Skip to main content
main-content
Top

Over dit boek

Zit het leven enorm tegen? Heb je misschien een grote fout gemaakt met verregaande consequenties, waar je spijt van hebt? Heb je moeite om je staande te houden te midden van grote veranderingen in je leven? Russ Harris geeft tips en handvatten over hoe we om kunnen gaan met de klappen die het leven uitdeelt. Stap voor stap wordt de lezer meegenomen langs de normale menselijke reacties op tegenslag. En hoe deze normale menselijke reacties juist averechts kunnen uitpakken en het nog moeilijker kunnen maken. Hij beschrijft ook alternatieven: hoe kunnen mensen het beste met tegenslagen en met zichzelf omgaan? Hoe wordt het leven weer waardevol, ook als het tegenzit? Als leidraad worden recente inzichten in de psychologie gebruikt over hoe mensen in elkaar zitten en wat zij nodig hebben om een waardevol leven te leiden. De psychotherapeutische methode ACT (Acceptance and Commitment Therapy) staat centraal. Veranderen wat veranderd kan worden, accepteren wat niet te veranderen is en goed zorgen voor jezelf. De benadering is heel praktisch, met veel oefeningen, geschreven in heldere taal. Leren hoe je met het leven moet omgaan leer je uiteindelijk niet uit een boek, maar door het te doen. Harris geeft aanwijzigingen waar je op moet letten om optimaal te kunnen leren van je eigen ervaringen. Jacqueline A-Tjak, klinisch psychologe en redacteur van 'ACT.Een praktische inleiding voor hulpverleners': "Sommige mensen krijgen te maken met veel tegenspoed. Deze mensen zou ik 'De klappen van het leven' graag laten lezen.

Inhoudsopgave

Voorwerk

Na de klap

Voorwerk

1. De vier stappen

Zusammenfassung
Ik zag het niet aankomen. Rond mijn veertigste verjaardag behandelde de werkelijkheid me zo goed, dat ik dacht: misschien begint het leven echt pas bij veertig! Alles leek me voor de wind te gaan. Na twintig jaar schrijven en vijf niet-gepubliceerde romans zou mijn eerste boek eindelijk worden uitgegeven. Ik hield van mijn werk als therapeut en coach en mijn carrière sloeg nieuwe, opwindende richtingen in. Mijn gezondheid was uitstekend, mijn huwelijk stabiel en ik had fantastische vrienden. Maar dat alles verbleekte bij de grootste bron van vreugde in mijn leven: mijn prachtige zoontje, toen elf maanden oud. Nooit eerder had ik iets ervaren wat de overrompelende gevoelens van liefde, vreugde en tederheid die een ouder voelt voor een kind ook maar in de verte benaderde.
Russ Harris

2. Aanwezigheid, levensdoel, voorrecht

Zusammenfassung
Burrhus Frederic Skinner, een van de invloedrijkste psychologen in de geschiedenis, lag op zijn sterfbed en kreeg last van een droge mond. Toen een verzorger hem wat water gaf, nam hij daar dankbaar een slokje van en sprak toen zijn laatste woord: ‘Heerlijk.’
Russ Harris

Houd jezelf vriendelijk vast

Voorwerk

3. Een uitgestoken hand

Zusammenfassung
Als de werkelijkheid je een harde klap verkoopt en je tollend op je benen achterlaat, wat wil je dan van de mensen van wie je houdt? De meesten van ons zullen wel ongeveer hetzelfde willen. We willen weten dat er iemand voor ons is: iemand die echt om ons geeft, die de tijd neemt om ons te begrijpen, die onze pijn herkent en de ernst van ons lijden op waarde schat, die tijd vrijmaakt om met ons samen te zijn en ons de ruimte geeft te vertellen hoe we ons echt voelen, zonder te verwachten dat we ons opgewekt of dapper voordoen, doen alsof alles in orde is. We willen iemand die ons steunt, aardig voor ons is en ons hulp aanbiedt, iemand die ons door dat wat hij of zij doet, laat zien dat we niet alleen zijn.
Russ Harris

