Skip to main content
main-content
Top

Tip

Swipe om te navigeren naar een ander artikel

Gepubliceerd in: Verslaving 2/2017

17-05-2017 | Artikel

Cognitieve stoornissen door jarenlang alcoholgebruik of door acuut stoppen met drinken bemoeilijken diagnostiek en behandeling

Auteurs: Dr. Serge J. W. Walvoort, Dr. Paul T. van der Heijden, Prof. dr. Roy P. C. Kessels, Prof. dr. Jos I. M. Egger

Gepubliceerd in: Verslaving | Uitgave 2/2017

Log in om toegang te krijgen
share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Samenvatting

Cognitieve stoornissen door chronisch alcoholgebruik kunnen de uitkomsten van diagnostische vragenlijsten onbetrouwbaar maken. Het gebruik van cognitieve screeners is noodzakelijk om die stoornissen tijdig op te sporen voordat behandeling plaatsvindt. Ook acuut stoppen met drinken (alcoholonttrekking) kan leiden tot cognitieve stoornissen die de diagnostiek verstoren. Daarom is een abstinentietermijn van minimaal zes weken aan te raden, voordat uitgebreide neuropsychologische diagnostiek plaatsvindt. Neuropsychologische diagnostiek geeft zicht op de intacte en aangedane cognitieve functies. Dit inzicht is nodig voor het inzetten van de juiste behandeling.
Literatuur
go back to reference Aleman, A., Agrawal, N., Morgan, K. D., & David, A. S. (2006). Insight in psychosis and neuropsychological function: meta-analysis. British Journal of Psychiatry, 189, 204–212. CrossRefPubMed Aleman, A., Agrawal, N., Morgan, K. D., & David, A. S. (2006). Insight in psychosis and neuropsychological function: meta-analysis. British Journal of Psychiatry, 189, 204–212. CrossRefPubMed
go back to reference Bartsch, A. J., Homola, G., & Biller, A. (2007). Manifestations of early brain recovery associated with abstinence from alcoholism. Brain, 130, 36–47. CrossRefPubMed Bartsch, A. J., Homola, G., & Biller, A. (2007). Manifestations of early brain recovery associated with abstinence from alcoholism. Brain, 130, 36–47. CrossRefPubMed
go back to reference Bates, M. E., Barry, D., & Bowden, S. C. (2002). Neurocognitive impairment associated with alcohol use disorders: implication for treatment. Experimental and Clinical Psychopharmacology, 10, 193–212. CrossRefPubMed Bates, M. E., Barry, D., & Bowden, S. C. (2002). Neurocognitive impairment associated with alcohol use disorders: implication for treatment. Experimental and Clinical Psychopharmacology, 10, 193–212. CrossRefPubMed
go back to reference Bates, M. E., Buckman, J. F., & Nguyen, T. T. (2013). A role for cognitive rehabilitation in increasing the effectiveness of treatment for alcohol use disorders. Neuropsychology Review, 23, 27–47. CrossRefPubMedPubMedCentral Bates, M. E., Buckman, J. F., & Nguyen, T. T. (2013). A role for cognitive rehabilitation in increasing the effectiveness of treatment for alcohol use disorders. Neuropsychology Review, 23, 27–47. CrossRefPubMedPubMedCentral
go back to reference Boomsma, L. J., Drost, I. M., Larsen, I. M., Luijkx, J. J. H. M., Meerkerk, G. J., Valken, N., Verduijn, M., Burgers, J. S., Van der Weele, G. M., & Sijbom, M. (2014). NHG-standaard problematisch alcoholgebruik (3e herz.). Huisarts en Wetenschap, 57, 638–646. Boomsma, L. J., Drost, I. M., Larsen, I. M., Luijkx, J. J. H. M., Meerkerk, G. J., Valken, N., Verduijn, M., Burgers, J. S., Van der Weele, G. M., & Sijbom, M. (2014). NHG-standaard problematisch alcoholgebruik (3e herz.). Huisarts en Wetenschap, 57, 638–646.
go back to reference Boudehent, C., Beaunieux, H., Pitel, A. L., Eustache, F., & Vabret, F. (2012). Contribution of neuropsychology to the management of alcohol dependence: understanding of resistance phenomena in motivational or cognitive and behavioural therapies. Alcoologie et Addictologie, 34, 121–127. Boudehent, C., Beaunieux, H., Pitel, A. L., Eustache, F., & Vabret, F. (2012). Contribution of neuropsychology to the management of alcohol dependence: understanding of resistance phenomena in motivational or cognitive and behavioural therapies. Alcoologie et Addictologie, 34, 121–127.
