Skip to main content
main-content
Top

Tip

Swipe om te navigeren naar een ander hoofdstuk

2016 | OriginalPaper | Hoofdstuk

11 Psychiatrie, somatische aandoeningen, somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen

Auteurs: Drs. W. Garenfeld, Mw. M.A.G.B. van Piere

Gepubliceerd in: Leerboek psychiatrie voor verpleegkundigen

Uitgeverij: Bohn Stafleu van Loghum

share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Samenvatting

  • Psychiatrische stoornissen gaan vaak samen met somatische pathologie. Circa 50% van de opgenomen psychiatrische patiënten heeft een of meer gediagnosticeerde somatische aandoeningen (paragraaf 11.1).
  • Psychiatrische stoornissen en somatische problematiek hangen op complexe wijze met elkaar samen. De volgende causale relaties zijn te onderscheiden.
    • De psychiatrische stoornis is een direct gevolg van de somatische aandoening.
    • De psychiatrische stoornis is secundair aan of wordt verergerd door de somatische stoornis.
    • De psychiatrische stoornis is een ongewenst neveneffect van medicatie.
    • De psychiatrische stoornis is een gevolg van een verstoord evenwicht tussen draagkracht en draaglast ten gevolge van een lichamelijke ziekte.
    • De psychiatrische stoornis veroorzaakt lichamelijke veranderingen.
    • De lichamelijke ziekte kan worden veroorzaakt door psychofarmaca.
    • De psychiatrische en lichamelijke ziekten komen gelijktijdig, maar onafhankelijk van elkaar voor (paragraaf 11.1).
  • Bij iedereen die zich meldt met psychiatrische symptomen, is aandacht voor onderliggende somatische problematiek gewenst (paragraaf 11.2).
  • Farmacokinetiek betreft de vier fasen in het lichamelijke verwerkingsproces van een medicijn, vanaf het moment van inname tot aan het moment van uitscheiding uit het lichaam: toedieningsroute en absorptie, verdeling, metabolisme/biotransformatie en excretie (paragraaf 11.3.1).
  • Bij de afbraak van veel medicijnen zijn leverenzymen van het cytochroom-P450-systeem betrokken (paragraaf 11.3.1).
  • Een overmaat of tekort aan een of meerdere cytochroom-P450-enzymen kan leiden tot een versnelde ((ultra)rapid metabolizer) respectievelijk vertraagde (poor of slow metabolizer) afbraak van bepaalde medicatie (paragraaf 11.3.1).
  • Tmax is de tijd die nodig is voor het maximale effect van een medicijn. De tijd die nodig is om een moederstof om te zetten naar een metaboliet, of de tijd die nodig is om een metaboliet om te zetten naar een volgende metaboliet, wordt de halfwaardetijd (T 1/2) genoemd (paragraaf 11.3.1).
  • De farmacodynamiek beschrijft de werking van medicijnen in relatie tot de receptoren waarop ze aangrijpen (paragraaf 11.3.2).
  • Circa 12% van de zwangere vrouwen ontwikkelt een ernstige depressieve stemmingsstoornis en circa 21% tobt wisselend met angst- of paniekklachten (paragraaf 11.3.4).
  • Aanstaande moeders met een verhoogd risico op een psychiatrische stoornis kunnen worden verwezen naar een gespecialiseerd multidisciplinair Psychiatrie, Obstetrie, Pediatrie team (POP-team) (paragraaf 11.3.4).
  • Gebruik van paroxetine tijdens de zwangerschap wordt afgeraden vanwege een (mogelijk) verhoogd risico op aangeboren hartafwijkingen (paragraaf 11.3.4).
  • Valproaat toont een (sterk) verhoogd risico op aangeboren afwijkingen, in het bijzonder spina bifida (paragraaf 11.3.4).
  • Er bestaat een sterke relatie tussen depressieve stemmingsstoornissen en cardiovasculaire aandoeningen (paragraaf 11.5.1).
  • Schleifer vond dat er bij 20% van de mensen binnen tien dagen na een hartinfarct sprake was van een ernstige depressieve stoornis (paragraaf 11.5.1).
  • Vooral tricyclische antidepressiva kunnen aanleiding geven tot vertraging van de cardiale elektrische geleiding (QT-tijdverlenging) (paragraaf 11.5.1).
  • Depressie kan verband houden met schildklierziekten (paragraaf 11.5.2).
