Skip to main content
Top
Gepubliceerd in: Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie 2/2011

01-04-2011

De fonologische variant van primaire progressieve afasie, een gevalsstudie

Auteur: H.F.A. Diesfeldt

Gepubliceerd in: Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie | Uitgave 2/2011

Log in om toegang te krijgen
share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Samenvatting

Een primaire progressieve afasie (PPA) ontstaat geleidelijk en neemt langzaam toe. Elk aspect van het taalgebruik kan worden aangetast (woordvinding, benoemen, vloeiende spraak, grammatica, klankvorming en begrip). Andere cognitieve vaardigheden blijven echter behouden, zoals het geheugen voor recente gebeurtenissen, visueel-ruimtelijke en visueel-constructieve vaardigheden. Onlangs werd internationaal overeenstemming bereikt over het onderscheid tussen drie varianten van PPA: de progressieve niet-vloeiende variant (nfvPPA), de semantische variant (svPPA) en de logopenische/fonologische variant (lvPPA). Hier wordt een 79-jarige man beschreven wiens symptomencomplex overeenkomt met de logopenische/fonologische variant van primaire progressieve afasie (lvPPA). Zijn spontane spraak werd gekenmerkt door een hoog spreektempo, zonder articulatieproblemen, maar met opvallende woordvindingsmoeilijkheden en foneemsubstituties. Afbeeldingen van voorwerpen kon hij niet altijd benoemen, succes was sterk afhankelijk van de frequentie van het gezochte woord in de taal. Hij ondervond veel problemen bij het nazeggen van zinnen en meerlettergrepige woorden. Woorden met een regelmatige spellingklankrelatie las hij goed voor, maar dat gold veel minder voor woorden met een onregelmatige relatie tussen spelling en klank (oppervlakte-alexie). Hij begreep de betekenis van gesproken woorden, maar dat gold veel minder voor complexe zinsconstructies. Behoud van semantisch-conceptuele kennis werd afgeleid uit zijn normale prestatie op de visuele Semantische Associatie Test (SAT). Er was een lichte deficiëntie op de verbale SAT, die een beroep doet op kennis van woordassociaties. De cruciale stoornis werd gelokaliseerd in een verzwakt vermogen om vanuit het semantisch systeem de juiste lexicaal-fonologische codes te activeren voor spreken, benoemen, nazeggen en hardop lezen.
Literatuur
go back to reference Wilson SM, Henry ML, Besbris M, Ogar JM, Dronkers NF, Jarrold W, et al. Connected speech production in three variants of primary progressive aphasia. Brain 2010;133:2069–2088.PubMedCrossRef Wilson SM, Henry ML, Besbris M, Ogar JM, Dronkers NF, Jarrold W, et al. Connected speech production in three variants of primary progressive aphasia. Brain 2010;133:2069–2088.PubMedCrossRef
go back to reference Hodges JR, Patterson K. The neuropsychology of frontotemporal dementia. In: Hodges JR, editor. Frontotemporal dementia syndromes. Cambridge: Cambridge University Press, 2007: 102–133. Hodges JR, Patterson K. The neuropsychology of frontotemporal dementia. In: Hodges JR, editor. Frontotemporal dementia syndromes. Cambridge: Cambridge University Press, 2007: 102–133.
go back to reference Snowden JS, Neary D, Mann DMA. Fronto-temporal lobar degeneration: fronto-temporal dementia, progressive aphasia, semantic dementia. New York: Churchill Livingstone, 1996. Snowden JS, Neary D, Mann DMA. Fronto-temporal lobar degeneration: fronto-temporal dementia, progressive aphasia, semantic dementia. New York: Churchill Livingstone, 1996.
