Skip to main content
main-content
Top

Tip

Swipe om te navigeren naar een ander artikel

Gepubliceerd in: Neuropraxis 1/2016

11-01-2016 | Artikel

ADHD bij volwassenen: ontwikkelingen in Nederland en Europa

Auteur: J. J. Sandra Kooij

Gepubliceerd in: Neuropraxis | Uitgave 1/2016

Log in om toegang te krijgen
share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Samenvatting

ADHD bij volwassenen is inmiddels een erkende psychiatrische diagnose in Nederland en Europa. Onlangs is de ‘Richtlijn ADHD bij volwassenen, deel I, Diagnostiek en Medicamenteuze behandeling’ uitgebracht door de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie. ADHD gaat gepaard met veel comorbiditeit, en is vanwege de chroniciteit een complexe stoornis, die in de specialistische GGZ behandeld dient te worden.
In dit artikel komen aan de orde: het Diagnostisch Interview voor ADHD (DIVA 2.0) bij volwassenen, de belangrijkste wijzigingen in de criteria voor ADHD in de DSM-5, de medicatie volgens de richtlijn, patiëntenzorg in Nederland en Europa, nascholing en opleiding, ADHDFund voor online crowdfunding van onderzoek naar ADHD, en een update over de behandeling van de verlate slaapfase bij ADHD.

Met onderstaand(e) abonnement(en) heeft u direct toegang:

BSL Psychologie Totaal

Met BSL Psychologie Totaal blijf je als professional steeds op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen binnen jouw vak. Met het online abonnement heb je toegang tot een groot aantal boeken, protocollen, vaktijdschriften en e-learnings op het gebied van psychologie en psychiatrie. Zo kun je op je gemak en wanneer het jou het beste uitkomt verdiepen in jouw vakgebied.

Neuropraxis

Neuropraxis is het eerste Nederlandstalige tijdschrift dat ingaat op achtergronden én toepassingen van actuele neurowetenschappelijke informatie. Er is aandacht voor onderzoek, diagnostiek en behandelingsmethoden.

