Skip to main content
main-content
Top

Over dit boek

In Handboek spoedeisende geneeskunde wordt de ABCDE-systematiek van de spoedeisende geneeskunde nader uitgewerkt. Als enige in zijn soort biedt deze uitgave een uiteenzetting van alle aspecten per letter. Dat het boek niet alleen de ABCDE-systematiek bespreekt, maar ook in de volgorde ABCDE, is wat het boek zo uniek maakt.

Inhoudsopgave

Voorwerk

Inleiding in de spoedeisende geneeskunde

Voorwerk

Hoofdstuk 1. Organisatie van de spoedeisende geneeskunde in Nederland

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • kunt u aangeven dat spoedeisende geneeskunde een aaneenschakeling is van diverse niveaus van hulpverlening, elk met zijn eigen mogelijkheden en deskundigheid;
  • kunt u aangeven welke instanties en functionarissen spoedeisende geneeskunde uitoefenen.
Th.W. Wulterkens

Hoofdstuk 2. De werkplek

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • kunt u het verschil in werkomstandigheden benoemen tussen prehospitale en klinische zorgverlening;
  • kunt u de diverse omgevingsfactoren noemen die invloed uitoefenen op het handelend optreden;
  • weet u in hoeverre de aard van het incident van invloed is op de hulpverlening;
  • weet u dat het aantal slachtoffers van invloed is op de hulpverlening;
  • weet u dat samenwerking tussen alle disciplines van belang is voor een goede hulpverlening.
Th.W. Wulterkens

Hoofdstuk 3. De spoeduitrusting

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • kunt u onderscheid maken in de competenties die voor elke schakel in de keten van de spoedeisende geneeskunde gelden;
  • kunt u de verschillende vormen van spoeduitrusting benoemen, met daarbij de voor- en nadelen;
  • weet u welke logistieke eisen aan een spoeduitrusting gesteld dienen te worden;
  • kunt u in hoofdlijnen de middelen benoemen die de inhoud van een spoeduitrusting bepalen.
Th.W. Wulterkens, W.L. Fraanje

Hoofdstuk 4. Communicatie in de spoedeisende hulpverlening

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • kunt u de drie elementen benoemen die onderdeel uitmaken van een adequate communicatie;
  • kunt u de mogelijkheden en de beperkingen van de huidige communicatiemiddelen benoemen;
  • kunt u het METHANE-bericht toepassen;
  • kent u het belang voor een adequate communicatie van het te allen tijde volgen van een vaste structuur, procedures en etherdiscipline.
F. Rosier MPH

Hoofdstuk 5. Juridische aspecten van spoedeisende hulpverlening

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • hebt u praktische kennis verkregen van enkele belangrijke wettelijke uitgangspunten en toepassingen;
  • kunt u het begrip professionaliteit concreet benoemen en verbinden met de wettelijke vereisten;
  • hebt u kennis van uw wettelijke plichten als professioneel hulpverlener.
B.A.J. Jongejan

Hoofdstuk 6. Ethische aspecten van spoedeisende hulpverlening

Inleiding
Spoedeisende situaties verdragen zich niet met het voeren van uitgebreide discussies over te nemen beslissingen, ondanks de ethische dilemma’s die zich kunnen voordoen. Het palet van waarden dat de beroepsgroep kenmerkt is weliswaar de basis van protocollen en richtlijnen, maar de werkelijkheid is oneindig veel gevarieerder. Bovendien veranderen inzichten en opvattingen in de loop van de tijd, als gevolg van zowel de medisch-technische ontwikkelingen als de toegenomen transparantie en de veranderde positie van patiënten en professionals.
B.A.J. Jongejan

