Skip to main content
Top

Tip

Swipe om te navigeren naar een ander hoofdstuk

2016 | OriginalPaper | Hoofdstuk

22. Delier

Auteur : Prof. dr. S.E.J.A. de Rooij

Gepubliceerd in: Inleiding in de gerontologie en geriatrie

Uitgeverij: Bohn Stafleu van Loghum

share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Samenvatting

Het delier is een acuut neuropsychiatrisch syndroom dat, onder invloed van meerdere uitlokkende (luxerende) en predisponerende factoren, vooral voorkomt bij oudere patiënten. Het delier wordt gekenmerkt door een acuut veranderd bewustzijn en stoornissen in aandacht en geheugen, en gaat soms gepaard met hallucinaties en wanen. Het beloop van deze symptomen kan van uur tot uur fluctueren. Het kernsymptoom van een delier is de gestoorde aandacht die gepaard gaat met verhoogde of juist verminderde alertheid. Daarnaast zijn er geheugenstoornissen en treedt desoriëntatie op in tijd, plaats en persoon. De relatie tussen delier en acute lichamelijke ziekte is overduidelijk. Als uitlokkende factoren worden vooral infectie, operatie, beroerte en medicatie beschouwd.
Er bestaan veel klinische meetinstrumenten voor het stellen van de diagnose delier en bepaling van de ernst en het subtype, zoals de Delirium Observatie Screenings Schaal (DOSS), de Confusion Assessment Method (CAM) en de Delirium Rating Scale-Revised-98 (DRS-R-98).
Veranderingen in neurotransmitter- en hormonale systemen zijn thans de meest gebruikte verklaringen bij de etiologie van een delier. Ook bijwerkingen van medicatie spelen een rol bij het ontstaan van delier.
De behandeling van een delier bestaat uit onderzoek naar en behandeling van de onderliggende oorzaak, adequate zorg en psychosociale begeleiding, veilige medicamenteuze behandeling van de aanwezige symptomen, preventie van complicaties zoals obstipatie, blaasretentie, decubitus, ondervoeding en vallen.
Literatuur
go back to reference Francis J, Martin D, Kapoor WN. A prospective study of delirium in hospitalized elderly. JAMA. 1990;263(8):1097. CrossRefPubMed Francis J, Martin D, Kapoor WN. A prospective study of delirium in hospitalized elderly. JAMA. 1990;263(8):1097. CrossRefPubMed
go back to reference Inouye SK, Dyck CH van, Alessi CA, Balkin S, Siegal AP, Horwitz RI. Clarifying confusion: the confusion assessment method. A new method for detection of delirium. Ann Intern Med. 1990;113(12):941. CrossRefPubMed Inouye SK, Dyck CH van, Alessi CA, Balkin S, Siegal AP, Horwitz RI. Clarifying confusion: the confusion assessment method. A new method for detection of delirium. Ann Intern Med. 1990;113(12):941. CrossRefPubMed
go back to reference Inouye S, Bogardus ST Jr, Charpentier PA, Leo-Summers L, Acampora D, Holford TR, Cooney LM Jr. A multicomponent intervention to prevent delirium in hospitalized older patients. N Engl J Med. 1999;340:669–76. CrossRefPubMed Inouye S, Bogardus ST Jr, Charpentier PA, Leo-Summers L, Acampora D, Holford TR, Cooney LM Jr. A multicomponent intervention to prevent delirium in hospitalized older patients. N Engl J Med. 1999;340:669–76. CrossRefPubMed
go back to reference Inouye SK, Ferrucci L. Elucidating the pathophysiology of delirium and the interrelationship of delirium and dementia. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2006;61:1277–80. PubMedCentralCrossRefPubMed Inouye SK, Ferrucci L. Elucidating the pathophysiology of delirium and the interrelationship of delirium and dementia. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2006;61:1277–80. PubMedCentralCrossRefPubMed