go back to reference Bruijnen, C. J. W. H., Kessels, R. P. C., Dijkstra, B. A. G., Walvoort, S. J. W., Wester, A. J., de Jong, C. A. J., & Montreal Cognitive Assessment-Dutch (MOCA-D) (2016). Een cognitieve screener in de Nederlandse reguliere verslavingszorg. Nijmegen: NISPA. Bruijnen, C. J. W. H., Kessels, R. P. C., Dijkstra, B. A. G., Walvoort, S. J. W., Wester, A. J., de Jong, C. A. J., & Montreal Cognitive Assessment-Dutch (MOCA-D) (2016). Een cognitieve screener in de Nederlandse reguliere verslavingszorg. Nijmegen: NISPA.
go back to reference Cardenas, V. A., Studholme, C., Gazdzinski, S., Durazzo, T. C., & Meyerhof, D. J. (2007). Deformation based morphometry of brain changes in alcohol dependence and abstinence. Neuroimage, 34, 879–887. CrossRefPubMed Cardenas, V. A., Studholme, C., Gazdzinski, S., Durazzo, T. C., & Meyerhof, D. J. (2007). Deformation based morphometry of brain changes in alcohol dependence and abstinence. Neuroimage, 34, 879–887. CrossRefPubMed
go back to reference CBO Richtlijn (2006). Multidisciplinaire richtlijn eetstoornissen. Richtlijn voor de diagnostiek en behandeling van eetstoornissen. Utrecht: Trimbos-instituut. CBO Richtlijn (2006). Multidisciplinaire richtlijn eetstoornissen. Richtlijn voor de diagnostiek en behandeling van eetstoornissen. Utrecht: Trimbos-instituut.
go back to reference CBO Richtlijn (2009). Stoornissen in het gebruik van alcohol. Richtlijn voor de diagnostiek en behandeling van volwassen patiënten met een stoornis in het gebruik van alcohol. Utrecht: Trimbos-instituut. CBO Richtlijn (2009). Stoornissen in het gebruik van alcohol. Richtlijn voor de diagnostiek en behandeling van volwassen patiënten met een stoornis in het gebruik van alcohol. Utrecht: Trimbos-instituut.
go back to reference Crews, F. T., Buckley, T., Dodd, P. R., Ende, G., Foley, N., Harper, C., He, J., Innes, D., Loh, E.-W., Pfefferbaum, A., Zou, J., & Sullivan, E. J. (2005). Alcoholic neurobiology: changes in dependence and recovery. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 29, 1504–1513. CrossRef Crews, F. T., Buckley, T., Dodd, P. R., Ende, G., Foley, N., Harper, C., He, J., Innes, D., Loh, E.-W., Pfefferbaum, A., Zou, J., & Sullivan, E. J. (2005). Alcoholic neurobiology: changes in dependence and recovery. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 29, 1504–1513. CrossRef
go back to reference Fein, G., Torres, J., Price, L., & DiScalfani, V. (2006). Cognitive performance in long-term abstinent alcoholic individuals. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 30, 1538–1544. CrossRef Fein, G., Torres, J., Price, L., & DiScalfani, V. (2006). Cognitive performance in long-term abstinent alcoholic individuals. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 30, 1538–1544. CrossRef
go back to reference Horton, L., Duffy, T., Hollins, M. C., & Martin, C. R. (2015). Comprehensive assessment of alcohol-related brain damage (ARBD): gap or chasm in the evidence? Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 22, 3–14. CrossRefPubMed Horton, L., Duffy, T., Hollins, M. C., & Martin, C. R. (2015). Comprehensive assessment of alcohol-related brain damage (ARBD): gap or chasm in the evidence? Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 22, 3–14. CrossRefPubMed
go back to reference Koeter, M. W. J., Campen, M. W., & Langeland, W. (2009). Interventiematrix justitiële verslavingszorg. Update: wat werkt anno 2009? Utrecht: Reslutaten Scoren. Koeter, M. W. J., Campen, M. W., & Langeland, W. (2009). Interventiematrix justitiële verslavingszorg. Update: wat werkt anno 2009? Utrecht: Reslutaten Scoren.
go back to reference Lincoln, R., Rosenthal, C. F., Malte, C. A., & Simpson, T. (2011). A pilot study of memory impairment associated with discrepancies between retrospective and daily recall of alcohol consumption. American Journal on Addiction, 20, 568–574. CrossRef Lincoln, R., Rosenthal, C. F., Malte, C. A., & Simpson, T. (2011). A pilot study of memory impairment associated with discrepancies between retrospective and daily recall of alcohol consumption. American Journal on Addiction, 20, 568–574. CrossRef
go back to reference Littell, J. H., & Girvin, H. (2002). Stages of change: a critique. Behavior Modification, 26, 223–272. CrossRefPubMed Littell, J. H., & Girvin, H. (2002). Stages of change: a critique. Behavior Modification, 26, 223–272. CrossRefPubMed