De ABCDE-systematiek

Voorwerk

Hoofdstuk 7. De ABCDE-systematiek

Inleiding
Bij iemand die acuut in een (potentieel) levensbedreigende toestand raakt, dient snel en gestructureerd te worden opgetreden om verslechtering van die toestand te voorkomen. Hierdoor kan het leven worden behouden, een ledemaat worden gered enzovoort. Kortom: de morbiditeit en mortaliteit worden teruggedrongen. Om dit te bereiken staan tegenwoordig zeer veel handelingen ter beschikking met al evenzoveel middelen.
Th.W. Wulterkens, W.L. Fraanje

Hoofdstuk 8. A: Airway

Inleiding
De luchtweg (Airway) is een van de meest vitale delen van het menselijk lichaam. Zonder vrije luchtweg is ademhaling immers niet mogelijk en ontstaat er binnen enkele minuten een levensbedreigende situatie door hypoxie. In de benadering van de spoedeisende patiënt heeft daarom het handhaven van een vrije luchtweg de hoogste prioriteit. Basale kennis van de anatomie en fysiologie van de luchtweg is noodzakelijk om luchtwegproblemen te kunnen herkennen en behandelen. Dit hoofdstuk behandelt de klinisch relevante anatomie en fysiologie van de luchtweg, het herkennen van (potentiële) luchtwegproblemen en de principes van luchtwegmanagement. Bepaalde ziektebeelden en letsels van de luchtweg, de luchtweg bij kinderen en specifieke luchtwegtechnieken worden elders beschreven (zie H. 14, 20, 26 en 34).
J.L. van Schuppen

Hoofdstuk 9. B: Breathing

Inleiding
In de ABCDE-systematiek volgt na de beoordeling van de ademweg (Airway) beoordeling van de ademhaling (Breathing). In de praktijk zijn deze onderdelen van de eerste benadering sterk met elkaar verweven en meestal vindt de beoordeling tegelijk plaats. In de keten van hulpverlening zal elke schakel een tweede benadering doen en de eigen mogelijkheden benutten voor diagnostiek en behandeling.
S. Manders

Hoofdstuk 10. C: Circulation

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • bent u bekend met de primaire en secundaire circulatiestoornissen;
  • kent u de pathologische processen bij de verschillende vormen van circulatiestoornissen;
  • kunt u de circulatie systematisch beoordelen;
  • kunt u stoornissen in de circulatie herkennen.
R.A. Waalewijn, R.A.M. Verbeek

Hoofdstuk 11. D: Disability

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • bent u bekend met de functie van het zenuwstelsel;
  • kent u de oorzaken van disfunctie van het zenuwstelsel;
  • bent u bekend met de pathofysiologie van aandoeningen van het zenuwstelsel;
  • kent u de symptomen van schade aan het zenuwstelsel;
  • weet u hoe de opvang van een ‘neurologische patiënt’ verloopt;
  • bent u bekend met enkele behandelprincipes van acute neurologiepatiënten;
  • weet u welke complicaties zich kunnen voordoen bij ernstige aandoeningen van de hersenen;
  • bent u bekend met de verslaglegging rond de acute neurologiepatiënt.
R.A. van der Kruijk

Hoofdstuk 12. E: Exposure en Environment & secondary survey

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • weet u hoe een systematisch onderzoek van het gehele lichaam moet worden uitgevoerd zodat geen belangrijke letsels of aanwijzingen voor ziekte worden gemist;
  • kent u het belang van het beschermen van zowel de lichaamstemperatuur van de patiënt als diens waardigheid.
S. Manders

ABCDE: Acute ziektebeelden

Voorwerk

Hoofdstuk 13. Inleiding

Inleiding
Met het beschrijven van acute ziektebeelden betreedt men feitelijk voortdurend het werkveld van de inwendige of interne geneeskunde. Binnen dit werkveld zijn de laatste jaren grote veranderingen opgetreden. Dit heeft ertoe geleid dat er expertisegebieden zijn ontstaan die het nagenoeg onmogelijk maken om specialistische kennis en kunde van alle organen en orgaansystemen te hebben.
R.G. van Kesteren