  • Ten opzichte van de algemene bevolking komen psychische stoornissen bij de ziekte van Parkinson gemiddeld twee tot drie keer vaker voor (paragraaf 11.5.3).
  • Bij neurodegeneratieve aandoeningen is een integrale benadering gewenst (paragraaf 11.5.3).
  • De somatisch-symptoomstoornis wordt gekenmerkt door lichamelijke klachten die ofwel lijdensdruk teweegbrengen of die het dagelijks functioneren significant verstoren, met excessieve en disproportionele gedachten, gevoelens en gedragingen over deze klachten (paragraaf 11.7).
  • Somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen worden volgens de DSM-5 ingedeeld in zeven hoofdcategorieën: somatisch-symptoomstoornis, ziekteangststoornis, conversiestoornis, psychische factoren die somatische aandoeningen beïnvloeden, nagebootste stoornis, andere gespecificeerde somatisch-symptoomstoornis of verwante stoornis en ongespecificeerde somatisch-symptoomstoornis of verwante stoornis (paragraaf 11.7).
  • De ziekteangststoornis (in de DSM-IV: hypochondrie) is een aandoening waarbij mensen voortdurend menen een ernstige ziekte te krijgen of te hebben, terwijl er medisch-somatisch niets te vinden is (paragraaf 11.7.2).
  • Bij een conversiestoornis is er sprake van lichamelijke (meestal pseudo-neurologische) klachten zonder aanwijsbare lichamelijke oorzaak (paragraaf 11.7.3).
  • De nagebootste stoornis (ook: Münchhausensyndroom) betreft een aandoening waarbij iemand ziektesymptomen simuleert met het kennelijke doel om medische aandacht te krijgen (paragraaf 11.7.5).
  • Een variant op de nagebootste stoornis is de nagebootste stoornis opgedrongen aan iemand anders (ook wel Münchhausensyndroom by proxi genoemd). In dit geval worden opzettelijk symptomen gesimuleerd bij een ander (paragraaf 11.7.5).
  • Het DSM-5 handboek schat de prevalentie van de somatisch-symptoomstoornis (SSS) in de algemene volwassen bevolking op 5-7% (paragraaf 11.8).
  • Bij de somatisch-symptoomstoornis speelt er een samenspel van kwetsbaarheid, uitlokkende en in stand houdende factoren van zowel biologische als psychosociale aard (paragraaf 11.9).
  • Bij diagnostiek van een somatisch-symptoomstoornis of verwante stoornis kan gebruik worden gemaakt van algemene en specifieke meetinstrumenten (paragraaf 11.10).
  • Een behandelmethode die op de gevolgen van somatische klachten is gericht is het gevolgenmodel van Speckens (paragraaf 11.11).
Literatuur
go back to reference Akker M van den, Buntix F, Knottnerus JA. Comorbidity or multimorbidity: what’s in a name. A review of literature. Eur J Gen Practice 1996;2:65–70. CrossRef Akker M van den, Buntix F, Knottnerus JA. Comorbidity or multimorbidity: what’s in a name. A review of literature. Eur J Gen Practice 1996;2:65–70. CrossRef
go back to reference Alexander F. Psychosomatic medicine: its principles and application. New York: Norton, 1950. Alexander F. Psychosomatic medicine: its principles and application. New York: Norton, 1950.
go back to reference Alexander F. Psychosomatic specificity. Chicago/London: University of Chicago Press, 1968. Alexander F. Psychosomatic specificity. Chicago/London: University of Chicago Press, 1968.
go back to reference APA (American Psychiatric Association). Diagnostic and Statistical Manual of mental disorders. Fifth edition. Washington: American Psychiatric Publishing, 2013a. CrossRef APA (American Psychiatric Association). Diagnostic and Statistical Manual of mental disorders. Fifth edition. Washington: American Psychiatric Publishing, 2013a. CrossRef
go back to reference Apotex Europe B.V., Centrfarm B.V., Pharmachemie B.V. et al. Aangescherpte waarschuwingen bij het gebruik door vrouwen en meisjes voor valproaat bevattende geneesmiddelen, zoals Depakine, Orifil en generiek valproaat produkten. Brief 10-12–2014. Apotex Europe B.V., Centrfarm B.V., Pharmachemie B.V. et al. Aangescherpte waarschuwingen bij het gebruik door vrouwen en meisjes voor valproaat bevattende geneesmiddelen, zoals Depakine, Orifil en generiek valproaat produkten. Brief 10-12–2014.