4. Terug naar het heden

Zusammenfassung
Ali was een Iraakse vluchteling die tijdens het regime van Saddam Hoessein afschuwelijke martelingen had doorstaan. Nadat hij het had aangedurfd in het openbaar kritiek te uiten op de regering, werd hij in de gevangenis gegooid, waar ze hem een aantal maanden vasthielden. In die tijd hadden de gevangenbewaarders zijn lichaam de afgrijselijkste dingen aangedaan. Twee jaar later zat Ali tegenover mij in mijn spreekkamer en vertelde me dat hij nog steeds flashbacks had naar die gebeurtenissen. Een flashback is een herinnering die zo levendig en ongelooflijk realistisch is, dat het net is alsof het in het hier en nu gebeurt. Als je nog nooit een flashback hebt gehad, is het bijna niet voor te stellen hoe beangstigend zoiets kan zijn.
Russ Harris

5. De stem van de baas

Zusammenfassung
Hoor je hem? Die stem in je hoofd? Die stem die bijna nooit zwijgt? Er is een populaire misvatting dat mensen die ‘stemmen horen’ abnormaal zijn: wij hebben allemaal minstens één stem in ons hoofd, de meesten van ons zelfs wel meer! Zo zijn we bijna allemaal wel eens verwikkeld geweest in een interne discussie tussen de stem van rede en logica en de stem van kommer en kwel, of tussen de stem van wraak en de stem van vergeving. En we kennen allemaal wel die stem die oordelen over onszelf uitspreekt en die vaak de ‘innerlijke criticus’ wordt genoemd. (Ik vroeg eens aan een cliënte: ‘Heb je wel eens gehoord van de innerlijke criticus?’ ‘O ja’, zei zij, ‘ik heb een complete innerlijke commissie!’)
Russ Harris

6. Zet de film op pauze

Zusammenfassung
Een bekend citaat van Shakespeare luidt: Niets is op zichzelf goed of kwaad, doch het denken maakt het zo. In de populaire psychologie kom je deze opvatting vaak tegen: dat onze gedachten dingen goed of slecht kunnen maken. Vandaar ook dat er zoveel benaderingen zijn waarin je wordt aangemoedigd de strijd aan te gaan met de stem in je hoofd. Ze dragen je op je ‘negatieve’ gedachten uit te dagen, tegen te spreken of te ontzenuwen en ze te vervangen door ‘positieve’ gedachten – en dat is zeker een verleidelijk voorstel! Dit appelleert aan ons gezonde verstand: de ‘slechte’ gedachten de grond in stampen en die vervangen door ‘goede’. Het probleem is alleen dat we een oorlog die we aangaan met onze eigen gedachten nooit kunnen winnen. Waarom niet? Omdat er een oneindig aantal ‘negatieve’ gedachten bestaat en het geen mens ooit is gelukt een manier te vinden om die allemaal uit te bannen.
Russ Harris

7. Leven en loslaten

Zusammenfassung
Al sinds mensenheugenis leggen mensen een sterk verband tussen de ademhaling en spiritualiteit. Zo zijn de woorden ‘spirit’ en ‘inspireren’ afgeleid van het Latijnse woord ‘spiritus’, dat twee betekenissen heeft: ziel en ademhaling. Vergelijkbaar is het Hebreeuwse woord ‘ruah’. De meest gebruikte betekenis is ademhaling of wind, maar het betekent eveneens ziel. Ook het Griekse woord ‘psyche’, waaraan wij de woorden ‘psychologie’ en ‘psychiatrie’ ontlenen, betekent zowel ziel, als levenskracht, geest en ademhaling.
Russ Harris