go back to reference Gorno-Tempini ML, Dronkers NF, Rankin KP, Ogar JM, Rosen HJ, Johnson JK, et al. Cognition and anatomy in three variants of primary progressive aphasia. Annals of Neurology 2004;55:335–346.PubMedCrossRef Gorno-Tempini ML, Dronkers NF, Rankin KP, Ogar JM, Rosen HJ, Johnson JK, et al. Cognition and anatomy in three variants of primary progressive aphasia. Annals of Neurology 2004;55:335–346.PubMedCrossRef
go back to reference Gorno-Tempini ML, Brambati SM, Ginex V, Ogar J, Dronkers NF, Marcone A, et al. The logopenic/phonological variant of primary progressive aphasia. Neurology 2008;71:1227–1234.PubMedCrossRef Gorno-Tempini ML, Brambati SM, Ginex V, Ogar J, Dronkers NF, Marcone A, et al. The logopenic/phonological variant of primary progressive aphasia. Neurology 2008;71:1227–1234.PubMedCrossRef
go back to reference Onze Taal. Ruggespraak. Onze Taal 2010;79 (november). Onze Taal. Ruggespraak. Onze Taal 2010;79 (november).
go back to reference Grossman M. Primary progressive aphasia: clinicopathological correlations. Nature Reviews Neurology 2010;6:88–97.PubMedCrossRef Grossman M. Primary progressive aphasia: clinicopathological correlations. Nature Reviews Neurology 2010;6:88–97.PubMedCrossRef
go back to reference Mesulam MM. Slowly progressive aphasia without generalized dementia. Annals of Neurology 1982;11:592–598.PubMedCrossRef Mesulam MM. Slowly progressive aphasia without generalized dementia. Annals of Neurology 1982;11:592–598.PubMedCrossRef
go back to reference Hengeveld MW, Schudel WJ. Het psychiatrisch onderzoek. Utrecht: De Tijdstroom, 2003. Hengeveld MW, Schudel WJ. Het psychiatrisch onderzoek. Utrecht: De Tijdstroom, 2003.
go back to reference Mesulam M, Wieneke C, Rogalski E, Cobia D, Thompson C, Weintraub S. Quantitative template for subtyping primary progressive aphasia. Archives of Neurology 2009;66:1545–1551.PubMedCrossRef Mesulam M, Wieneke C, Rogalski E, Cobia D, Thompson C, Weintraub S. Quantitative template for subtyping primary progressive aphasia. Archives of Neurology 2009;66:1545–1551.PubMedCrossRef
go back to reference Rohrer JD, Rossor MN, Warren JD. Alzheimer pathology in primary progressive aphasia. Neurobiology of Aging 2010;doi:10.1016/j.neurobiolaging.2010.05.020:1–9. Rohrer JD, Rossor MN, Warren JD. Alzheimer pathology in primary progressive aphasia. Neurobiology of Aging 2010;doi:10.1016/j.neurobiolaging.2010.05.020:1–9.