go back to reference Arts NJM, Naarding P. Neuropsychiatrische aspecten van de ziekte van Huntington. Patient Care (Neuropsychiatrie en Gedragsneurologie) 2005;32(aug):157–65. Arts NJM, Naarding P. Neuropsychiatrische aspecten van de ziekte van Huntington. Patient Care (Neuropsychiatrie en Gedragsneurologie) 2005;32(aug):157–65.
go back to reference Bair MJ, Robinson RL, Katon W, et al. Depression and pain comorbidity: a literature review. Arch Intern Med 2003; 163: 2433–55. CrossRefPubMed Bair MJ, Robinson RL, Katon W, et al. Depression and pain comorbidity: a literature review. Arch Intern Med 2003; 163: 2433–55. CrossRefPubMed
go back to reference Barsky AJ, Wyshak G, Klerman GL, et al. The prevalence of hypochondriasis in medical outpatients. Soc Psychiatry Psychiatr Epidemiol 1990;25(2):89–94. PubMed Barsky AJ, Wyshak G, Klerman GL, et al. The prevalence of hypochondriasis in medical outpatients. Soc Psychiatry Psychiatr Epidemiol 1990;25(2):89–94. PubMed
go back to reference Bass C, Jones D. Psychopathology of perpetrators of fabricated or induced illness in children: case series. British Journal of Psychiatry 2011;199:113–8. CrossRef Bass C, Jones D. Psychopathology of perpetrators of fabricated or induced illness in children: case series. British Journal of Psychiatry 2011;199:113–8. CrossRef
go back to reference Berkman LF, Blumenthal J, Burg M, et al. Enhancing Recovery in Coronary Heart Disease Patients Investigators (ENRICHD). Effects of treating depression and low perceived social support on clinical events after myocardial infarction: the Enhancing Recovery in Coronary Heart Disease Patients (ENRICHD) randomized trial. JAMA 2003;289:3106–16. CrossRefPubMed Berkman LF, Blumenthal J, Burg M, et al. Enhancing Recovery in Coronary Heart Disease Patients Investigators (ENRICHD). Effects of treating depression and low perceived social support on clinical events after myocardial infarction: the Enhancing Recovery in Coronary Heart Disease Patients (ENRICHD) randomized trial. JAMA 2003;289:3106–16. CrossRefPubMed
go back to reference Briggs GG, Freeman RK. Drugs in pregnancy and lactation: a reference guide to fetal and neonatal risk. Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins/Wolters Kluwer Health, 2015. Briggs GG, Freeman RK. Drugs in pregnancy and lactation: a reference guide to fetal and neonatal risk. Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins/Wolters Kluwer Health, 2015.
go back to reference Bright J. Hypochondriasis prevalence. Current Psychiatry 2003;2(11):2. Bright J. Hypochondriasis prevalence. Current Psychiatry 2003;2(11):2.
go back to reference Carney RM, Jaffe AS. Treatment of depression following acute myocardial infarction. JAMA 2002;288:750–1. CrossRefPubMed Carney RM, Jaffe AS. Treatment of depression following acute myocardial infarction. JAMA 2002;288:750–1. CrossRefPubMed
go back to reference CBO/Trimbos-instituut. Multidisciplinaire richtlijn somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten (SOLK) en somatoforme stoornissen. Utrecht: Trimbos-instituut, 2010. CBO/Trimbos-instituut. Multidisciplinaire richtlijn somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten (SOLK) en somatoforme stoornissen. Utrecht: Trimbos-instituut, 2010.
go back to reference Claes S, Bie J de, Bruyckere K de, et al. Pijn bij depressie. Implicaties voor diagnose en behandeling. Tijdschr Geneeskd (Leuven-België) 2006;18:1257–72. Claes S, Bie J de, Bruyckere K de, et al. Pijn bij depressie. Implicaties voor diagnose en behandeling. Tijdschr Geneeskd (Leuven-België) 2006;18:1257–72.
go back to reference Coopmans MJAM. Stemmingsstoornissen als risicofactor voor ischemische hartziekten. Tijdschr Psychiatr 2001;43:411–5. Coopmans MJAM. Stemmingsstoornissen als risicofactor voor ischemische hartziekten. Tijdschr Psychiatr 2001;43:411–5.