8. De derde weg

Zusammenfassung
Terwijl ik in het vliegtuig bezig was dit hoofdstuk te schrijven, gebeurde er iets vreemds. De man die achter me zat, vroeg me of ik mijn stoel naar voren wilde zetten omdat hij op zijn laptop wilde werken en hij door mijn stoel te weinig ruimte had. Ik legde hem uit dat het me speet, maar dat ik mijn stoel naar achteren had gezet om zelf meer ruimte te krijgen om op mijn laptop te werken, en ik stelde hem op beleefde toon voor dat ook te doen. Dat vond hij geen goed idee en hij vroeg me nogmaals mijn stoel naar voren te verstellen. Ik zag dat de stoel naast hem leeg was en stelde hem voor daar dan te gaan zitten. ‘Nee, bedankt,’ zei hij, ‘ik wil bij het raam zitten.’ Ik antwoordde: ‘Nou, het spijt me, maar ik wil met mijn stoel naar achteren zitten en ik heb het recht dat te doen.’ De man werd hier razend om en zei: ‘Oké, dan zal ik het mezelf maar gemakkelijk maken hè?’ En hij stootte met zijn knieën hard tegen mijn stoel. Ik overwoog wat me te doen stond. De man was groter, jonger en sterker dan ik en ik wilde niet dat hij nog agressiever zou worden. Aan de andere kant wilde ik me ook niet door hem met geweld laten dwingen om mijn stoel rechtop te zetten. Dus dacht ik bij mezelf: Ik laat het gewoon een paar minuten betijen. Het moet tenslotte veel oncomfortabeler voor hem zijn om met zijn knieën in mijn stoel te blijven beuken dan voor mij, aan de andere kant van de rugleuning. En als hij niet ophoudt, roep ik de stewardess erbij. Dus ik schoof wat heen en weer in mijn stoel, vond een zithouding waarbij ik bijna niets voelde van het gebeuk van zijn knieën en begon op mijn laptop te typen.
Russ Harris

9. Een nieuwsgierige blik

Zusammenfassung
Een golf van misselijkheid slaat door je heen. Je ziet wazig en als door een mist, en binnen een paar seconden zie je helemaal niets meer. Je keel is bijna meteen verlamd, zodat je niet kunt spreken of slikken. En in de twee of drie minuten daarna verspreidt die verlamming zich door je hele lichaam, tot je ook niet meer kunt ademen. Zo zou je leven eindigen als je werd gebeten door de piepkleine, vogelachtige bek van de dodelijke blauwgeringde octopus, een diertje dat niet groter is dan een tennisbal.
Russ Harris

10. Zet je oogkleppen af

Zusammenfassung
Drie heel eenvoudige woorden zijn in staat om per direct op wat voor levensgebied dan ook een werkelijkheidskloof op te roepen: Die woorden zijn: niet goed genoeg. Het enige wat de geest hoeft te doen, is iets beoordelen als niet goed genoeg en we zijn direct ontevreden. Soms zijn we zelf het mikpunt van dit soort oordelen: we zijn niet slim genoeg, niet aantrekkelijk genoeg, niet succesvol genoeg, niet goed genoeg als ouder, partner of vriend(in). Andere keren is iemand die we kennen het doelwit van dergelijke oordelen: hij of zij is niet eerlijk genoeg, niet aardig genoeg of niet interessant genoeg. En weer andere keren treft ons oordeel willekeurig wat dan ook: onze dijen, ons huis, dat wat we hebben bereikt, ons inkomen, het weer, de buurt, de schoonfamilie, het gedrag van onze kinderen, het gedrag van de hond, ons eigen gedrag. Op de een of andere manier is het gewoon niet goed genoeg.
Russ Harris

11. De wijsheid van vriendelijkheid

Zusammenfassung
Soms wordt een werkelijkheidskloof ons opgedrongen in de vorm van een overstroming, hongersnood, brand, overlijden, ziekte of andere rampspoed. Andere keren creëren we de kloof, in elk geval deels, zelf en is hij het gevolg van gedrag waarmee we onszelf in de weg zitten. Het overkomt ons allemaal wel eens dat we het verknallen, het mis hebben of stomme fouten maken. We worden allemaal wel eens, als een trekpop aan een touwtje, alle kanten op getrokken door onze emoties en doen dan dingen waarmee we het onszelf alleen maar moeilijker maken. Verstrikt in onze gedachten en worstelend met onze gevoelens zeggen en doen we dingen die ver afstaan van de persoon die we eigenlijk willen zijn. Hierdoor kan het gebeuren dat we de mensen van wie we het meest houden, kwetsen of vermijden omdat we het gevoel hebben dat we hun liefde niet waard zijn.
Russ Harris

