Skip to main content
main-content

Over dit boek

Het bevorderen van duurzame arbeidsparticipatie is een kerntaak voor paramedici en arboprofessionals. In sociaal opzicht is arbeidsparticipatie belangrijk omdat het bijdraagt aan zelfstandigheid en zelfrespect. Maar niet iedereen kan een baan vinden of houden. Bovendien zullen door de stijgende pensioenleeftijd meer werknemers te kampen krijgen met arbeidsbeperkingen. Hoe kunt u als paramedicus of arboprofessional uw cliënten ondersteunen in het arbeidsparticipatieproces?Het antwoord op deze vraag vindt u in de tweede editie van Arbeid & Gezondheid. De geactualiseerde denkmodellen en onderwerpen in dit handboek dienen als handvatten voor professionals om de arbeidsparticipatie van hun cliënten te optimaliseren. Daarbij is kennis vanuit verschillende disciplines noodzakelijk.In de eerste editie lag de nadruk op interventie (preventie, behandeling en reïntegratie). Deze uitgebreide herziening bespreekt de rol van professionals in drie praktische contexten: (meer) aan het werk, aan het werk (blijven) en weer aan het werk. Daarvoor wordt in deel 1 het theoretische kader aangeboden. Deel 2 gaat vervolgens in op de praktische kant en geeft onder andere talloze tips, voorbeelden en nuttige adressen.

Inhoudsopgave

Voorwerk

Inleiding

1. Inleiding

Marieke de Vaart (29) begon haar loopbaan als bejaardenverzorgster. Ze was een echte kanjer, ze werkte keihard en maakte in het overvolle werkschema bewust tijd voor persoonlijke aandacht voor de bewoners. ‘Ik moest me echt het schompes werken om daarvoor ruimte te maken, anders kwam het werk niet af.’ Na verloop van tijd ontwikkelde ze rugklachten. Haar tempo ging omlaag. Voor behandeling werd ze verwezen naar een oefentherapeut. Om toch goed werk te kunnen leveren, maakte ze de overstap naar het onderwijs, het vmbo. Dat werk was fysiek minder zwaar. Tijd voor persoonlijk contact met de studenten leek er ook meer te zijn. Uiteindelijk bleek het docentschap erg solistisch en niet te voldoen aan haar idealen.

Chris Kuiper, Yvonne Heerkens

Het domein arbeid en gezondheid

Voorwerk

2. Wat is arbeid, wat is gezondheid?

Tot mijn schrik kwam mijn vader op 55-jarige leeftijd thuis met het bericht dat zijn baas het beter vond als hij de WAO inging. Hij was immers ooit aan zijn hart geopereerd, en de spanningen werden hem wellicht te veel … (arbeid als ziekmaker). Hij zat verslagen thuis – geen arbeid als ziek(er)maker – en de zoon van zijn baas nam met plezier zijn functie over. Opfleuren deed mijn vader alleen als de plaatselijke winkeliersvereniging zijn inzet en expertise nodig had (arbeid als medicijn). Het intrigerende van de verhouding tussen arbeid en gezondheid werd me pas echt duidelijk toen mijn vader 65 werd en opleefde. ‘Nu ben ik gepensioneerd’, zei hij en nam een scala aan activiteiten op zich (legitiem geen arbeid als medicijn).

Chris Kuiper, Yvonne Heerkens

3. Beroepsmatig handelen in het domein arbeid en gezondheid

Femke van Houten (30 jaar) is door haar huisarts verwezen naar een revalidatiearts, in verband met overbelastingsklachten van nek, schouders en armen die duidelijk in relatie staan tot haar werkzaamheden als kapster. De revalidatiearts heeft haar aangemeld voor poliklinische revalidatiedagbehandeling. Ingeschakelde disciplines zijn fysiotherapie, ergotherapie, maatschappelijk werk en psychologie.

Chris Kuiper, Yvonne Heerkens

4. Spelers op het veld arbeid en gezondheid

Een bedrijfsarts ontvangt op zijn spreekuur Julius Coopmans, een 43-jarige productiemedewerker van een groot staalbedrijf. Hij verzuimt nu drie weken. Belangrijkste oorzaak is het feit dat het hem ‘in de rug is geschoten’ en dat de pijn aan de achterkant van zijn benen zelfs tot aan zijn tenen uitstraalt. Hij kan niets meer aanpakken. Hij heeft een brief van zijn huisarts bij zich, die daarin verwoordt dat Julius last heeft van ischias. De huisarts heeft drie weken geleden al pijnstillende ontstekingsremmers voorgeschreven en tegen Julius gezegd dat de pijn ‘nog wel even zal duren’. In de brief staat dat ischias wel een maand of twee kan duren. Julius is gestart met fysiotherapie bij een arbeidsfysiotherapeut. Bij de bedrijfsarts zegt hij niet te kunnen werken, en daar voorlopig nog geen heil in te zien. Hij wordt volgende week bij de huisarts terug verwacht.