go back to reference Loeber, S., Duka, T., Welzel Márquez, H., Nakovics, H., Heniz, A., Mann, K., & Flor, H. (2010). Clinical aspects. Effects of repeated withdrawal from alcohol on recovery of cognitive impairment under abstinence and rate of relapse. Alcohol and Alcoholism, 45, 541–547. CrossRefPubMed Loeber, S., Duka, T., Welzel Márquez, H., Nakovics, H., Heniz, A., Mann, K., & Flor, H. (2010). Clinical aspects. Effects of repeated withdrawal from alcohol on recovery of cognitive impairment under abstinence and rate of relapse. Alcohol and Alcoholism, 45, 541–547. CrossRefPubMed
go back to reference Loeber, S., Duka, T., Welzel, H., Nakovics, H., Heinz, A., & Mann, K. (2009). Cognitive effects: impairment of cognitive abilities and decision making after chronic use of alcohol. The impact of multiple detoxifications. Alcohol and Alcoholism, 44, 372–381. CrossRefPubMed Loeber, S., Duka, T., Welzel, H., Nakovics, H., Heinz, A., & Mann, K. (2009). Cognitive effects: impairment of cognitive abilities and decision making after chronic use of alcohol. The impact of multiple detoxifications. Alcohol and Alcoholism, 44, 372–381. CrossRefPubMed
go back to reference McCrady, B. S., & Smith, D. E. (1986). Implications of cognitive impairment for the treatment of alcoholism. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 10, 145–149. CrossRef McCrady, B. S., & Smith, D. E. (1986). Implications of cognitive impairment for the treatment of alcoholism. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 10, 145–149. CrossRef
go back to reference Meeuwissen, J. A. C., van Meijel, B., van Gool, R., van Hamersveld, S., Bakkenes, M., Risseeuw, A. H., Feldmann, C. T., Wijtsma-van der Kolk, A., Rümke, M., Sloots-Jongen, E. M. J. N., van Vuuren, I., Bak, M., Dermout, K., van Piere, M., van der Kellen, D., de Heij, P., Starmans, R., Daatselaar, C., van Veen, C., & Hermens, M. (2015). Multidisciplinaire richtlijn leefstijl bij mensen met een ernstige psychische aandoening. Utrecht: V&VN. Meeuwissen, J. A. C., van Meijel, B., van Gool, R., van Hamersveld, S., Bakkenes, M., Risseeuw, A. H., Feldmann, C. T., Wijtsma-van der Kolk, A., Rümke, M., Sloots-Jongen, E. M. J. N., van Vuuren, I., Bak, M., Dermout, K., van Piere, M., van der Kellen, D., de Heij, P., Starmans, R., Daatselaar, C., van Veen, C., & Hermens, M. (2015). Multidisciplinaire richtlijn leefstijl bij mensen met een ernstige psychische aandoening. Utrecht: V&VN.
go back to reference Moeller, S. J., & Goldstein, R. Z. (2014). Impaired self-awareness in human addiction: deficient attribution of personal relevance. Trends in Cognitive Sciences, 18, 635–641. CrossRefPubMedPubMedCentral Moeller, S. J., & Goldstein, R. Z. (2014). Impaired self-awareness in human addiction: deficient attribution of personal relevance. Trends in Cognitive Sciences, 18, 635–641. CrossRefPubMedPubMedCentral
go back to reference Nasreddine, Z. S., Phillips, N. A., Bedirian, V., Charbonneau, S., Whitehead, V., Collin, I., Cummings, J. L., & Chertkow, H. (2005). The Montreal Cognitive Assessment, MoCA: a brief screening tool for mild cognitive impairment. Journal of the American Geriatric Society, 53, 695–699. CrossRef Nasreddine, Z. S., Phillips, N. A., Bedirian, V., Charbonneau, S., Whitehead, V., Collin, I., Cummings, J. L., & Chertkow, H. (2005). The Montreal Cognitive Assessment, MoCA: a brief screening tool for mild cognitive impairment. Journal of the American Geriatric Society, 53, 695–699. CrossRef
go back to reference Oscar-Berman, M., & Marinković, K. (2007). Alcohol: effects on neurobehavioral functions and the brain. Neuropsychology Review, 17, 239–257. Oscar-Berman, M., & Marinković, K. (2007). Alcohol: effects on neurobehavioral functions and the brain. Neuropsychology Review, 17, 239–257.
go back to reference Oscar-Berman, M., Valmas, M. M., Sawyer, K. S., Mosher Ruiz, S., Luhar, R. B., & Gravitz, Z. R. (2014). Profiles of impaired, spared, and neuropsychological processes in alcoholism. Handbook of Clinical Neurology, 125, 183–210. CrossRefPubMedPubMedCentral Oscar-Berman, M., Valmas, M. M., Sawyer, K. S., Mosher Ruiz, S., Luhar, R. B., & Gravitz, Z. R. (2014). Profiles of impaired, spared, and neuropsychological processes in alcoholism. Handbook of Clinical Neurology, 125, 183–210. CrossRefPubMedPubMedCentral