Hoofdstuk 14. Acute ziektebeelden bij de A

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • bent u bekend met de begrippen vrije luchtweg, bedreigde luchtweg en geobstrueerde luchtweg;
  • kent u de diverse aandoeningen die direct of indirect een bedreiging voor de luchtweg vormen;
  • kent u de diverse medicamenten die, vooral bij indirecte bedreigingen, verdere dreiging doen afnemen.
P.J. Dirven, R.A.M. Verbeek

Hoofdstuk 15. Acute ziektebeelden bij de B

Inleiding
In hoofdstuk 9 is uitgebreid beschreven wat er pathofysiologisch mis kan gaan met de ademhaling (Breathing, verder aangeduid als de ‘B’) en hoe de B beoordeeld wordt. In dit hoofdstuk gaan we dieper in op enkele veelvoorkomende ziektebeelden, de problemen die men daarbij kan tegenkomen en waarop men moet letten bij de beoordeling en de behandeling van die problemen.
R.A.M. Verbeek

Hoofdstuk 16. Acute ziektebeelden bij de C

Inleiding
In hoofdstuk 10 is al gesteld dat onder circulatie zowel het hart als het vaatstelsel wordt verstaan. Als we echter kijken naar acute ziektebeelden, dan moeten we constateren dat het voornamelijk hartaandoeningen betreft. Het vaatstelsel leidt juist bij trauma tot acute situaties.
R.A. Waalewijn, R.A.M. Verbeek

Hoofdstuk 17. Acute ziektebeelden bij de D

Inleiding
Dit hoofdstuk gaat over acute aandoeningen waarbij het cerebrum betrokken is. Er bestaat een aantal beelden in de neurologie die een ernstige bedreiging voor het cerebrum of de gezondheid van de patiënt kunnen gaan vormen als ze niet tijdig worden herkend of behandeld.
W.L. Fraanje, R.A.M. Verbeek

Hoofdstuk 18. Acute ziektebeelden bij de E

Inleiding
Al bij de uitleg over het ABCDE-systeem in hoofdstuk 7 is genoemd dat vooral voor de letter E verschillende termen bekend zijn. De meest gebruikte zijn echter Exposure en Environment. Beide suggereren dat het hierbij gaat om aandoeningen of fysieke bedreigingen waaraan men ‘blootstaat’ of iets dat men krijgt ‘van buitenaf’. Maar Exposure betekent ook dat eerst een deel van het lichaam zichtbaar moet worden gemaakt om bevindingen te kunnen doen. In dat kader passen de onderwerpen in dit hoofdstuk goed, al lijken ze in eerste instantie niet veel met elkaar gemeen te hebben.
Th.W. Wulterkens

Traumatologie

Voorwerk

Hoofdstuk 19. Inleiding in de traumatologie

Inleiding
Ongevallen leiden in Nederland jaarlijks tot veel doden en gewonden. Het Nationaal Kompas Volksgezondheid van het Rijks Instituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) geeft een duidelijk inzicht in de gemiddelde aantallen over de recente jaren, het Centraal Bureau voor de Statistiek geeft de exacte cijfers (2001-2010).
Th.W. Wulterkens

Hoofdstuk 20. Letsels met betrekking tot de A

Inleiding
De spoedeisende geneeskunde richt zich op de patiënt met een probleem dat zich als acuut beeld presenteert, of met een acute verslechtering van een bestaand probleem. In beide gevallen is er sprake van een acuut of luxerend moment waarop de klachten zich manifesteerden of verergerden. Dit hoeft niet tot een vitale bedreiging te leiden. Ingeval de aandoening de bovenste luchtweg betreft, dient dit wel onmiddellijk te worden geanalyseerd. Immers, de aandoening kan variëren van benigne, zoals een bloedneus na een trauma waarbij het bloed in de keel loopt, tot ernstig vitaal bedreigend, zoals een inhalatietrauma met oedeemvorming in de luchtweg, dat onmiddellijke behandeling vereist.
P.J. Dirven