go back to reference Budd MA, Kortte K, Cloutman L, Newhart M, Gottesman RF, Davis C, et al. The nature of naming errors in primary progressive aphasia versus post-stroke aphasia. Neuropsychology 2010;24:581–589.PubMedCrossRef Budd MA, Kortte K, Cloutman L, Newhart M, Gottesman RF, Davis C, et al. The nature of naming errors in primary progressive aphasia versus post-stroke aphasia. Neuropsychology 2010;24:581–589.PubMedCrossRef
go back to reference Rohrer JD, Ridgway GR, Crutch SJ, Hailstone J, Goll JC, Clarkson MJ, et al. Progressive logopenic/phonological aphasia: erosion of the language network. NeuroImage 2010;49:984–993.PubMedCrossRef Rohrer JD, Ridgway GR, Crutch SJ, Hailstone J, Goll JC, Clarkson MJ, et al. Progressive logopenic/phonological aphasia: erosion of the language network. NeuroImage 2010;49:984–993.PubMedCrossRef
go back to reference Seelaar H, Pijnenburg YAL, Van Swieten JC. Frontotemporale dementie (FTD). In: Jonker C, Slaets JPJ, Verheij FRJ, editors. Handboek dementie. Laatste inzichten in diagnostiek en behandeling. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum, 2009: 211–218.CrossRef Seelaar H, Pijnenburg YAL, Van Swieten JC. Frontotemporale dementie (FTD). In: Jonker C, Slaets JPJ, Verheij FRJ, editors. Handboek dementie. Laatste inzichten in diagnostiek en behandeling. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum, 2009: 211–218.CrossRef
go back to reference Lindeboom J, Smits CHM, Smit JH, Jonker C. Gebruiksgegevens voor een korte vorm van de Raven Coloured Progressive Matrices. Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie 1999;30:249–255.PubMed Lindeboom J, Smits CHM, Smit JH, Jonker C. Gebruiksgegevens voor een korte vorm van de Raven Coloured Progressive Matrices. Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie 1999;30:249–255.PubMed
go back to reference Lindeboom J, Matto D. Cijferreeksen en Knox blokken als concentratietests voor ouderen. Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie 1994;25:63–68.PubMed Lindeboom J, Matto D. Cijferreeksen en Knox blokken als concentratietests voor ouderen. Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie 1994;25:63–68.PubMed
go back to reference Van Heugten CM. Apraxia in stroke patients: assessment and treatment. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen; 1998. Van Heugten CM. Apraxia in stroke patients: assessment and treatment. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen; 1998.
go back to reference Lindeboom J, Koene T, Matto D. De diagnostische waarde van tests voor mentale controle. Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie 1993;24:105–109.PubMed Lindeboom J, Koene T, Matto D. De diagnostische waarde van tests voor mentale controle. Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie 1993;24:105–109.PubMed
go back to reference Diesfeldt HFA. De Depressielijst voor stemmingsonderzoek in de psychogeriatrie: meetpretenties en schaalbaarheid. Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie 2004;35:224–233.PubMed Diesfeldt HFA. De Depressielijst voor stemmingsonderzoek in de psychogeriatrie: meetpretenties en schaalbaarheid. Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie 2004;35:224–233.PubMed
go back to reference Diesfeldt HFA. Globale zelfwaardering bij dementie. Betrouwbaarheid en validiteit van Brinkmans Zelfwaarderingsschaal. Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie 2007;38:122–133.PubMed Diesfeldt HFA. Globale zelfwaardering bij dementie. Betrouwbaarheid en validiteit van Brinkmans Zelfwaarderingsschaal. Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie 2007;38:122–133.PubMed
go back to reference Bastiaanse R, Bosje M, Visch-Brink EG. PALPA: Psycholinguïstische Testbatterij voor de Taalverwerking van Afasiepatiënten. Hove: Lawrence Erlbaum Associates, 1995. Bastiaanse R, Bosje M, Visch-Brink EG. PALPA: Psycholinguïstische Testbatterij voor de Taalverwerking van Afasiepatiënten. Hove: Lawrence Erlbaum Associates, 1995.
go back to reference Uit den Boogaart PC. Woordfrequenties in het geschreven en gesproken Nederlands. Utrecht: Oosthoek, Scheltema & Holkema, 1975. Uit den Boogaart PC. Woordfrequenties in het geschreven en gesproken Nederlands. Utrecht: Oosthoek, Scheltema & Holkema, 1975.
go back to reference Graetz P, De Bleser R, Willmes K. Akense Afasie Test, Nederlandstalige versie. Lisse: Swets Test Services, 1983. Graetz P, De Bleser R, Willmes K. Akense Afasie Test, Nederlandstalige versie. Lisse: Swets Test Services, 1983.
go back to reference Hillis AE, Selnes O, Gordon B. Primary progressive “conduction aphasia”: A cognitive analysis of two cases. Brain and Language 1999;69:478–481. Hillis AE, Selnes O, Gordon B. Primary progressive “conduction aphasia”: A cognitive analysis of two cases. Brain and Language 1999;69:478–481.