go back to reference Donker GA. Continue morbiditeits registratie peilstations Nederland 2012. Utrecht: NIVEL, 2012. Donker GA. Continue morbiditeits registratie peilstations Nederland 2012. Utrecht: NIVEL, 2012.
go back to reference Eijk JThM van. Huisarts en somatische fixatie: theorie en praktijk van de preventie van somatische fixatie. Utrecht: Bohn, Scheltema & Holkema, 1983. Eijk JThM van. Huisarts en somatische fixatie: theorie en praktijk van de preventie van somatische fixatie. Utrecht: Bohn, Scheltema & Holkema, 1983.
go back to reference Engel GL. The need for a new medical model: a challenge for biomedicine. Science 1977;196:129–36. CrossRefPubMed Engel GL. The need for a new medical model: a challenge for biomedicine. Science 1977;196:129–36. CrossRefPubMed
go back to reference Feinstein AR. The pre-therapeutic classification of co-morbidity in chronic disease. J Cron Dis 1970;23:455–68. CrossRef Feinstein AR. The pre-therapeutic classification of co-morbidity in chronic disease. J Cron Dis 1970;23:455–68. CrossRef
go back to reference Feldman MD, Eisendrath SJ. The spectrum of factitious disorders. Washington: American Psychiatric Press, 1996. Feldman MD, Eisendrath SJ. The spectrum of factitious disorders. Washington: American Psychiatric Press, 1996.
go back to reference Feltz-Cornelis C van der, Horst H van der. Handboek somatisatie. Utrecht: de Tijdstroom, 2003. Feltz-Cornelis C van der, Horst H van der. Handboek somatisatie. Utrecht: de Tijdstroom, 2003.
go back to reference Feltz-Cornelis C van der, Nuyen J, Verdurmen JEE, et al. Zorg voor heel de mens: psychiatrische en somatische comorbiditeit. Programmeringsstudie. Utrecht: Trimbos-instituut, 2007. Feltz-Cornelis C van der, Nuyen J, Verdurmen JEE, et al. Zorg voor heel de mens: psychiatrische en somatische comorbiditeit. Programmeringsstudie. Utrecht: Trimbos-instituut, 2007.
go back to reference Ferrara P, Vitelli O, Battaro G, et al. Factitious disorders and Münchausen syndrome - The tip of the iceberg. J Child Health Care 2013;17(4)366–374. CrossRef Ferrara P, Vitelli O, Battaro G, et al. Factitious disorders and Münchausen syndrome - The tip of the iceberg. J Child Health Care 2013;17(4)366–374. CrossRef
go back to reference Ford DE, Mead LA, Chang PP, et al. Depression is a risk factor for coronary artery disease in men; the precursors study. Arch Intern Med 1998;158:1422–6. CrossRefPubMed Ford DE, Mead LA, Chang PP, et al. Depression is a risk factor for coronary artery disease in men; the precursors study. Arch Intern Med 1998;158:1422–6. CrossRefPubMed
go back to reference Frasure-Smith N, Lesperance F, Talajic M. Depression following myocardial infarction. Impact on six month survival. JAMA 1993;270:1819–25. CrossRefPubMed Frasure-Smith N, Lesperance F, Talajic M. Depression following myocardial infarction. Impact on six month survival. JAMA 1993;270:1819–25. CrossRefPubMed
go back to reference Glassman AH, O’Conner CM, Califf RM, et al. Sertraline treatment of major depression in patients with acute MI or unstable angina. JAMA 2002;288:701–9. CrossRefPubMed Glassman AH, O’Conner CM, Califf RM, et al. Sertraline treatment of major depression in patients with acute MI or unstable angina. JAMA 2002;288:701–9. CrossRefPubMed
go back to reference Hallström T, Lapidus L, Bengtsson C, et al. Psychosocial factors and risk of ischaemic hearth disease in the population study of women in Göteborg, Sweden. J Psychosom Res 1986;30:451–9. CrossRefPubMed Hallström T, Lapidus L, Bengtsson C, et al. Psychosocial factors and risk of ischaemic hearth disease in the population study of women in Göteborg, Sweden. J Psychosom Res 1986;30:451–9. CrossRefPubMed
go back to reference Hartong EGTM. Recidiefpreventie van bipolaire stoornissen. Gebu 2006;40:61–8. Hartong EGTM. Recidiefpreventie van bipolaire stoornissen. Gebu 2006;40:61–8.