Hoofdstuk 21. Letsels met betrekking tot de B

Inleiding
Traumagerelateerde problemen van de ademhaling (B-problemen) komen zeer frequent voor. Het zijn voornamelijk letsels van de thorax die tot deze problemen leiden. Een belangrijke uitzondering daarop is hoogcervicaal letsel, dat leidt tot diafragmadisfunctie en daardoor tot een gestoorde of afwezige ademhaling (zie H. 23).
R.A.M. Verbeek

Hoofdstuk 22. Letsels met betrekking tot de C

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • kunt u shock in de primary survey herkennen en beoordelen;
  • kunt u shock classificeren;
  • kent u de verschillende oorzaken van shock;
  • weet u hoe shock wordt behandeld;
  • bent u bekend met het gebruik van de Revised Trauma Score (RTS).
M.J.R. Edwards

Hoofdstuk 23. Letsels met betrekking tot de D

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • kunt u aangeven waardoor letsels in de D ontstaan;
  • weet u hoe schedel-hersenletsel (SHL) wordt ingedeeld, hoe het zich openbaart en hoe het behandeld dient te worden;
  • weet u hoe ruggenmergletsels worden geclassificeerd, gediagnosticeerd en behandeld;
  • weet u hoe omgegaan dient te worden met letsels van de perifere zenuwen.
M.J.R. Edwards, Th.W. Wulterkens

Hoofdstuk 24. Letsels met betrekking tot de E

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • kent u de oorzaken, verschijningsvormen en therapeutische interventies bij systemische en lokale temperatuurgerelateerde letsels, zowel hyperthermie als hypothermie;
  • kent u de verschillende fasen van verdrinking en de daarbij behorende beschermende reflexen en kunt u aspiratie en secondary drowning herkennen;
  • kent u de specifieke medische aspecten van een ongeval waarbij een lichaamsdeel bekneld is geraakt;
  • weet u wat de fysieke gevolgen van een explosie zijn en hoe u hiermee als hulpverlener dient om te gaan;
  • bent u bekend met stralingsongevallen en de gevolgen van blootstelling aan straling.
Th.W. Wulterkens

Spoedeisende aandoeningen bij kinderen

Voorwerk

Hoofdstuk 25. Inleiding spoedeisende zorg bij kinderen

Inleiding
De anatomie en fysiologie van het kind verschillen van die van een volwassene. Daarnaast zijn bij jonge kinderen de meeste orgaansystemen onrijp, waardoor kinderen zich met andere ziektebeelden presenteren. Dit heeft consequenties voor het herkennen van (symptomen) van spoedeisende ziekten bij kinderen.
J.M.Th. Draaisma, N.M. Turner

Hoofdstuk 26. Spoedeisende kinderaandoeningen: A

Inleiding
Aandoeningen van de luchtwegen (zowel de A als de B) zijn de meest voorkomende acute aandoeningen bij kinderen (denk bijvoorbeeld aan verkoudheid), maar ook de meest voorkomende levensbedreigende aandoeningen, vooral bij jonge kinderen. De meeste kinderen met respiratoire problemen hebben een aandoening van de bovenste of onderste luchtwegen. Hoewel ouders verdacht zijn op respiratoire problemen bij peuters en kleuters en er meestal ook vroegtijdig op anticiperen, is het voor hen veel moeilijker om soortgelijke problematiek vast te stellen bij zuigelingen. Zuigelingen presenteren zich dan ook nogal eens met voedingsproblemen als uiting van respiratoire aandoeningen.
J.M.Th. Draaisma, N.M. Turner

Hoofdstuk 27. Spoedeisende kinderaandoeningen: B

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • kunt u de verschillen tussen bronchiolitis en astma benoemen;
  • kunt u de verschillende veroorzakers van benauwdheid met koorts benoemen;
  • kunt u de karakteristieken van kinkhoest benoemen.
J.M.Th. Draaisma, N.M. Turner

