specifieke weerstand en de specifieke weerstand (zie afbeelding 5.1).
J.P. van de Merwe

6 Ziekenhuisinfecties

Bij patiënten in het ziekenhuis kan de natuurlijke weerstand tegen infecties nadelig beïnvloed worden door tal van factoren, zoals wij ook in hoofdstuk 5 zagen. Daardoor hebben patiënten tijdens hun verblijf in het ziekenhuis een verhoogde kans om een infectie op te lopen. Om dezelfde redenen hebben ook verpleeghuispatiënten een verhoogd infectierisico. Wanneer de infectie niet aanwezig was bij opname spreken we van een ziekenhuisinfectie of nosocomiale infectie. Infecties die al vóór de opname begonnen zijn maar pas tijdens de opname in het ziekenhuis tot uiting komen, worden niet tot de groep ziekenhuisinfecties gerekend. De periode tussen het begin van een infectie, de besmetting, en het ontstaan van klachten en ziekteverschijnselen wordt de incubatiefase genoemd. Afhankelijk van het soort infectie kan de incubatiefase kort (enkele uren) tot lang (maanden) zijn. Besmettingen in het ziekenhuis kunnen zo ook pas ná ontslag van de patiënt tot ziekteverschijnselen leiden; deze infecties worden wel tot de groep ziekenhuisinfecties gerekend. Indien het moment van ontstaan van een infectie in de opnameperiode valt is er dus sprake van een ziekenhuisinfectie.
A.J. de Mintjes Groot, H.A. Verbrugh

7 Antimicrobiële therapie

Microbiële ziekten kunnen worden veroorzaakt door virussen, bacteriën, schimmels, gisten en eencellige parasieten. Voor de bestrijding van microbiële aandoeningen is een grote reeks antimicrobiële geneesmiddelen beschikbaar. In het kader van dit leerboek zullen we ons beperken tot de antibacteriële middelen, omdat deze middelen veel toegepast worden bij de bestrijding van door bacteriën veroorzaakte ziekenhuisinfecties. Bovendien hangt het veelvuldig gebruik van deze geneesmiddelen samen met het ontstaan van resistentie en de selectie van multiresistente bacteriestammen. De preventie van de verspreiding van resistentie is een belangrijk aandachtspunt voor de ziekenhuishygiënist.
J.E. Degener

Deel II Infectiepreventie in de praktijk

Voorwerk

8 Inleiding

In de epidemiologie is het gebruikelijk om het ontstaan van een infectie te verklaren als het resultaat van een serie complexe interacties tussen het veroorzakende micro-organisme, de gevoelige gastheer en zijn omgeving (besmettingscyclus of infectieketen). Maatregelen om infecties te voorkomen zijn gericht op het doorbreken van de besmettingscyclus. In de praktijk betekent dit maatregelen om het micro-organisme te elimineren of te isoleren. Ook kunnen het maatregelen zijn om de gastheer te beschermen tegen infecties of besmettingswegen te blokkeren.
S. Terpstra

9 Reinigen en desinfecteren

Overal – dus ook in instellingen in de gezondheidszorg – verzamelen zich vuil en stof. Door te reinigen probeert men dit vuil te verwijderen. Thuis gebruikt men stofzuiger, stofdoek, dweil en sopdoek. In instellingen in de gezondheidszorg verblijven mensen met een verminderde weerstand en/of mensen die mogelijk pathogene micro-organismen verspreiden. Daarom worden in deze instellingen andere eisen gesteld aan huishoudelijke reiniging dan thuis.
C.M. Taal, G.V.M. Koopmans-Zwanenburg

10 Steriel, steriliseren en steriliteit

In microbiologische of medische context wordt iets steriel genoemd als het vrij is van levensvatbare organismen, waarbij inbegrepen virussen.
W.J.V. van der Boon, H.J.A. Sonderkamp

11 Preventieve maatregelen

Medewerkers in de gezondheidszorg dienen zich voortdurend te realiseren dat zij, microbiologisch gezien, een risico kunnen betekenen voor de patiënten die aan hun zorgen zijn toevertrouwd. Anders gezegd, bepaalde micro-organismen van de medewerker kunnen een gevaar opleveren voor de patiënt. De meeste patiënten hebben een verminderde weerstand en zijn daardoor meer ontvankelijk voor een infectie. Om dit risico zo veel mogelijk te beperken, dienen de medewerkers zich aan bepaalde richtlijnen te houden.
Y.M. van Ouwerkerk, J.L. Paardekooper

12 Infectiepreventie bij verschillende behandel- en zorgprocessen

In veel procesmatige handelingen aan de patiënt schuilt het gevaar van besmetting en infectie van de patiënt. Immers, de handelingen vormen dikwijls een extra aanslag op de veelal geringe weerstand van de patiënt. Denk alleen maar aan het feit dat tijdens een operatie een gedeelte van de huidbarrière verwijderd wordt, waardoor micro-organismen het lichaam kunnen binnendringen waarna infecties mogelijk zijn.
Y.M. van Ouwerkerk, S. Terpstra

Nawerk

Meer informatie