go back to reference Hemert AM van. Lichamelijke Klachten Vragenlijst. Leiden: Leids Universitair Medisch Centrum, 2003. Hemert AM van. Lichamelijke Klachten Vragenlijst. Leiden: Leids Universitair Medisch Centrum, 2003.
go back to reference Hoebert M, Staal WG, Koers H. Een somatische aandoening bij een somatiserende patiënt. Tijdschr Psychiatr 2003; 45(3): 167 – 71. Hoebert M, Staal WG, Koers H. Een somatische aandoening bij een somatiserende patiënt. Tijdschr Psychiatr 2003; 45(3): 167 – 71.
go back to reference Hofling V, Weck F. Assessing bodily preoccupations is sufficient: clinically effective screening for hypochondriasis. J Psychosom Res 2013;75(6):526–31. CrossRefPubMed Hofling V, Weck F. Assessing bodily preoccupations is sufficient: clinically effective screening for hypochondriasis. J Psychosom Res 2013;75(6):526–31. CrossRefPubMed
go back to reference Hofman A, Boerlage PA, Bots ML, et al. De prevalentie van chronische ziekten bij ouderen; het ERGO-onderzoek. Ned Tijdschr Geneeskd 1995;139:1975–78. PubMed Hofman A, Boerlage PA, Bots ML, et al. De prevalentie van chronische ziekten bij ouderen; het ERGO-onderzoek. Ned Tijdschr Geneeskd 1995;139:1975–78. PubMed
go back to reference Hueston WJ. Treatment of hypothyreoidism. Am Fam Physician 2001;64:1717–24. PubMed Hueston WJ. Treatment of hypothyreoidism. Am Fam Physician 2001;64:1717–24. PubMed
go back to reference Kabela M. Psychosomatische syndromen. Haarlem: Roche Nederland, 1997. Kabela M. Psychosomatische syndromen. Haarlem: Roche Nederland, 1997.
go back to reference Kasper DL, Braunwald E, Hauser F, et al. Harrison’s principles of internal medicine. San Francisco/Boston: McGraw-Hill, 2004. Kasper DL, Braunwald E, Hauser F, et al. Harrison’s principles of internal medicine. San Francisco/Boston: McGraw-Hill, 2004.
go back to reference Kellner R. Somatization and hypochondriasis. New York: Praeger Publishers, 1986:322–4. Kellner R. Somatization and hypochondriasis. New York: Praeger Publishers, 1986:322–4.
go back to reference Klompe L. Richtlijn somatische screening voor patiënten met psychiatrische klachten. Tilburg: GGz Midden Brabant, 2007. Klompe L. Richtlijn somatische screening voor patiënten met psychiatrische klachten. Tilburg: GGz Midden Brabant, 2007.
go back to reference Knoppert-Van der Klein EAM. Kinderwenstabellen. Utrecht: Kenniscentrum bipolaire stoornissen, 2007. Knoppert-Van der Klein EAM. Kinderwenstabellen. Utrecht: Kenniscentrum bipolaire stoornissen, 2007.
go back to reference Koranyi EK. Morbidity and rate of undiagnosed physical illnesses in a psychiatric clinic population. Arch Gen Psychiatry 1979;36:414–9. CrossRefPubMed Koranyi EK. Morbidity and rate of undiagnosed physical illnesses in a psychiatric clinic population. Arch Gen Psychiatry 1979;36:414–9. CrossRefPubMed
go back to reference Koranyi EK, Potoczny WM. Physical illnesses underlying psychiatric symptoms. Psychotherapy Psychosomatics 1992;58:155–60. Koranyi EK, Potoczny WM. Physical illnesses underlying psychiatric symptoms. Psychotherapy Psychosomatics 1992;58:155–60.
go back to reference Krishnan KRR. Broken heart; depression in cardiovascular disease. Dialogues Clin Neurosc 2003;5(2):167–74. Krishnan KRR. Broken heart; depression in cardiovascular disease. Dialogues Clin Neurosc 2003;5(2):167–74.
go back to reference Laghrissi-Thode F, Wagner WR, Pollock BG, et al. Elevated platelet factor 4 and beta-thromboglobulin plasma levels in depressed patients with ischemic heart disease. Biol Psychiatry 1997;42:290–5. CrossRefPubMed Laghrissi-Thode F, Wagner WR, Pollock BG, et al. Elevated platelet factor 4 and beta-thromboglobulin plasma levels in depressed patients with ischemic heart disease. Biol Psychiatry 1997;42:290–5. CrossRefPubMed
go back to reference Leentjes AFG, Bannink M, Boenink AD, et al. Consultatieve psychiatrie in de praktijk. Assen: Van Gorcum, 2004. Leentjes AFG, Bannink M, Boenink AD, et al. Consultatieve psychiatrie in de praktijk. Assen: Van Gorcum, 2004.