Hoofdstuk 28. Spoedeisende kinderaandoeningen: C

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • kent u de verschillende oorzaken van shock bij een kind;
  • kunt u de belangrijkste symptomen van dehydratie en hypovolemische shock benoemen en de principes van de behandeling beschrijven;
  • kent u de principes van de behandeling van distributieve shock;
  • kent u de principes van de behandeling van cardiogene shock.
J.M.Th. Draaisma, N.M. Turner

Hoofdstuk 29. Spoedeisende kinderaandoeningen: D

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • kunt u de acute stoornissen van de hersenen herkennen;
  • kunt u de stoornissen van de hersenen beschrijven en doelgericht handelen;
  • kent u de verschillende oorzaken van verminderd bewustzijn bij een kind;
  • kunt u de belangrijkste kenmerken van koortsconvulsies benoemen;
  • kunt u de verschillende symptomen van een status epilepticus benoemen en de eerste behandeling beschrijven;
  • kunt u de verschillende vormen van niet-epileptische aanvallen benoemen;
  • kunt u meningitis herkennen en de eerste behandeling beschrijven.
J.M.Th. Draaisma, N.M. Turner

Hoofdstuk 30. Spoedeisende kinderaandoeningen: E

Inleiding
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
  • kent u het belang van het volledige top-tot-teenonderzoek bij kinderen;
  • kunt u ‘rode vlaggen’ van kindermishandeling noemen;
  • kent u de principes van de behandeling van brandwonden, hypothermie en verdrinking bij kinderen.
J.M.Th. Draaisma, N.M. Turner

Enkele specifieke onderwerpen

Voorwerk

Hoofdstuk 31. Intoxicaties

Inleiding
Een meisje van 1 jaar en 8 maanden werd gezien op de SEH omdat ingestie van lampolie werd vermoed. Haar vader hoorde haar plots hard hoesten in de tuin; eenmaal buiten zag hij dat het meisje onder de lampolie zat en de geur ervan kwam uit haar mond. Ze hoestte veel, zonder te braken. Na circa tien minuten begon zij in toenemende mate voor korte tijd weg te vallen en werd ze suf.
Ir. M. Ruijten

Hoofdstuk 32. Bijzondere groepen in de spoedeisende geneeskunde: zwangeren en ouderen

Inleiding
In dit hoofdstuk worden twee patiëntengroepen uitgelicht omdat zich bij hen toestandsbeelden voordoen die uniek zijn voor deze groep (bijvoorbeeld zwangeren), of omdat de symptomen zich anders voordoen of weinig opvallend zijn terwijl ze wel aandacht vereisen. Ook kan er sprake zijn van symptomen die alleen bij een van deze groepen patiënten voorkomen. Er is binnen deze patiëntengroepen een beperkte categorie aan te geven die een bijzonder gezondheidsrisico kent. Miskenning van bepaalde symptomen of te laat herkennen kan in korte tijd tot ernstige aandoeningen of complicaties leiden.
W.L. Fraanje

Hoofdstuk 33. Verbandleer

Inleiding
Het aanleggen van een verband staat van osudsher symbool voor de spoedeisende geneeskunde. Nog steeds kan in vrijwel elk huishouden, maar ook binnen vrijwel elke werkomgeving een verbanddoos of verbandtrommel worden aangetroffen. Daarmee is de verbandtrommel een niet meer weg te denken begrip geworden.
Th. W. Wulterkens

Praktische vaardigheden

Voorwerk

Hoofdstuk 34. Praktische vaardigheden

Inleiding
In de voorgaande hoofdstukken is gerefereerd aan een aantal handelingen. In dit hoofdstuk staan deze handelingen nader beschreven. Niet alleen de handeling wordt beschreven maar ook worden de benodigde materialen genoemd en, waar nodig, het aantal personen waarmee men de handeling dient te verrichten.
Th.W. Wulterkens

Nawerk

Meer informatie