Gooi het anker uit

Voorwerk

12. Ankers uit

Zusammenfassung
Hoe breder de werkelijkheidskloof, des te meer pijn zullen we voelen. Dat valt niet te ontkennen. Twee emoties zullen in dit soort moeilijke tijden bijna altijd ten tonele verschijnen: angst en woede. Verrassend is dat nauwelijks. Vissen, reptielen, vogels en zoogdieren zullen, geconfronteerd met een bedreiging, allemaal een vecht-of-vluchtrespons vertonen: het organisme bereidt zich erop voor om weg te rennen van de bedreiging, of te blijven en het gevecht met de bedreiging aan te gaan. Bij mensen wordt de vechtreactie direct omgezet in woede (of zijn naaste familieleden: frustratie, irritatie, wrok, razernij). Iets vergelijkbaars gebeurt met de vluchtreactie: die wordt onmiddellijk omgezet in angst (of zijn naaste familieleden: gespannenheid, nervositeit, twijfel, onzekerheid, paniek). Wat ook veel voorkomt, is dat we gelijktijdig een vechtreactie en een vluchtreactie ervaren.
Russ Harris

13. Thuiskomen

Zusammenfassung
Ik zit hier voor mijn computer en doe erg mijn best me te concentreren op datgene waar ik mee bezig ben. Ondertussen spoken er allerlei verhalen door mijn hoofd waar ik niets aan heb. Geen van die verhalen is nieuw. Ik ken ze allemaal van binnen en van buiten. Ze komen bijna altijd langs als ik aan het schrijven ben. Vandaag gaat het opdringerigste verhaal erover dat ik een oplichter ben. Met dit verhaal wordt me ingewreven dat mijn lezers diep geschokt zouden zijn als ze mij goed zouden kennen: als ze me konden zien iedere keer dat ik verdwaald raak in mijn psychologische smog, toelaat dat mijn gevoelens met me aan de haal gaan of wegren van mijn pijnlijke emoties in plaats van er ruimte voor te maken. Ze zouden me zien als een oplichter, als onecht en een bedrieger, en me de grootste hypocriet ter wereld noemen.
Russ Harris

Neem een standpunt in

Voorwerk

14. Wat is mijn levensdoel

Zusammenfassung
Toen ik een jaar of vijfentwintig was, had ik regelmatig gedachten over zelfmoord. Als ik dat nu vertel aan mensen die me destijds al kenden, reageren zij geschokt. Mijn vrienden, familie en collega’s hadden er geen idee van hoe ongelukkig ik was omdat ik er een meester in was dit te verbergen. Ik slaagde erin iedereen om me heen ervan te overtuigen dat ik gelukkig, vervuld en tevreden was.
Russ Harris

15. Levensdoel en pijn

Zusammenfassung
Het leven is zowel vriendelijk als wreed en even kwistig met wonderen als met verschrikkingen. Tijdens mijn jaren als huisarts ontmoette ik veel mensen die vreselijk hadden geleden. Ik zag kinderen die waren verminkt als gevolg van een brand en baby’s met dodelijke ziekten. Ik zag sterke, capabele volwassenen veranderen in invaliden en ik zag briljante geesten worden verwoest door dementie. Ik zag lichamen die door allerlei soorten verwondingen waren misvormd – slachtoffers van geweld en rampspoed. Ik zag vluchtelingen uit verre landen die waren verkracht en gemarteld en die probeerden hun leven weer op te bouwen of opnieuw te beginnen nadat ze een groot deel van hun familie hadden verloren. Ik zag mensen die kortgeleden een dierbare hadden verloren jammeren van verdriet; moeders die overstuur hun doodgeboren baby tegen zich aandrukten. Ik zag mannen met etterende zweren en een huid vol blaren, en vrouwen met botbreuken en bloedende slagaders. Ik zag blinden, doven en verlamden, ernstig zieken en mensen die net waren overleden.
Russ Harris

16. Wat doet er echt toe?

Zusammenfassung
Heb je iemand wel eens horen zeggen dat het om het idee gaat?
Russ Harris

17. De vier benaderingen

Zusammenfassung
En daar stond ik dan, oog in oog met een kloof die zo enorm was, dat hij meer op een afgrond leek. Mijn prachtige zoon had, twee jaar oud, een huiveringwekkende diagnose gekregen: autisme. Ik was lichamelijk en geestelijk overweldigd door de schok en de angst. Wat stond mij, nu ik eenmaal aanwezig was en mezelf met compassie behandelde, in vredesnaam te doen?
Russ Harris