go back to reference Lepine JP, Briley M. The epidemiology of pain in depression. Hum Psychopharmacol 2004;19(suppl 1):S3–7. CrossRefPubMed Lepine JP, Briley M. The epidemiology of pain in depression. Hum Psychopharmacol 2004;19(suppl 1):S3–7. CrossRefPubMed
go back to reference Lichtman JH, Froelicher ES, Blumenthal JA, et al. Depression as a risk factor for poor prognosis among patients with acute coronary syndrome: systematic review and recommendations - a scientific statement from the American heart association. Circulation 2014;129:1350–69. CrossRefPubMed Lichtman JH, Froelicher ES, Blumenthal JA, et al. Depression as a risk factor for poor prognosis among patients with acute coronary syndrome: systematic review and recommendations - a scientific statement from the American heart association. Circulation 2014;129:1350–69. CrossRefPubMed
go back to reference Lipowski ZJ. Somatization: the concept and its clinical application. Am J Psychiatr 1988;145:1358–68. CrossRefPubMed Lipowski ZJ. Somatization: the concept and its clinical application. Am J Psychiatr 1988;145:1358–68. CrossRefPubMed
go back to reference Meadow R. Munchausen syndrome by proxy. The Hinterlands of Child Abuse 1977;310:343–345. Meadow R. Munchausen syndrome by proxy. The Hinterlands of Child Abuse 1977;310:343–345.
go back to reference Melle JP van. Depression after myocardial infarction: etiological, prognostic and therapeutical aspects [thesis]. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen, 2005. Melle JP van. Depression after myocardial infarction: etiological, prognostic and therapeutical aspects [thesis]. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen, 2005.
go back to reference Misri S, Burgmann A, Kostaras D. Are SSRIs safe for pregnant and breastfeeding women? Can Fam Physician 2000;46:626–33. PubMedPubMedCentral Misri S, Burgmann A, Kostaras D. Are SSRIs safe for pregnant and breastfeeding women? Can Fam Physician 2000;46:626–33. PubMedPubMedCentral
go back to reference Nederlandse Internisten Vereniging. Richtlijn schildklierfunctiestoomissen. Utrecht: NIV, 2012. Nederlandse Internisten Vereniging. Richtlijn schildklierfunctiestoomissen. Utrecht: NIV, 2012.
go back to reference NFZP (Nederlandse Federatie Voor Ziekenhuispsychiatrie). Beleidsplan 2007–2011. Nijmegen: NFZP, 2007. NFZP (Nederlandse Federatie Voor Ziekenhuispsychiatrie). Beleidsplan 2007–2011. Nijmegen: NFZP, 2007.
go back to reference Pilowsky I. Dimensions of hypochondriasis. Br J Psychiatr 1967;113:89–93. CrossRef Pilowsky I. Dimensions of hypochondriasis. Br J Psychiatr 1967;113:89–93. CrossRef
go back to reference Polman CH, Thompson AJ, Murray TJ, et al. Multiple sclerosis: the guide to treatment and management. New York: Demos, 2006. Polman CH, Thompson AJ, Murray TJ, et al. Multiple sclerosis: the guide to treatment and management. New York: Demos, 2006.
go back to reference Pratt LA, Ford DE, Crum RM, et al. Depression, psychotropic medication and risk of myocardial infarction. Prospective data from the Baltimore ECA follow-up. Circulation 1996; 94: 3123 – 229. PubMed Pratt LA, Ford DE, Crum RM, et al. Depression, psychotropic medication and risk of myocardial infarction. Prospective data from the Baltimore ECA follow-up. Circulation 1996; 94: 3123 – 229. PubMed
go back to reference Rief W, Hiller W, Margraf J. Cognitive aspects of hypochondriasis and the somatization syndrome. J Abnorm Psychol 1998;107(4):587–95. CrossRefPubMed Rief W, Hiller W, Margraf J. Cognitive aspects of hypochondriasis and the somatization syndrome. J Abnorm Psychol 1998;107(4):587–95. CrossRefPubMed
go back to reference Rief W, Ihle D, Pilger F. A new approach to assess illness behaviour. J Psychosom res 2003;54(5):405–14. PubMed Rief W, Ihle D, Pilger F. A new approach to assess illness behaviour. J Psychosom res 2003;54(5):405–14. PubMed
go back to reference Rijk C de, Bijl RV. De prevalentie van psychische stoornissen bij mensen met de ziekte van Parkinson. Ned Tijdschr Geneeskd 1998;142:27–31. Rijk C de, Bijl RV. De prevalentie van psychische stoornissen bij mensen met de ziekte van Parkinson. Ned Tijdschr Geneeskd 1998;142:27–31.