go back to reference Visch-Brink EG, Denes G, Stronks D. Visual and verbal semantic processing in aphasia. Brain and Language 1996;55:130–132.CrossRef Visch-Brink EG, Denes G, Stronks D. Visual and verbal semantic processing in aphasia. Brain and Language 1996;55:130–132.CrossRef
go back to reference Bastiaanse R. Afasie. Houten: Bohn Van Loghum Slaterus, 2010. Bastiaanse R. Afasie. Houten: Bohn Van Loghum Slaterus, 2010.
go back to reference Corthals P, Van Borsel J, Van Lierde K. Vertaalwoordenboek logopedie en audiologie. Nederlands-Engels, Engels-Nederlands. Leuven: Acco, 2004. Corthals P, Van Borsel J, Van Lierde K. Vertaalwoordenboek logopedie en audiologie. Nederlands-Engels, Engels-Nederlands. Leuven: Acco, 2004.
go back to reference Lafosse C. Zakboek Neuropsychologische Symptomatologie. Leuven: Acco, 1998. Lafosse C. Zakboek Neuropsychologische Symptomatologie. Leuven: Acco, 1998.
go back to reference Adlam ALR, Patterson K, Rogers TT, Nestor PJ, Salmond CH, Acosta-Cabronero J, et al. Semantic dementia and fluent primary progressive aphasia: two sides of the same coin? Brain 2006;129:3066–3080.PubMedCrossRef Adlam ALR, Patterson K, Rogers TT, Nestor PJ, Salmond CH, Acosta-Cabronero J, et al. Semantic dementia and fluent primary progressive aphasia: two sides of the same coin? Brain 2006;129:3066–3080.PubMedCrossRef
go back to reference Agosta F, Henry RG, Migliaccio R, Neuhaus J, Miller BL, Dronkers NF, et al. Language networks in semantic dementia. Brain 2010;133:286–299.PubMedCrossRef Agosta F, Henry RG, Migliaccio R, Neuhaus J, Miller BL, Dronkers NF, et al. Language networks in semantic dementia. Brain 2010;133:286–299.PubMedCrossRef
go back to reference Mesulam M, Rogalski E, Wieneke C, Cobia D, Rademaker A, Thompson C, et al. Neurology of anomia in the semantic variant of primary progressive aphasia. Brain 2009;132:2553–2565.PubMedCrossRef Mesulam M, Rogalski E, Wieneke C, Cobia D, Rademaker A, Thompson C, et al. Neurology of anomia in the semantic variant of primary progressive aphasia. Brain 2009;132:2553–2565.PubMedCrossRef
go back to reference Mesulam MM, Wicklund A, Johnson N, Rogalski E, Léger GC, Rademaker A, et al. Alzheimer and frontotemporal atrophy in subsets of primary progressive aphasia. Annals of Neurology 2008;63(709–719).PubMedCrossRef Mesulam MM, Wicklund A, Johnson N, Rogalski E, Léger GC, Rademaker A, et al. Alzheimer and frontotemporal atrophy in subsets of primary progressive aphasia. Annals of Neurology 2008;63(709–719).PubMedCrossRef
go back to reference Rohrer JD, Knight WD, Warren JE, Fox NC, Rossor MN, Warren JD. Word-finding difficulty: a clinical analysis of the progressive aphasias. Brain 2008;131:8–38.PubMedCrossRef Rohrer JD, Knight WD, Warren JE, Fox NC, Rossor MN, Warren JD. Word-finding difficulty: a clinical analysis of the progressive aphasias. Brain 2008;131:8–38.PubMedCrossRef
go back to reference Deelman BG, Koning-Haanstra M, Liebrand WBG, Van den Burg W. SAN Test. Een afasietest voor auditief taalbegrip en mondeling taalgebruik. Lisse: Swets & Zeitlinger, 1981. Deelman BG, Koning-Haanstra M, Liebrand WBG, Van den Burg W. SAN Test. Een afasietest voor auditief taalbegrip en mondeling taalgebruik. Lisse: Swets & Zeitlinger, 1981.