18. Hete kolen vasthouden

Zusammenfassung
Overkomt het je wel eens dat je wrok koestert? Velen van ons doen dit wel, vooral op momenten dat de werkelijkheid ons net een flinke klap heeft verkocht. We kunnen wrok koesteren jegens anderen omdat ze ons in de steek hebben gelaten, slecht hebben behandeld, onverschillig waren tegen ons, meer bereikt hebben dan wij, meer geld hebben dan wij en nog tientallen andere redenen. Wrok is een erg hardnekkige versie van het niet-goed-genoeg-verhaal; een versie met veel boosheid, overtuigd zijn van het eigen gelijk en een sterk gevoel dat het onrechtvaardig is.
Russ Harris

19. Het is nooit te laat

Zusammenfassung
Ik had het niet voor mogelijk gehouden – nog in geen miljoen jaar. Voor iemand van zijn generatie was mijn vader een doorsnee type man. Hij zorgde op de traditionele manier voor zijn kinderen: hij werkte hard om de rekeningen te betalen en hij zorgde ervoor dat alle zes zijn kinderen gevoed en gekleed werden, een dak boven hun hoofd hadden en een goede opleiding kregen. Op zijn manier was hij erg aardig en liefdevol. En net als de meeste mannen van zijn generatie (en ook veel mannen van mijn eigen generatie) was hij doodsbang voor intimiteit. En met intimiteit bedoel ik niet seks, maar emotionele en psychologische intimiteit.
Russ Harris

Vind de schat

Voorwerk

20. Het is een voorrecht

Zusammenfassung
Een cabaretier zei eens tegen een lawaaischopper in het publiek die hij de mond wilde snoeren: ‘Honderd miljoen spermacellen – en jij moest zo nodig degene zijn die het haalde!’ Als je er op die manier tegenaan kijkt, dat er maar één van de honderd miljoen spermacellen nodig is om een eitje te bevruchten, realiseer je je dat je behoorlijk geluk hebt dat je leeft. Als je het nog breder ziet en stilstaat bij de opeenvolging van gebeurtenissen die moest plaatsvinden voordat jij er kon zijn – dat je moeder je vader moest tegenkomen, en hun moeders en vaders elkaar moesten tegenkomen, en dat je zo kunt doorgaan tot de dageraad van het leven – dan is het bijna een wonder dat je überhaupt bestaat. Met andere woorden: je bent bevoorrecht dat je leeft.
Russ Harris

21. Staan en staren

Zusammenfassung
Toen ik een jaar of twaalf was, had ik een taalleraar die zijn leerlingen graag gedichten uit hun hoofd liet leren. Destijds had ik daar een bloedhekel aan. Ik beschouwde poëzie als zo ongeveer het saaiste wat er bestond (op wiskunde na). En van alle gedichten die we moesten leren, herinner ik me er nog maar één. Al vond ik er niet veel aan, toch bleef dit gedicht op de een of andere manier in mijn hoofd zitten. Later ben ik het gedicht overigen wel echt gaan waarderen. Het gedicht is geschreven door de uit Wales afkomstige dichter en schrijver William Henry Davies (1871-1940). Ik nodig je uit je het aandachtig te lezen en op te merken wat voor effect het op je heeft2.
Russ Harris

22. Van pijn naar poëzie

Zusammenfassung
Toen Chloë, een cliënte van mij, borstkanker bleek te hebben, sloot zij zich aan bij een steungroep. Ze hoopte daar een gemeenschap te vinden die werd gekenmerkt door compassie en zelfbewustzijn, waarin realistisch onder ogen werd gezien hoe pijnlijk en beangstigend en moeilijk kanker is, maar die tegelijkertijd steun en oprechte aanmoediging zou bieden. Wat ze in plaats daarvan aantrof was – zoals ze het zelf verwoordde – ‘een stelletje fanatieke positivo’s’. Deze vrouwen erkenden Chloë’s pijn en angst niet, maar hielden haar voor dat ze positief moest denken en haar kanker als een ‘geschenk’ moest zien. Ze moest zich gelukkig prijzen omdat deze ziekte haar de kans had gegeven ‘wakker te worden’ en haar leven te waarderen. De kans om te leren en te groeien en completer lief te hebben.
Russ Harris

Nawerk

Meer informatie