Skip to main content
Top
Gepubliceerd in: Neuropraxis 6/2009

01-12-2009 | Artikelen

De rol van geslachtshormonen bij de seksuele differentiatie van de hersenen en gedrag

Auteur: Julie Bakker

Gepubliceerd in: Neuropraxis | Uitgave 6/2009

Log in om toegang te krijgen
share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Samenvatting

Mannen en vrouwen verschillen, niet alleen in uiterlijk, maar ook in gedrag. Onderzoek met diermodellen heeft aangetoond dat geslachtsverschillen in gedrag ontstaan onder invloed van geslachtshormonen tijdens een kritieke periode in de foetale ontwikkeling waarin de hersenen het meest gevoelig zijn voor hormonale invloeden. De hersenen ontwikkelen zich in mannelijke richting door een directe werking van het testosteron bij een mannetje en in vrouwelijke richting in de afwezigheid van dit hormoon bij een vrouwtje. Onder invloed van testosteron ontstaan er vooral geslachtsverschillen in de hypothalamus, een hersengebied dat uitermate belangrijk is voor de expressie van seksueel gedrag, maar ook in het olfactorische systeem, dat een belangrijke rol speelt bij partnerkeuze. Bij de mens zijn er ook duidelijke aanwijzingen dat testosteron een mannelijke genderidentiteit induceert, en dat er verschillen zijn in hersenstructuren en functies die samenhangen met seksuele oriëntatie en genderidentiteit.
Literatuur
go back to reference Bakker, J. (2003). Sexual differentiation of the neuroendocrine mechanisms regulating mate recognition in mammals. Journal of Neuroendocrinology, 2,15, 615-621. Bakker, J. (2003). Sexual differentiation of the neuroendocrine mechanisms regulating mate recognition in mammals. Journal of Neuroendocrinology, 2,15, 615-621.
go back to reference Bakker, J., Honda, S., Harada, N. & Balthazart, J. (2002). Sexual partner preference requires a functional aromatase (Cyp19) gene in male mice. Hormones and Behavior, 42,2, 158-171. Bakker, J., Honda, S., Harada, N. & Balthazart, J. (2002). Sexual partner preference requires a functional aromatase (Cyp19) gene in male mice. Hormones and Behavior, 42,2, 158-171.
go back to reference Bakker, J., Honda, S., Harada, N. & Balthazart, J. (2004). Restoration of male sexual behavior by adult exogenous estrogens in male aromatase knockout mice. Hormones and Behavior, 46,1, 1-10. Bakker, J., Honda, S., Harada, N. & Balthazart, J. (2004). Restoration of male sexual behavior by adult exogenous estrogens in male aromatase knockout mice. Hormones and Behavior, 46,1, 1-10.
go back to reference Bakker, J., Ophemert, J. van, & Slob, A.K. (1996). Sexual differentiation of odor and partner preference in the rat. Physiology and Behavior, 60,2, 489-494. Bakker, J., Ophemert, J. van, & Slob, A.K. (1996). Sexual differentiation of odor and partner preference in the rat. Physiology and Behavior, 60,2, 489-494.
go back to reference Buck, L., & Axel, R. (1991). A novel multigene family may encode odorant receptors: a molecular basis for odor recognition. Cell, 65, 175-187. Buck, L., & Axel, R. (1991). A novel multigene family may encode odorant receptors: a molecular basis for odor recognition. Cell, 65, 175-187.
go back to reference Burman, D.D., Bit, T. & Booth, J.R. (2008). Sex differences in neural processing among children. Neuropsychologia, 46,5, 1349-1362. Burman, D.D., Bit, T. & Booth, J.R. (2008). Sex differences in neural processing among children. Neuropsychologia, 46,5, 1349-1362.
go back to reference Levay, S. (1991). A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men. Science, 253, 1034-1037. Levay, S. (1991). A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men. Science, 253, 1034-1037.
go back to reference Meyer-Bahlburg, H.F.L., Dolezal, C., Baker, S.W. & New, M.I. (2008). Sexual orientation in women with classical or non-classical congenital adrenal hyperplasia as a function of degree of prenatal androgen excess. Archives of Sexual Behavior, 37,1, 85-99. Meyer-Bahlburg, H.F.L., Dolezal, C., Baker, S.W. & New, M.I. (2008). Sexual orientation in women with classical or non-classical congenital adrenal hyperplasia as a function of degree of prenatal androgen excess. Archives of Sexual Behavior, 37,1, 85-99.