Josephine Engels, Harald Miedema, Noks Nauta

5. Modellen en terminologie

In dit hoofdstuk worden voor de arbozorg belangrijke modellen en terminologie besproken. Modellen worden meestal gemaakt om meer inzicht te geven in complexe zaken of om ingewikkelde zaken tot hanteerbare eenheden terug te brengen. Het manipuleren van een modelvliegtuig in een windtunnel bij aerodynamisch onderzoek is eenvoudiger dan het plaatsen van een Boeing 307 in een windtunnel. Een model is – in zijn essentie – een vereenvoudigde weergave van een deel van de werkelijkheid. Het niveau – de schaal – van de modellen varieert: je kunt een model maken van het heelal, maar ook van DNA-moleculen. Je kunt modellen maken van de structuur van een object (bijv. een motor), maar ook van een proces (bijv. de citroenzuurcyclus of het implementatieproces van een richtlijn).

Yvonne Heerkens, Chris Kuiper, Marcel Balm

6. Meetinstrumenten

In het domein arbeid en gezondheid is een groot aantal meetinstrumenten beschikbaar. Toch is het gebruik ervan in de praktijk nog beperkt. In dit hoofdstuk wordt besproken waarop professionals werkzaam in het domein arbeid en gezondheid moeten letten als zij een geschikt meetinstrument willen gaan gebruiken (par. 6.1) en waar interessante meetinstrumenten zijn te vinden (par. 6.2).

Yvonne Heerkens, Wietske Kuijer, Harriët Wittink, André Bieleman

Professioneel handelen in de praktijk

Voorwerk

7. Arbeidsbelasting en arbeidsrisico’s

In een machinefabriek konden werknemers elkaar niet verstaan terwijl ze op normale spreektoon op een meter afstand met elkaar stonden te praten. Op basis hiervan was duidelijk dat de wettelijk toegestane grens van 80 dB(A) waarschijnlijk werd overschreden. Dit werd nagemeten met een geluidsmeting op oorhoogte. De voornaamste geluidsbron was een freesbank. Aanpak van de bron was niet mogelijk, de machine moest blijven staan. Vermindering van het arbeidsrisico was ook niet mogelijk, want omkasten van de machine was te duur. Vermindering van de blootstelling lukte wel door om beurten bij deze machine te werken. Verbetering van gedrag is gerealiseerd door toe te zien op het gebruik van gehoorbescherming.

Kees Peereboom

8. Interventies met betrekking tot arbeidsbelasting en arbeidsrisico’s

Richard Blok (32) werkt fulltime als consultant bij een dynamisch bedrijf. Zijn werk kent veel uitdaging en afwisseling en hij maakt lange dagen. Ook moet hij veel op reis en hij werkt ’s avonds op zijn hotelkamer op zijn laptop. Sinds enige tijd ervaart hij klachten in zijn onderarm die ook in het weekend aanhouden. Hij vraagt zijn leidinggevende om een andere muis. Die stuurt de medewerker naar de bedrijfsarts. Op advies van de bedrijfsarts volgt een werkplekonderzoek door een arboprofessional. Die vertelt dat de balans tussen de belasting en de belastbaarheid zoek is. Samen met de fysiotherapeut werkt Richard al aan het vergroten van zijn belastbaarheid. Daarnaast moet gekeken worden naar de belasting van het werk en moeten adviezen opgevolgd worden die dit verminderen.

Marcel Balm, Ad van Genuchten, Kees Peereboom

9. Belastbaarheid van de werknemer – determinanten

In paragraaf 5.1.4 is het belasting-belastbaarheidsmodel geïntroduceerd als een belangrijk aspect van de gerichtheid van de paramedicus. Het handhaven van de balans tussen belasting en belastbaarheid (ook wel draaglast en draagkracht genoemd) wordt gezien als een belangrijke voorwaarde voor gezond zijn en blijven. Ook voor werknemers met chronische ziekten en andere gezondheidsproblemen is een goede balans van belang voor het kunnen (blijven) participeren in arbeid. Een verstoring van deze balans kan leiden tot problemen in het functioneren en het krijgen of verergeren van gezondheidsklachten. De metafoor van de balans maakt het model eenvoudig, herkenbaar en aansprekend. De aanname dat een verstoring van de balans tot gezondheidsklachten leidt klinkt plausibel en analoog aan de materiaalleer: een staaf metaal buigt of breekt pas onder een uitwendige last die de materiaalsterkte overschrijdt.

Inge Bramsen, Harriët Wittink, André Bieleman

10. Interventies gericht op verbetering van de belastbaarheid van de werknemer

In hoofdstuk 9 zijn de factoren beschreven die de belastbaarheid van werknemers bepalen of beïnvloeden. Een verlaagde belastbaarheid kan de oorzaak zijn voor een gezondheidsprobleem of aandoening, maar ook het gevolg ervan. Daardoor kan de balans tussen belasting en belastbaarheid verstoord raken en moeten er maatregelen worden genomen om de werknemer in staat te stellen het werk te blijven uitvoeren. In hoofdstuk 8 zijn interventies beschreven die gericht zijn op het verlagen van de arbeidsbelasting. In dit hoofdstuk komen de interventies aan bod die gericht zijn op het verbeteren, in stand houden of herstellen van de belastbaarheid van werknemers. Enkele daarvan kennen al een langere traditie, bijvoorbeeld omdat ze reeds lange tijd worden ingezet in re-integratieprogramma’s. In een hoog tempo worden echter nieuwe interventies ontwikkeld en ook de wijze van aanbieden verandert, mede onder invloed van de marktwerking.

Inge Bramsen, Harriët Wittink, André Bieleman

Nawerk

Meer informatie