Literatuur
1.
go back to reference Michielsen M, Semeijn E, Comijs HC, Ven P van de, Beekman AT, Deeg DJ, Kooij JJ. Prevalence of attention-deficit hyperactivity disorder in older adults in The Netherlands. Br J Psychiatry. 2012;201(4):298–305. CrossRefPubMed Michielsen M, Semeijn E, Comijs HC, Ven P van de, Beekman AT, Deeg DJ, Kooij JJ. Prevalence of attention-deficit hyperactivity disorder in older adults in The Netherlands. Br J Psychiatry. 2012;201(4):298–305. CrossRefPubMed
2.
go back to reference Simon V, Czobor P, Bálint S, Mészáros A, Bitter I. Prevalence and correlates of adult attention-deficit hyperactivity disorder: meta-analysis. Br J Psychiatry. 2009;194(3):204–11. CrossRefPubMed Simon V, Czobor P, Bálint S, Mészáros A, Bitter I. Prevalence and correlates of adult attention-deficit hyperactivity disorder: meta-analysis. Br J Psychiatry. 2009;194(3):204–11. CrossRefPubMed
3.
go back to reference Fayyad J, De Graaf R, Kessler R, Alonso J, Angermeyer M, Demyttenaere K, De Girolamo G, Haro JM, Karam EG, Lara C, Lépine JP, Ormel J, Posada-Villa J, Zaslavsky AM, Jin R. Cross-national prevalence and correlates of adult attention-deficit hyperactivity disorder. Br J Psychiatry. 2007;190:402–9. CrossRefPubMed Fayyad J, De Graaf R, Kessler R, Alonso J, Angermeyer M, Demyttenaere K, De Girolamo G, Haro JM, Karam EG, Lara C, Lépine JP, Ormel J, Posada-Villa J, Zaslavsky AM, Jin R. Cross-national prevalence and correlates of adult attention-deficit hyperactivity disorder. Br J Psychiatry. 2007;190:402–9. CrossRefPubMed
4.
go back to reference Kooij JJS. ADHD bij volwassenen. Diagnostiek en behandeling, 3e druk. Amsterdam: Pearson Assessment and Information; 2010. Kooij JJS. ADHD bij volwassenen. Diagnostiek en behandeling, 3e druk. Amsterdam: Pearson Assessment and Information; 2010.
5.
go back to reference Levin FR, Mariani JJ, Specker S, Mooney M, Mahony A, Brooks DJ, Babb D, Bai Y, Eberly LE, Nunes EV, Grabowski J. Extended-release mixed amphetamine salts vs placebo for comorbid adult attention-deficit/hyperactivity disorder and cocaine use disorder: a randomized clinical trial. JAMA Psychiatry. 2015;72(6):593–602. PubMedCentralCrossRefPubMed Levin FR, Mariani JJ, Specker S, Mooney M, Mahony A, Brooks DJ, Babb D, Bai Y, Eberly LE, Nunes EV, Grabowski J. Extended-release mixed amphetamine salts vs placebo for comorbid adult attention-deficit/hyperactivity disorder and cocaine use disorder: a randomized clinical trial. JAMA Psychiatry. 2015;72(6):593–602. PubMedCentralCrossRefPubMed
6.
go back to reference Ginsberg Y, Långström N, Larsson H, Lindefors N. Long-term treatment outcome in adult male prisoners with attention-deficit/hyperactivity disorder: three-year naturalistic follow-up of a 52-week methylphenidate trial. J Clin Psychopharmacol. 2015;35(5):535–43. CrossRefPubMed Ginsberg Y, Långström N, Larsson H, Lindefors N. Long-term treatment outcome in adult male prisoners with attention-deficit/hyperactivity disorder: three-year naturalistic follow-up of a 52-week methylphenidate trial. J Clin Psychopharmacol. 2015;35(5):535–43. CrossRefPubMed
7.
go back to reference Ginsberg Y, Beusterien KM, Amos K, Jousselin C, Asherson P. The unmet needs of all adults with ADHD are not the same: a focus on Europe. Expert Rev Neurother. 2014;14(7):799–812. CrossRefPubMed Ginsberg Y, Beusterien KM, Amos K, Jousselin C, Asherson P. The unmet needs of all adults with ADHD are not the same: a focus on Europe. Expert Rev Neurother. 2014;14(7):799–812. CrossRefPubMed
8.
go back to reference Bijlenga D, Heijden KB van der, Breuk M, Someren EJ van, Lie ME, Boonstra AM, Swaab HJ, Kooij JJ. Associations between sleep characteristics, seasonal depressive symptoms, lifestyle, and ADHD symptoms in adults. J Atten Disord. 2013;17(3):261–75. CrossRefPubMed Bijlenga D, Heijden KB van der, Breuk M, Someren EJ van, Lie ME, Boonstra AM, Swaab HJ, Kooij JJ. Associations between sleep characteristics, seasonal depressive symptoms, lifestyle, and ADHD symptoms in adults. J Atten Disord. 2013;17(3):261–75. CrossRefPubMed
9.
go back to reference Kooij JJ, Bijlenga D. The circadian rhythm in adult attention-deficit/hyperactivity disorder: current state of affairs. Expert Rev Neurother. 2013;13(10):1107–16. CrossRefPubMed Kooij JJ, Bijlenga D. The circadian rhythm in adult attention-deficit/hyperactivity disorder: current state of affairs. Expert Rev Neurother. 2013;13(10):1107–16. CrossRefPubMed