go back to reference Bishop DVM. Test for Reception of Grammar. London/Rotterdam: Medical Research Council, 1989. Bishop DVM. Test for Reception of Grammar. London/Rotterdam: Medical Research Council, 1989.
go back to reference Berg IJ, Deelman BG. Een waarschuwing voor leeftijdseffecten bij de SAN-afasietest. Nederlands Tijdschrift voor de Psychologie 1988;43:388–391. Berg IJ, Deelman BG. Een waarschuwing voor leeftijdseffecten bij de SAN-afasietest. Nederlands Tijdschrift voor de Psychologie 1988;43:388–391.
go back to reference Yarnold PR, Soltysik RC. Optimal data analysis. A guidebook with software for Windows. Washington DC: American Psychological Association, 2005. Yarnold PR, Soltysik RC. Optimal data analysis. A guidebook with software for Windows. Washington DC: American Psychological Association, 2005.
go back to reference Woollams AM, Lambon Ralph MA, Plaut DC, Patterson K. SD-Squared: On the association between semantic dementia and surface dyslexia. Psychological Review 2007;114:316–339.PubMedCrossRef Woollams AM, Lambon Ralph MA, Plaut DC, Patterson K. SD-Squared: On the association between semantic dementia and surface dyslexia. Psychological Review 2007;114:316–339.PubMedCrossRef
go back to reference Sepelyak K, Crinion J, Molitoris J, Epstein-Peterson Z, Bann M, Davis C, et al. Patterns of breakdown in spelling in primary progressive aphasia. Cortex 2010;doi:10.1016/j.cortex.2009.12.001:1–11. Sepelyak K, Crinion J, Molitoris J, Epstein-Peterson Z, Bann M, Davis C, et al. Patterns of breakdown in spelling in primary progressive aphasia. Cortex 2010;doi:10.1016/j.cortex.2009.12.001:1–11.
go back to reference Croot K, Patterson K, Hodges JR. Familial progressive aphasia: insights into the nature and deterioration of single word processing. Cognitive Neuropsychology 1999;16:705–747.CrossRef Croot K, Patterson K, Hodges JR. Familial progressive aphasia: insights into the nature and deterioration of single word processing. Cognitive Neuropsychology 1999;16:705–747.CrossRef
go back to reference Jacquemot C, Scott SK. What is the relationship between phonological short-term memory and speech processing? Trends in Cognitive Sciences 2006;10:480–486.PubMedCrossRef Jacquemot C, Scott SK. What is the relationship between phonological short-term memory and speech processing? Trends in Cognitive Sciences 2006;10:480–486.PubMedCrossRef
go back to reference Wilshire CE, McCarthy RA. Experimental investigations of an impairment in phonological encoding. Cognitive Neuropsychology 1996;13:1059–1098.CrossRef Wilshire CE, McCarthy RA. Experimental investigations of an impairment in phonological encoding. Cognitive Neuropsychology 1996;13:1059–1098.CrossRef
go back to reference MacDonald MC, Christiansen MH. Reassessing working memory: Comment on Just and Carpenter (1992) and Waters and Kaplan (1996). Psychological Review 2002;109:35–54.PubMedCrossRef MacDonald MC, Christiansen MH. Reassessing working memory: Comment on Just and Carpenter (1992) and Waters and Kaplan (1996). Psychological Review 2002;109:35–54.PubMedCrossRef
go back to reference Mendez MF, Clark DG, Shapira JS, Cummings JL. Speech and language in progressive nonfluent aphasia compared with early Alzheimer’s disease. Neurology 2003;61:1108–1113.PubMedCrossRef Mendez MF, Clark DG, Shapira JS, Cummings JL. Speech and language in progressive nonfluent aphasia compared with early Alzheimer’s disease. Neurology 2003;61:1108–1113.PubMedCrossRef