go back to reference Prochaska, J. O., DiClemente, C., & Norcross, J. C. (1992). In search of how people change: applications to addictive behaviors. American Psychologist, 47, 1102–1114. CrossRefPubMed Prochaska, J. O., DiClemente, C., & Norcross, J. C. (1992). In search of how people change: applications to addictive behaviors. American Psychologist, 47, 1102–1114. CrossRefPubMed
go back to reference Rollnick, S., & Miller, W. R. (1995). What is motivational interviewing? Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 23, 325–334. CrossRef Rollnick, S., & Miller, W. R. (1995). What is motivational interviewing? Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 23, 325–334. CrossRef
go back to reference Schippers, G. M. (2002). Motiverende gespreksvoering. Maandblad Geestelijke volksgezondheid, 57, 250–265. Schippers, G. M. (2002). Motiverende gespreksvoering. Maandblad Geestelijke volksgezondheid, 57, 250–265.
go back to reference Stavro, K., Pelletier, J., & Potvin, S. (2013). Widespread and sustained cognitive deficits in alcoholism: a meta-analysis. Addiction Biology, 18, 203–213. CrossRefPubMed Stavro, K., Pelletier, J., & Potvin, S. (2013). Widespread and sustained cognitive deficits in alcoholism: a meta-analysis. Addiction Biology, 18, 203–213. CrossRefPubMed
go back to reference Sullivan, E. V., Harris, R., & Pfefferbaum, A. (2010). Alcohol’s effect on brain and behavior. Alcohol Research and Health, 33, 127–143. PubMedPubMedCentral Sullivan, E. V., Harris, R., & Pfefferbaum, A. (2010). Alcohol’s effect on brain and behavior. Alcohol Research and Health, 33, 127–143. PubMedPubMedCentral
go back to reference Tielemans, L. I. G., & de Jong, C. A. J. (2007). Richtlijn voor casemanagers in de verslavingszorg. Utrecht: Resultaten Scoren. Tielemans, L. I. G., & de Jong, C. A. J. (2007). Richtlijn voor casemanagers in de verslavingszorg. Utrecht: Resultaten Scoren.
go back to reference Uekermann, J., & Daum, I. (2008). Social cognition in alcoholism: a link to prefrontal cortex dysfunction? Addiction, 103, 726–735. CrossRefPubMed Uekermann, J., & Daum, I. (2008). Social cognition in alcoholism: a link to prefrontal cortex dysfunction? Addiction, 103, 726–735. CrossRefPubMed
go back to reference Walvoort, S. J. W., Wester, A. J., & Egger, J. I. M. (2013). Neuropsychologische diagnostiek en cognitieve functies bij alcoholabstinentie. Tijdschrift voor Psychiatrie, 55, 101–111. PubMed Walvoort, S. J. W., Wester, A. J., & Egger, J. I. M. (2013). Neuropsychologische diagnostiek en cognitieve functies bij alcoholabstinentie. Tijdschrift voor Psychiatrie, 55, 101–111. PubMed
go back to reference West, R. (2005). Time for a change: putting the Transtheoretical (Stages of Change) Model to rest. Addiction, 100, 1036–1039. CrossRefPubMed West, R. (2005). Time for a change: putting the Transtheoretical (Stages of Change) Model to rest. Addiction, 100, 1036–1039. CrossRefPubMed
go back to reference Wester, A. J., & Kessels, R. P. C. (2012). Alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen. In Klinische neuropsychologie. Amsterdam: Boom. Wester, A. J., & Kessels, R. P. C. (2012). Alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen. In Klinische neuropsychologie. Amsterdam: Boom.
go back to reference Yücel, M., Lubman, D. I., Solowij, N., & Brewer, W. J. (2007). Understanding drug addiction: a neuropsychological perspective. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry, 41, 957–968. CrossRefPubMed Yücel, M., Lubman, D. I., Solowij, N., & Brewer, W. J. (2007). Understanding drug addiction: a neuropsychological perspective. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry, 41, 957–968. CrossRefPubMed
Metagegevens
Titel
Cognitieve stoornissen door jarenlang alcoholgebruik of door acuut stoppen met drinken bemoeilijken diagnostiek en behandeling
Auteurs
Dr. Serge J. W. Walvoort
Dr. Paul T. van der Heijden
Prof. dr. Roy P. C. Kessels
Prof. dr. Jos I. M. Egger
Publicatiedatum
17-05-2017
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
Gepubliceerd in
Verslaving / Uitgave 2/2017
Print ISSN: 1574-1842
Elektronisch ISSN: 1875-7073
DOI
https://doi.org/10.1007/s12501-017-0113-2