Skip to main content
main-content
Top

08-10-2015 | Nieuws

Hoe ga ik om met migranten met psychische problematiek

Huisartsen zullen de komende tijd vaker te maken krijgen met migranten met psychische problematiek. Communicatie met de patiënt is vaak lastig en cultuurverschillen en doorgemaakte (verlies)ervaringen spelen een belangrijke rol. Welke gereedschappen heeft de huisarts om de klachten uit te vragen? Mustafa Çatak en Rob van Dijk geven antwoord in Bijblijven.


Het is aan huisartsen om de ernst van psychische problematiek in te schatten en zo nodig te kiezen voor verwijzing naar de generalistische basis-GGZ of specialistische GGZ. Verschillende screenings- en zorgtoewijzingsinstrumenten zijn hiervoor beschikbaar of in ontwikkeling.

Mirro-screener

De mirro-screener bijvoorbeeld is een digitale vragenlijst met veertien hoofdklachten die verband houden met psychische klachten en aandoeningen. De vragenlijst brengt aard, ernst, risico, duur, complexiteit en chroniciteit in kaart. Het resultaat is een advies voor behandeling door de huisarts respectievelijk praktijkondersteuner, de generalistische basis-GGZ of de specialistische GGZ. Deze instrumenten zijn echter nog niet gevalideerd voor de verschillende migrantengroepen. Het klinisch beeld krijgt daardoor veel gewicht bij de inschatting van de aard en ernst van de problematiek.

Culturele Interview
Het Culturele Interview is in Nederland ontwikkeld als hulpmiddel om inzicht te krijgen in culturele factoren die van invloed kunnen zijn op de behandelrelatie, op diagnostiek en behandeling. Aanvankelijk ontwikkeld voor de geestelijke gezondheidszorg wordt het Culturele Interview ook gebruikt in de huisartsenopleiding en is het geschikt voor de huisartsenpraktijk.
Recentelijk is de basisvragenlijst Cultureel Interviewen in de huisartsenpraktijk (CI-H) beschikbaar gekomen. In het consult van de huisarts zijn drie fasen te onderscheiden: exploreren, informeren, plannen. In de exploratiefase probeert de huisarts een scherp beeld te krijgen van de klachten van de patiënt. Verwachtingen, cognities, vermijding en omgevingsfactoren hebben daarin zijn aandacht. Het CI-H behoort bovenal tot het domein van het exploreren. Deze vragenlijst brengt de (culturele) identiteit van de patiënt in beeld, zijn opvattingen over de gepresenteerde gezondheidsproblemen, de sociale context en het functioneren van de patiënt en aspecten die belangrijk zijn voor de behandelrelatie.

Twee onderdelen

Het CI-H heeft twee onderdelen. Allereerst is er een niet-klachtgebonden vragenlijst, bedoeld om in het algemeen meer inzicht te krijgen in de omgang van de patiënt en zijn omgeving met cultuur en context en deze kan bijvoorbeeld gebruikt worden in een kennismakingsgesprek. Ten tweede is er een vragenlijst bedoeld om ziekteverklaringen en hulpzoekgedrag uit te vragen in reguliere consulten.
Het CI-H is een aanvulling op de gebruikelijke systematiek van het SCEGS-model (Somatisch-Cognitief-Emotioneel-Gedragsmatig-Sociaal-model). In eerste plaats omdat het verder gaat dan het exploreren van klachtgerelateerde psychosociale aspecten. Daarin vertoont het enige overlap met een psychosociale anamnese. In de tweede plaats voegt het aan het SCEGS-model een culturele dimensie toe, doordat het ingaat op collectieve of groepsgebonden interpretaties van de klachten. Cultuur is een abstract begrip, dat vele invullingen krijgt. Het CI-H richt zich op de eigen invulling die de patiënt hieraan geeft. De vragen zijn daarom open en richten zich zoveel mogelijk op concrete opvattingen, gedrag en relaties.
Het CI-H is een uitnodiging aan de patiënt om met de hulpverlener in gesprek te gaan over zijn wereldbeeld en leefsituatie. De opvattingen en ervaringen van de patiënt zelf en zijn naasten staan daarin centraal. Het CI-H is een instrument met interventiekenmerken. Het draagt op drie manieren bij aan de kwaliteit van de zorg:

  1. Het biedt informatie over de omgang van de patiënt met cultuur en context ten behoeve van diagnostiek en behandeling.
  2. Het geeft inzicht in factoren die de werkrelatie en de hulpverlening kunnen compliceren.
  3. Het draagt bij aan de kwaliteit van de arts-patiëntrelatie en aan de ontwikkeling van een gedeelde visie op klachten en problemen en de behandeling ervan.

Bij het afnemen van het CI-H worden de gebruikelijke gesprekstechnieken ingezet:

  • actief luisteren en doorvragen;
  • stimulerende gesprekstechnieken;
  • verhelderende gesprekstechnieken (open vragen, voorbeeldvragen, laten specificeren, parafraseren);
  • ordenende gesprekstechnieken (samenvatten, scheiden hoofd- en bijzaken).

Aanbevelingen

Het contact met migranten met (vermoede) psychische problemen vraagt van de huisarts extra aandacht indien er sprake is van communicatieproblemen en/of er culturele verschillen worden ervaren. Op basis van praktijkervaring komen we tot de volgende vuistregels:

  • Bij het opbouwen van een behandelrelatie met de patiënt is het van belang om interesse in de persoon en zijn achtergrond te tonen, voor zover de patiënt dit toelaat; informeer ook naar de levensloop en naar veranderingen in het leven door de migratie.
  • Probeer de strijd over de lichamelijke klachten te vermijden en geef uitleg over het ontstaan en onderhoud van de klachten; focus de aandacht en informeer naar de gevolgen van de klachten voor het psychisch en sociaal functioneren.
  • Informeer hoe de omgeving over de klachten denkt en in vergelijkbare situaties handelt.
  • Wees waakzaam voor overhaaste generalisaties, stereotypering en verklaringen op basis van de cultuur van de patiënt; zie de patiënt als individu en niet als representant van een bevolkingsgroep.
  • Sluit zo mogelijk aan bij de taal en termen van de patiënt.
  • Zet zo nodig een tolk in en realiseer u dat de inzet van familieleden als tolk beperkingen en ongewenste bijeffecten kan hebben.
  • Vraag zo nodig om een consult of second opinion.

Bron: Migranten met psychische problemen in de huisartsenpraktijkBijblijven 5/2014.

Tips

Oudere migranten en huisartsenbezoek; samen op weg naar heldere communicatie, Bijblijven 5/2014.

Hoofdstuk Ziekten bij Migranten uit het boek Reizen en ziekte.

Onze productaanbevelingen

BSL Huisarts Totaal

Met BSL Huisarts Totaal bouwt u efficiënt aan uw vakkennis. U krijgt digitale toegang tot boeken, veelgestelde vragen, casuïstiek en zes vaktijdschriften voor huisartsen. Daarnaast vindt u praktijkgerichte nascholing: geaccrediteerde e-learnings, web-tv’s en toetsen. Alles om u nóg beter te maken in uw vak.

Beeldrechten