go back to reference Deramecourt V, Lebert F, Debachy B, Mackowiak-Cordoliani MA, Bombois S, Kerdraon O, et al. Prediction of pathology in primary progressive language and speech disorders. Neurology 2010;74:42–49.PubMedCrossRef Deramecourt V, Lebert F, Debachy B, Mackowiak-Cordoliani MA, Bombois S, Kerdraon O, et al. Prediction of pathology in primary progressive language and speech disorders. Neurology 2010;74:42–49.PubMedCrossRef
go back to reference Henry ML, Gorno-Tempini ML. The logopenic variant of primary progressive aphasia. Current Opinion in Neurology 2010;23:1–5.CrossRef Henry ML, Gorno-Tempini ML. The logopenic variant of primary progressive aphasia. Current Opinion in Neurology 2010;23:1–5.CrossRef
go back to reference Lindeboom J, Jonker C. Amsterdamse Dementie-Screeningstest. Lisse: Swets and Zeitlinger, 1989. Lindeboom J, Jonker C. Amsterdamse Dementie-Screeningstest. Lisse: Swets and Zeitlinger, 1989.
go back to reference Edgeworth J, Robertson IH, McMillan TM. The Balloons Test. London: Harcourt Assessment, 1998. Edgeworth J, Robertson IH, McMillan TM. The Balloons Test. London: Harcourt Assessment, 1998.
go back to reference Cahn LA, Diesfeldt HFA. Psychologisch onderzoek van psychisch gestoorde bejaarden met behulp van diapositieven. Nederlands Tijdschrift voor Gerontologie 1973;4:256–263. Cahn LA, Diesfeldt HFA. Psychologisch onderzoek van psychisch gestoorde bejaarden met behulp van diapositieven. Nederlands Tijdschrift voor Gerontologie 1973;4:256–263.
go back to reference Meyers JE, Meyers KR. Rey Complex Figure Test and recognition trial. Professional manual. Odessa: Psychological Assessment Resources, 1995. Meyers JE, Meyers KR. Rey Complex Figure Test and recognition trial. Professional manual. Odessa: Psychological Assessment Resources, 1995.
go back to reference Raven JC. Guide to using The Coloured Progressive Matrices. London: Lewis & Co., 1965. Raven JC. Guide to using The Coloured Progressive Matrices. London: Lewis & Co., 1965.
go back to reference Snowden JS, Neary D, Mann DMA, Goulding PJ, Testa HJ. Progressive language disorder due to lobar atrophy. Annals of Neurolgy 1992;31:174–183.CrossRef Snowden JS, Neary D, Mann DMA, Goulding PJ, Testa HJ. Progressive language disorder due to lobar atrophy. Annals of Neurolgy 1992;31:174–183.CrossRef
go back to reference Diesfeldt H. Theoriegestuurde diagnostiek van spraak- en taalpathologie bij dementie. Tijdschrift voor Neuropsychologie 2010;5 (1):3–15. Diesfeldt H. Theoriegestuurde diagnostiek van spraak- en taalpathologie bij dementie. Tijdschrift voor Neuropsychologie 2010;5 (1):3–15.
Metagegevens
Titel
De fonologische variant van primaire progressieve afasie, een gevalsstudie
Auteur
H.F.A. Diesfeldt
Publicatiedatum
01-04-2011
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
Gepubliceerd in
Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie / Uitgave 2/2011
Print ISSN: 0167-9228
Elektronisch ISSN: 1875-6832
DOI
https://doi.org/10.1007/s12439-011-0013-6

Andere artikelen Uitgave 2/2011

Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie 2/2011 Naar de uitgave

BookReview

Boekbespreking