go back to reference Morris, J.A., Jordan, C.L, & Breedlove, S.M. (2004). Sexual differentiation of the vertebrate nervous system. Nature Neuroscience, 7, 1034-1039. Morris, J.A., Jordan, C.L, & Breedlove, S.M. (2004). Sexual differentiation of the vertebrate nervous system. Nature Neuroscience, 7, 1034-1039.
go back to reference Phoenix, C.H., Goy, R.W., Gerall, A.A. & Young, W.C. (1959). Organizing action of prenatally administered testosterone propionate on the tissues mediating mating behavior in the female guinea pig. Endocrinology, 65, 369-382. Phoenix, C.H., Goy, R.W., Gerall, A.A. & Young, W.C. (1959). Organizing action of prenatally administered testosterone propionate on the tissues mediating mating behavior in the female guinea pig. Endocrinology, 65, 369-382.
go back to reference Roselli, C.E., Larkin, K., Resko, J.A., Stellflug, J.N. & Stormshak, F. (2004). The volume of a sexually dimorphic nucleus in the ovine medial preoptic area/anterior hypothalamus varies with sexual partner preference. Endocrinology, 145,2, 478-483. Roselli, C.E., Larkin, K., Resko, J.A., Stellflug, J.N. & Stormshak, F. (2004). The volume of a sexually dimorphic nucleus in the ovine medial preoptic area/anterior hypothalamus varies with sexual partner preference. Endocrinology, 145,2, 478-483.
go back to reference Savic, I., Berglund, H., Gulyas, B., Roland, P. (2001). Smelling of odorous sex hormone-like compounds causes sex-differentiated hypothalamic activation in humans. Neuron 31,4, 661-668. Savic, I., Berglund, H., Gulyas, B., Roland, P. (2001). Smelling of odorous sex hormone-like compounds causes sex-differentiated hypothalamic activation in humans. Neuron 31,4, 661-668.
go back to reference Smith, E.P., Boyd, J., Frank, G.R., Takahashi, H., Cohen, R.M., Specker, B., Williams TC, Lubahn DB, Korach KS (1994). Estrogen resistance caused by a mutation in the estrogen-receptor gene in a man. New England Journal of Medicine, 331,16, 1056-1061. Smith, E.P., Boyd, J., Frank, G.R., Takahashi, H., Cohen, R.M., Specker, B., Williams TC, Lubahn DB, Korach KS (1994). Estrogen resistance caused by a mutation in the estrogen-receptor gene in a man. New England Journal of Medicine, 331,16, 1056-1061.
go back to reference Swaab, D.F. & Hofman, M.A. (1984). Seksuele differentiatie van de menselijke hersenen: een historisch overzicht. Wending, 2, 75-81. Swaab, D.F. & Hofman, M.A. (1984). Seksuele differentiatie van de menselijke hersenen: een historisch overzicht. Wending, 2, 75-81.
go back to reference Swaab, D.F. (2007). Sexual differentiation of the brain and behavior. Best Practice & Research Clinical Endocrinology & Metabolism 21,3, 431-444. Swaab, D.F. (2007). Sexual differentiation of the brain and behavior. Best Practice & Research Clinical Endocrinology & Metabolism 21,3, 431-444.
go back to reference Wisniewski, A.B., Migeon, C.J., Meyer-Bahlburg, H.F., Gearhart, J.P., Berkovitz, G.D., Brown, T.R. & Money, J. (2000). Complete androgen insensitivity syndrome: long-term medical, surgical, and psychosexual outcome. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 85,8, 2664-2669. Wisniewski, A.B., Migeon, C.J., Meyer-Bahlburg, H.F., Gearhart, J.P., Berkovitz, G.D., Brown, T.R. & Money, J. (2000). Complete androgen insensitivity syndrome: long-term medical, surgical, and psychosexual outcome. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 85,8, 2664-2669.
Metagegevens
Titel
De rol van geslachtshormonen bij de seksuele differentiatie van de hersenen en gedrag
Auteur
Julie Bakker
Publicatiedatum
01-12-2009
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
Gepubliceerd in
Neuropraxis / Uitgave 6/2009
Print ISSN: 1387-5817
Elektronisch ISSN: 1876-5785
DOI
https://doi.org/10.1007/BF03080171

Andere artikelen Uitgave 6/2009

Neuropraxis 6/2009 Naar de uitgave

Artikelen

Agenda

Redactioneel

Woorden vooraf

Artikelen

Signalement