go back to reference Knol W, van Marum RJ, Jansen PA, Egberts TC, Schobben AF. Parkinsonism in elderly users of haloperidol: associated with dose, plasma concentration, and duration of use. J Clin Psychopharmacol. 2012;32(5):688–93. CrossRefPubMed Knol W, van Marum RJ, Jansen PA, Egberts TC, Schobben AF. Parkinsonism in elderly users of haloperidol: associated with dose, plasma concentration, and duration of use. J Clin Psychopharmacol. 2012;32(5):688–93. CrossRefPubMed
go back to reference Lonergan E, Britton AM, Luxenberg J. Antipsychotics for delirium. Cochrane Database Syst Rev. 2007 Apr 18;(2):CD005594. Lonergan E, Britton AM, Luxenberg J. Antipsychotics for delirium. Cochrane Database Syst Rev. 2007 Apr 18;(2):CD005594.
go back to reference Maclullich AM, Ferguson KJ, Miller T, de Rooij SE, Cunningham C. Unravelling the pathophysiology of delirium: a focus on the role of aberrant stress responses. J Psychosom Res. 2008;65(3):229–38. PubMedCentralCrossRefPubMed Maclullich AM, Ferguson KJ, Miller T, de Rooij SE, Cunningham C. Unravelling the pathophysiology of delirium: a focus on the role of aberrant stress responses. J Psychosom Res. 2008;65(3):229–38. PubMedCentralCrossRefPubMed
go back to reference Mangoni AA, Munster BC van, Woodman RJ, Rooij SE de. Measures of anticholinergic drug exposure, serum anticholinergic activity, and all-cause post-discharge mortality in older hospitalized hip fracture patients. Am J Geriatr Psychiatry. 2013;21(8):785–93. CrossRefPubMed Mangoni AA, Munster BC van, Woodman RJ, Rooij SE de. Measures of anticholinergic drug exposure, serum anticholinergic activity, and all-cause post-discharge mortality in older hospitalized hip fracture patients. Am J Geriatr Psychiatry. 2013;21(8):785–93. CrossRefPubMed
go back to reference Marcantonio ER, Rudolph JL, Culley D, Crosby G, Alsop D, Inouye SK. Serum biomarkers for delirium. J Gerontol Med Sci. 2006;61A(12):1281–6. Review. CrossRef Marcantonio ER, Rudolph JL, Culley D, Crosby G, Alsop D, Inouye SK. Serum biomarkers for delirium. J Gerontol Med Sci. 2006;61A(12):1281–6. Review. CrossRef
go back to reference Munster BC van, Korevaar JC, Zwinderman AH, Levi M, Wiersinga WJ, De Rooij SE. Time-course of cytokines during delirium in elderly patients with hip fractures. J Am Geriatr Soc. 2008;56(9):1704. CrossRefPubMed Munster BC van, Korevaar JC, Zwinderman AH, Levi M, Wiersinga WJ, De Rooij SE. Time-course of cytokines during delirium in elderly patients with hip fractures. J Am Geriatr Soc. 2008;56(9):1704. CrossRefPubMed
go back to reference Munster BC, Aronica E, Zwinderman AH, Eikelenboom P, Cunningham C, Rooij SE. Neuroinflammation in delirium: a postmortem case-control study. Rejuvenation Res. 2011;14(6):615–22. PubMedCentralCrossRefPubMed Munster BC, Aronica E, Zwinderman AH, Eikelenboom P, Cunningham C, Rooij SE. Neuroinflammation in delirium: a postmortem case-control study. Rejuvenation Res. 2011;14(6):615–22. PubMedCentralCrossRefPubMed
go back to reference Schuurmans MJ, Shortridge-Baggett LM, Duursma SA. The delirium observation screening scale: a screening instrument for delirium. Res Theory Nurs Pract. 2003;17:31–50. CrossRefPubMed Schuurmans MJ, Shortridge-Baggett LM, Duursma SA. The delirium observation screening scale: a screening instrument for delirium. Res Theory Nurs Pract. 2003;17:31–50. CrossRefPubMed
Metagegevens
Titel
Delier
Auteur
Prof. dr. S.E.J.A. de Rooij
Copyright
2016
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
DOI
https://doi.org/10.1007/978-90-368-0444-8_22