Skip to main content
main-content

01-11-2016 | Fysiotherapie | Nieuws

Ben van Cranenburgh: “Er wordt te veel gepraat bij therapie en training”

Tekst: Adri van Beelen | Beeld: BSL

Neurowetenschapper dr. Ben van Cranenburgh is de auteur van het boek ‘Van contractie naar actie’, waarvan deze maand de tweede druk uitkomt. Een herziene versie, want er is in de afgelopen decennia het een en ander veranderd op het gebied van inzichten over het aanleren van motorische vaardigheden zoals in de sport, de muziek en in de revalidatie.


Van Cranenburgh wijst erop dat er vele en uiteenlopende opvattingen zijn over motorisch leren. “Motorisch leren is altijd een stiefkindje geweest”, zegt hij. “Hoewel leerprocessen tot het vakgebied van de In de psychologie behoren, vond men motorisch leren nooit zo interessant. Bovendien heeft het accent altijd gelegen op de verbale instructie. Er wordt veel gepraat tijdens therapie en training. Maar in de loop van de tijd zijn we gaan inzien dat er vele andere leerstrategieën bestaan, zoals imitatieleren, dat soms een veel beter resultaat geeft.”

Kunt u daar een voorbeeld van geven?

“Bij een skiklasje zie je bijvoorbeeld dat de kinderen die de skileraar nadoen de handeling veel eerder onder de knie hebben dan zij die uitgebreide uitleg en instructie krijgen. Zo werkt het ook in de revalidatie. Als iemand na een CVA weer moet leren lopen, werkt het beter om zich te concentreren op het doel, bijvoorbeeld naar de overkant lopen, dan zich te concentreren op de afzonderlijke bewegingen. In het laatste geval gaat het vaker fout. Iemand die zich moet concentreren op het feit dat hij zijn knie op het juiste moment moet buigen, zal eerder struikelen dan wanneer hij alleen te horen krijgt dat hij naar de overkant moet lopen en moet uitkijken voor obstakels. Met andere woorden: denken aan de beweging is vaak fataal.”

Werkt het zo ook in het muziekonderwijs?

“Ja, ook daar zie je het. Muziekonderricht was bijvoorbeeld lange tijd gefixeerd op de mondstand, zoals bij blaasinstrumenten, of op de stand van de vingers, zoals bij pianoles. Nu zijn we er steeds meer van overtuigd dat mensen zich moeten richten op het eindresultaat: het maken van een mooie klank en een mooie melodie. Bij het leren lopen na een CVA gaat het op dezelfde manier. De ‘neurale robot’ in de mens lost het vanzelf op.”

Welke leerstrategie is de beste?

“Dat is van situatie tot situatie verschillend. In ‘Van contractie naar actie’ worden wel twaalf verschillende leerstrategieën behandeld. Eén ervan is het foutloos leren. Een gangbare opvatting is dat je leert van je fouten. Maar daar kun je je vraagtekens bij zetten. Leer je wel altijd van je fouten? Soms worden fouten aangeleerd, bijvoorbeeld een verkeerde backhand of vingerzetting. Om dat te verhinderen kan je ook vanaf het begin proberen het foutloos te doen.”

Hoe kan het dat er in sommige leerprocessen stilstand optreedt?

“Soms kun je er niet de vinger op leggen waarom een leerproces stopt. Waarom is die stilstand of achteruitgang er? De oplossing zit erin dat je verder kijkt dan wat gangbaar is. In het boek bespreek ik een meisje dat pianoles had. Ze kwam echter niet verder omdat ze geen noten kon lezen. In het begin werd erop gehamerd die noten beter te leren lezen, totdat men er achter kwam dat ze een notenleesdyslexie had. Ze kon eenvoudig geen noten leren lezen. Dan kun je wel stoppen met pianoles, maar je kunt het ook op een andere manier gaan doen. Zoals spelen op gevoel en gehoor. Dat is zij gaan doen en ze speelt nu heel goed piano. Op haar eigen manier. Zonder noten. Nog altijd werken conservatoria niet op die manier. Je kunt niet naar het conservatorium als je geen noten kunt lezen, maar dat is een ouderwetse opvatting. Ik noem dat de notenlees-terreur van het conservatorium en pleit er dan ook voor om die norm aan te passen.

Ook in de revalidatie ontstaan vaak situaties waarbij patiënten (bijvoorbeeld na een CVA) ondanks intensieve therapie om onduidelijke redenen niet meer vooruitgaan. Ook dan kan men zich afvragen of wellicht een andere leerstrategie kan worden ingezet. Zo werd een CVA-patiënt met een rechtszijdige hemiparese ‘niet leerbaar’ genoemd. Nadere beschouwing leerde dat vooral gewerkt werd met verbale instructie en feedback. Dat is echter vaak juist het zwakke punt van patiënten met linker hemisfeerbeschadiging! Toen tijdens de therapie de bewegingen zwijgend gedemonstreerd werden, bleek de patiënt dit heel goed na te kunnen doen. Dus niet ‘niet-leerbaar’, maar ‘anders-leerbaar’.”

Dr. Ben van Cranenburgh studeerde geneeskunde in Amsterdam en werkte daarna vele jaren als wetenschappelijk onderzoeker bij het Centraal Instituut voor Hersenonderzoek. Hij promoveerde op een neurofysiologisch onderwerp (neuronal firing patterns) en deed klinisch onderzoek naar neuropsychologische functiestoornissen bij CVA-patiënten.

Meer weten over het boek
Van contractie naar actie, Motorisch leren in dagelijks leven, sport, muziek en revalidatie
Auteur: Ben van Cranenburgh, 189 pag. | ISBN 9789036813716, Bohn Stafleu van Loghum

Cover Van contractie naar actie_9789036813716-2000_Crop

Tip

Aanbevolen door de auteur(s)

2016 | hbo | Boek

Van contractie naar actie

Motorisch leren in dagelijks leven, sport, muziek en revalidatie

Dit boek bespreekt de belangrijkste theorieën over het leren van motorische vaardigheden met het oog op de mogelijke toepassingen in sport, muziek en revalidatie.


Web-tv Motorisch leren | woensdag 16 november | 2 accreditatiepunten

Op 16 november is er ook een LIVE web-tv over dit onderwerp: Motorisch leren, gegeven door dr. Ben van Cranenburgh. Na de live-uitzending komt de web-tv on-demand beschikbaar in BSL Fysiotherapeut Totaal.

We houden u op de hoogte via de nieuwsbrief Fysiotherapie en de website FysioActueel.

Onze productaanbevelingen

BSL Fysiotherapeut Totaal

Zoekt u casuïstiek over nekklachten of wilt u meer weten over lage rugpijn? Met dit online abonnement kunt u uw vakkennis optimaal bijhouden en uitbreiden. U krijgt toegang tot een groot aantal fysiotherapieboeken en geaccrediteerde online nascholing, zoals e-learnings en web-tv's.