Skip to main content
main-content
Top

03-12-2015 | Nieuws

Casus

Atriumfibrilleren door koffie?

Jan Luwak is 71 jaar. Hij is een gepensioneerde landbouwer die nog steeds actief is in het bedrijf dat drie jaar geleden is overgenomen door zijn zoon. Jan is bekend met hypertensie en een milde type 2 diabetes mellitus. In januari 2015 bezoekt Jan vanwege kortademigheid bij inspanning het spreekuur van zijn huisarts. Hij heeft er al ruim een week last van. Bij het lichamelijk onderzoek wordt een snelle onregelmatige pols opgemerkt. Een ECG bevestigt dat er sprake is van atriumfibrilleren.


Voor de hypertensie is door zijn huisarts 1x daags 50mg losartan voorgeschreven. Vanwege een verhoogd LDL cholesterol, 1x daags 40mg simvastatine. De diabetes hoeft niet medicamenteus behandeld te worden. De hypertensie is goed gereguleerd. Bij de laatste controle was zijn bloeddruk 138/74mmHg. Jan rookt niet. Hij drinkt af en toe een pilsje. Koffie is voor Jan de motorolie van de ochtend. Hij drinkt 4 mokken filterkoffie per dag, zonder suiker en melk.

Als op het ECG de atriumfibrillatie geconstateerd wordt, handelt zijn huisarts conform het advies uit de NHG-richtlijn M79 Atriumfibrilleren en schrijft orale anticoagulantia en een bètablokker voor. Hij adviseert Jan ook om te stoppen met het drinken van koffie. Immers, de NHG-StandaardS stelt dat koffie atriumfibrilleren kan uitlokken. Het advies luidt om eventuele uitlokkende factoren, zoals koffie, te vermijden (1).

Expert

Het advies in de NHG-Standaard is niet gebaseerd op een literatuurbron. Waarschijnlijk gaat het hier om expert opinion. Wat zegt de literatuur over het nuttigen van cafeïne en het risico of atriumfibrilleren? In 2005 verscheen in het American Journal of Clinical Nutrition een artikel van Lars Frost en Peter Vestergaard. Zij onderzochten of de consumptie van Cafeïne geassocieerd is met een verhoogd risico op atriumfibrilleren. In een prospectief onderzoek werd bij 47.949 mensen bijgehouden hoeveel cafeïne per dag geconsumeerd werd, in de vorm van koffie, chocolade, thee en/of cola. De follow-up bedroeg gemiddeld 5,7 jaar. Bij 555 deelnemers (373 mannen en 182 vrouwen) aan het onderzoek werd atriumfibrilleren of een atriumflutter gediagnosticeerd. De relatie tussen cafeïneconsumptie en het ontstaan van atriumfibrilleren of flutter kon niet worden aangetoond (2).

Hypertensie

In een ander artikel , uit 2009, van A.V. Mattioli et all. Gepubliceerd in Nutrition, Metabolism & Cardiovasculair Diseases werd onderzocht wat de invloed van cafeïneconsumptie is op het ontstaan van atriumfibrilleren bij patiënten die bekend zijn met hypertensie. Bij 600 patiënten die zich presenteerden met een eerste episode atriumfibrilleren werd een vragenlijst afgenomen om een indruk te krijgen over de cafeïne consumptie, koffie, thee, chocolade en/of cola. 247 patiënten hadden hypertensie.

Bij analyse van de data bleek dat alleen bij patiënten met hypertensie en LVH atriumfibrilleren minder snel herstelde naar een normaal sinusritme. Er was geen relatie tussen cafeïne consumptie en het ontstaan van atriumfibrilleren bij normotensieve patiënten hooguit kon een gering uitlokkend effect gevonden worden bij hypertensieve patiënten met LVH(3).
Uit een meta analyse uit 2013 van Caldeira D, Martins C, Alves LB, et al, van 7 observationele studies met meer dan 100.000 personen bleek dat er geen relatie was tussen cafeïne consumptie en het risico op atriumfibrilleren (4).
Misschien is het koffie advies gebaseerd op een onderzoek uit 1998 waarbij bij honden 1 tot 5 mg pure cafeïne per kilogram lichaamsgewicht intraveneus werd toegediend? Deze zeer hoge hoeveelheden cafeïne gecombineerd met de toedieningsvorm veroorzaakte ernstige aritmieën, Atriale flutters en atriumfibrilleren bij de proefdieren (5).

Conclusie

De besproken onderzoeken tonen aan dat matige tot gemiddelde cafeïne consumptie, ≤ 6 koppen koffie per dag, geen verhoogd risico geeft op het ontstaan of onderhouden van atriumfibrilleren. Alleen zeer hoge dagelijkse hoeveelheden cafeïne kan het risico op atriumfibrilleren verhogen en dan waarschijnlijk alleen bij patiënten die bekend zijn met hypertensie en LVH.

Op basis van de beschikbare gegevens kan de huisarts zijn of haar patiënt gewoon adviseren om te blijven genieten van het dagelijkse kopje koffie.

Auteur: Robert Zegers, huisarts en kaderarts HVZ

Bronnen: 

  1. NHG standaard atriumfibrilleren M79, tweede partiële herziening 2013.
  2. Lars Frost and Peter Vestergard. Caffeine and risk of stralfibrillation or flutter: the Danisch diet, Cancer, and health Study. Am J Clin Nutr 2005;81:578-82.
  3. A.V. Mattioli, A. Farinetti, C. Miloro, P. Pedrazzi, G. Mattioli. Influence of coffee and caffeine consumption on atrial fibrillation in hypertensive patients. Nutr Metab Cardiovasc Dis (2009), doi:10.1016/j.numecd.2009.11.003.
  4. 4) Caldeira D, Martins C, Alves LB, et al. Caffeine does not increase the risk of atrial fibrillation: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Heart 2013:99:1383
  5. Metha A, Jain AC, Metha MC, Billie M. Caffeine and arrhythmias. An experimental study in dogs with review of literature. Acta Cardiol; 1997;52(3):273-83.
  6. Robert Zegers, huisarts, kaderarts HVZ.

Meer lezen

Atriumfibrilleren, W. Lucassen, dr. W. Opstelten, Bijblijven, 8/2013.

Onze productaanbevelingen

BSL Huisarts Totaal

Met BSL Huisarts Totaal bouwt u efficiënt aan uw vakkennis. U krijgt digitale toegang tot boeken, veelgestelde vragen, casuïstiek en zes vaktijdschriften voor huisartsen. Daarnaast vindt u praktijkgerichte nascholing: geaccrediteerde e-learnings, web-tv’s en toetsen. Alles om u nóg beter te maken in uw vak.

Beeldrechten