Skip to main content
Top

Tip

Swipe om te navigeren naar een ander hoofdstuk

2016 | OriginalPaper | Hoofdstuk

3 Ethische en juridische aspecten bij het doen van wetenschappelijk onderzoek

Auteurs : Arie van der Arend, Jan Vande Moortel

Gepubliceerd in: Inleiding wetenschappelijk onderzoek voor het gezondheidsonderwijs

Uitgeverij: Bohn Stafleu van Loghum

share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Samenvatting

Dit hoofdstuk gaat in op de ethische en juridische aspecten van het doen van onderzoek. Het bespreekt de verschillende manieren waarop zorgverleners in aanraking komen met morele problemen. De bespreking spitst zich toe op de positie van verpleegkundigen. De rollen die zij vervullen bij wetenschappelijk onderzoek worden besproken, alsook de morele problemen die daarmee samenhangen.
Vervolgens gaat dit hoofdstuk in op de rol van het ethisch comité. Zowel in Nederland als in België bestaan toetsingscommissies om de deugdelijkheid van een onderzoeksprotocol met betrekking tot klinisch en patiëntgebonden onderzoek te beoordelen. De ethische vraag of het te verantwoorden is om patiënten bij een onderzoek te betrekken en hoe dat moet gebeuren, speelt in het beoordelen van een onderzoeksprotocol een belangrijke rol. Voor onderzoek waarbij geen proefpersonen worden betrokken en voor onderzoek dat zich niet binnen de muren van een instelling afspeelt, bestaan (nog) geen toetsingscommissies – met uitzondering van de zogeheten dierexperimentencommissies. De organisatie waarin dergelijk onderzoek zich afspeelt en de betrokkenen zullen de deugdelijkheid van een onderzoeksvoorstel niettemin moeten beoordelen. Hierbij kan eventueel gebruikgemaakt worden van de ethische commissie van het ziekenhuis. De eisen die aan de onderzoeksopzet gesteld worden door toetsingscommissies kunnen als leidraad dienen. Om de kritische blik van zorgverleners die betrokken zijn bij onderzoek aan te scherpen, en om aan te geven welke ethische en juridische aspecten hun neerslag moeten vinden in een onderzoeksprotocol, besteedt dit hoofdstuk aandacht aan het redelijkheidsvereiste, het toestemmingsvereiste en de privacy. Dit hoofdstuk bespreekt tevens een aantal wettelijke kaders. Ook hier dient het klinisch en patiëntgebonden onderzoek als uitgangspunt, maar kan een vertaalslag naar andersoortig onderzoek gemaakt worden. Tot slot wordt kort ingegaan op de morele positie van zorgverleners aan de hand van de vraag hoe verpleegkundigen aan de eigen verantwoordelijkheid gestalte kunnen geven, gezien de middenpositie die zij innemen in de organisatie. De tekst geeft een richting aan om na te denken over de vraag wat de morele positie van verpleegkundigen zou kunnen zijn.
Literatuur
go back to reference Arend, A. van der & C. Gastmans (2002), Ethisch zorg verlenen: Handboek voor de verpleegkundige. HB Uitgevers, Baarn. Arend, A. van der & C. Gastmans (2002), Ethisch zorg verlenen: Handboek voor de verpleegkundige. HB Uitgevers, Baarn.
go back to reference Benner, P., C.A. Tanner & C.A. Chesla (1996), Expertise in nursing practice: Caring, clinical judgment and ethics. Springer, New York. Benner, P., C.A. Tanner & C.A. Chesla (1996), Expertise in nursing practice: Caring, clinical judgment and ethics. Springer, New York.
go back to reference Benner, P. (1984), From novice to expert. Excellence and power in clinical nursing practice. Wesley, California. Benner, P. (1984), From novice to expert. Excellence and power in clinical nursing practice. Wesley, California.
go back to reference Dute, J. (1997), ‘De vertrouwelijkheid van gegevens bij medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen’. In: Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 141, nr. 22, pp. 1101-1105. PubMed Dute, J. (1997), ‘De vertrouwelijkheid van gegevens bij medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen’. In: Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 141, nr. 22, pp. 1101-1105. PubMed
go back to reference Europese Commissie (1998), Internationaal richtsnoer voor Good clinical practice voor het onderzoek met geneesmiddelen: Vertaling naar de Nederlandse praktijk. Utrecht. Europese Commissie (1998), Internationaal richtsnoer voor Good clinical practice voor het onderzoek met geneesmiddelen: Vertaling naar de Nederlandse praktijk. Utrecht.
go back to reference Have, H.A.M.J. ten, R.H.J. ter Meulen & E. van Leeuwen (2003), Medische ethiek. Bohn Stafleu Van Loghum, Houten. CrossRef Have, H.A.M.J. ten, R.H.J. ter Meulen & E. van Leeuwen (2003), Medische ethiek. Bohn Stafleu Van Loghum, Houten. CrossRef
go back to reference Liégeois A. (2004), ‘Autonomie: hoeksteen of struikelblok? patiëntenrechten en ethiek in de psychiatrie’. In: B. Raymaekers & G. van Riel (ed.), Wetenschappelijk denken: een laboratorium voor morgen? Lessen voor de eenentwintigste eeuw. (Lessen voor de eenentwintigste eeuw, 10). Universitaire Pers Leuven, Leuven, pp. 163-189. Liégeois A. (2004), ‘Autonomie: hoeksteen of struikelblok? patiëntenrechten en ethiek in de psychiatrie’. In: B. Raymaekers & G. van Riel (ed.), Wetenschappelijk denken: een laboratorium voor morgen? Lessen voor de eenentwintigste eeuw. (Lessen voor de eenentwintigste eeuw, 10). Universitaire Pers Leuven, Leuven, pp. 163-189.
go back to reference Polit, D.F. & C.T. Beck (2008), Nursing research. Generating and assessing evidence for nursing practice. Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins, Philadelphia. Polit, D.F. & C.T. Beck (2008), Nursing research. Generating and assessing evidence for nursing practice. Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins, Philadelphia.
go back to reference The, A.M. (1997), ‘Vanavond om 8 uur …’. Verpleegkundige dilemma’s bij euthanasie en andere beslissingen rond het levenseinde. Bohn Stafleu Van Loghum, Houten/Diegem. The, A.M. (1997), ‘Vanavond om 8 uur …’. Verpleegkundige dilemma’s bij euthanasie en andere beslissingen rond het levenseinde. Bohn Stafleu Van Loghum, Houten/Diegem.
go back to reference Wallraff, G. (1985), Ik Ali: Als Turkse arbeider in Duitse bedrijven. Van Gennep, Amsterdam. Wallraff, G. (1985), Ik Ali: Als Turkse arbeider in Duitse bedrijven. Van Gennep, Amsterdam.
go back to reference Widdershoven, G. (2000), Ethiek in de kliniek. Hedendaagse benaderingen in de gezondheidsethiek. Boom, Maastricht. Widdershoven, G. (2000), Ethiek in de kliniek. Hedendaagse benaderingen in de gezondheidsethiek. Boom, Maastricht.
Metagegevens
Titel
3 Ethische en juridische aspecten bij het doen van wetenschappelijk onderzoek
Auteurs
Arie van der Arend
Jan Vande Moortel
Copyright
2016
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
DOI
https://doi.org/10.1007/978-90-368-1276-4_3