10.
go back to reference Van der Heijden KB, Smits MG, Van Someren EJ, Gunning WB. Idiopathic chronic sleep onset insomnia in attention-deficit/hyperactivity disorder: a circadian rhythm sleep disorder. Chronobiol Int. 2005;22:559–70. CrossRefPubMed Van der Heijden KB, Smits MG, Van Someren EJ, Gunning WB. Idiopathic chronic sleep onset insomnia in attention-deficit/hyperactivity disorder: a circadian rhythm sleep disorder. Chronobiol Int. 2005;22:559–70. CrossRefPubMed
11.
go back to reference Van Veen MM, Kooij JJ, Boonstra AM, Gordijn MC, Van Someren EJ. Delayed circadian rhythm in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder and chronic sleep-onset insomnia. Biol Psychiatry. 2010;67(11):1091–6. CrossRefPubMed Van Veen MM, Kooij JJ, Boonstra AM, Gordijn MC, Van Someren EJ. Delayed circadian rhythm in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder and chronic sleep-onset insomnia. Biol Psychiatry. 2010;67(11):1091–6. CrossRefPubMed
12.
go back to reference Bijlenga D, Van Someren EJ, Gruber R, Bron TI, Kruithof IF, Spanbroek EC, Kooij JJ. Body temperature, activity and melatonin profiles in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder and delayed sleep: a case-control study. J Sleep Res. 2013;22(6):607–16. CrossRefPubMed Bijlenga D, Van Someren EJ, Gruber R, Bron TI, Kruithof IF, Spanbroek EC, Kooij JJ. Body temperature, activity and melatonin profiles in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder and delayed sleep: a case-control study. J Sleep Res. 2013;22(6):607–16. CrossRefPubMed
13.
go back to reference Cortese S, Moreira-Maia CR, St Fleur D, Morcillo-Peñalver C, Rohde LA, Faraone SV. Association between ADHD and obesity: a systematic review and meta-analysis. Am J Psychiatry. 2015. (Epub ahead of print). Cortese S, Moreira-Maia CR, St Fleur D, Morcillo-Peñalver C, Rohde LA, Faraone SV. Association between ADHD and obesity: a systematic review and meta-analysis. Am J Psychiatry. 2015. (Epub ahead of print).
15.
go back to reference Van der Heijden KB, Smits MG, Van Someren EJ, Ridderinkhof KR, Gunning WB. Effect of melatonin on sleep, behavior, and cognition in ADHD and chronic sleep-onset insomnia. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2007;46(2):233–41. CrossRefPubMed Van der Heijden KB, Smits MG, Van Someren EJ, Ridderinkhof KR, Gunning WB. Effect of melatonin on sleep, behavior, and cognition in ADHD and chronic sleep-onset insomnia. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2007;46(2):233–41. CrossRefPubMed
16.
go back to reference Hoebert M, Heijden KB van der, Geijlswijk IM van, Smits MG. Long-term follow-up of melatonin treatment in children with ADHD and chronic sleep onset insomnia. J Pineal Res. 2009;47(1):1–7. CrossRefPubMed Hoebert M, Heijden KB van der, Geijlswijk IM van, Smits MG. Long-term follow-up of melatonin treatment in children with ADHD and chronic sleep onset insomnia. J Pineal Res. 2009;47(1):1–7. CrossRefPubMed
17.
go back to reference Geijlswijk IM van, Korzilius HP, Smits MG. The use of exogenous melatonin in delayed sleep phase disorder: a meta-analysis. Sleep. 2010;33(12):1605–14. PubMedCentralPubMed Geijlswijk IM van, Korzilius HP, Smits MG. The use of exogenous melatonin in delayed sleep phase disorder: a meta-analysis. Sleep. 2010;33(12):1605–14. PubMedCentralPubMed
18.
19.
go back to reference Rosenthal NE, Joseph-Vanderpool JR, Levendosky AA, et al. Phase-shifting effects of bright morning light as treatment for delayed sleep phase syndrome. Sleep. 1990;13(4):354–61. PubMed Rosenthal NE, Joseph-Vanderpool JR, Levendosky AA, et al. Phase-shifting effects of bright morning light as treatment for delayed sleep phase syndrome. Sleep. 1990;13(4):354–61. PubMed
20.
go back to reference Paul MA, Gray GW, Lieberman HR, et al. Phase advance with separate and combined melatonin and light treatment. Psychopharmacology (Berl). 2011;214(2):515–23. CrossRef Paul MA, Gray GW, Lieberman HR, et al. Phase advance with separate and combined melatonin and light treatment. Psychopharmacology (Berl). 2011;214(2):515–23. CrossRef
Metagegevens
Titel
ADHD bij volwassenen: ontwikkelingen in Nederland en Europa
Auteur
J. J. Sandra Kooij
Publicatiedatum
11-01-2016
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
Gepubliceerd in
Neuropraxis / Uitgave 1/2016
Print ISSN: 1387-5817
Elektronisch ISSN: 1876-5785
DOI
https://doi.org/10.1007/s12474-015-0112-1