go back to reference Schleifer SJ, Marcari-Hinson MM, Coyle DA, et al. The nature and course of depression following myocardial infarction. Arch Intern Med 1989;149:1785–9. CrossRefPubMed Schleifer SJ, Marcari-Hinson MM, Coyle DA, et al. The nature and course of depression following myocardial infarction. Arch Intern Med 1989;149:1785–9. CrossRefPubMed
go back to reference Simon Gem, Korff M von, Picinelli M, et al. An international study of the relation between somatic symptoms and depression. N Engl J Med 1999;28:1329–35. Simon Gem, Korff M von, Picinelli M, et al. An international study of the relation between somatic symptoms and depression. N Engl J Med 1999;28:1329–35.
go back to reference Spaans, J. Somatoforme stoornissen. In: Hovens JE, Megen HJGM van (red). Handboek psychologische psychiatrie. Utrecht: de Tijdstroom, 2006;301–22. Spaans, J. Somatoforme stoornissen. In: Hovens JE, Megen HJGM van (red). Handboek psychologische psychiatrie. Utrecht: de Tijdstroom, 2006;301–22.
go back to reference Speckens AEM, Spinhoven P, Rood YR van. Protocollaire behandeling van patiënten met onverklaarde lichamelijke klachten. Protocollaire behandelingen in de ambulante geestelijke gezondheidszorg. Houten/Diegem: Bohn Stafleu van Loghum, 2004. Speckens AEM, Spinhoven P, Rood YR van. Protocollaire behandeling van patiënten met onverklaarde lichamelijke klachten. Protocollaire behandelingen in de ambulante geestelijke gezondheidszorg. Houten/Diegem: Bohn Stafleu van Loghum, 2004.
go back to reference Speckens AEM, Spinhoven Ph, Sloekers PPA, et al. A validation study of the whitely index, the illness attitude scales, and the somatosensory amplifcation scale in general medical and general practice patients. J Psychosom res 1996; 40: 95–104. PubMed Speckens AEM, Spinhoven Ph, Sloekers PPA, et al. A validation study of the whitely index, the illness attitude scales, and the somatosensory amplifcation scale in general medical and general practice patients. J Psychosom res 1996; 40: 95–104. PubMed
go back to reference Stomp-van den Berg SGM, Vlaeyen JWS, Kuile MM ter. Pijn Cognitie Coping Lijst. Maastricht: Pijnkenniscentrum, 1999. Stomp-van den Berg SGM, Vlaeyen JWS, Kuile MM ter. Pijn Cognitie Coping Lijst. Maastricht: Pijnkenniscentrum, 1999.
go back to reference Svensson I, Sandanger B, Czujko E, et al. Depression and anxiety amongst multiple sclerosis patients. Eur J Neurol 2008; 15(3):239 – 45. PubMed Svensson I, Sandanger B, Czujko E, et al. Depression and anxiety amongst multiple sclerosis patients. Eur J Neurol 2008; 15(3):239 – 45. PubMed
go back to reference Turjanski N, Lloyd GG. Psychiatric side-effects of medications. Adv Psychiatr Treat 2005;11:58–70. CrossRef Turjanski N, Lloyd GG. Psychiatric side-effects of medications. Adv Psychiatr Treat 2005;11:58–70. CrossRef
go back to reference Verduijn MM, Bijl D. Antidepressiva tijdens zwangerschap en borstvoeding. Gebu 2007;41(jun):59–67. Verduijn MM, Bijl D. Antidepressiva tijdens zwangerschap en borstvoeding. Gebu 2007;41(jun):59–67.
go back to reference Verdurmen J, Have M ten, Dorsselaer van S, et al. Psychische stoornissen bij mensen met een lichamelijke aandoening. NEMESIS 1996–1999. Utrecht: Trimbosinstituut, 2006 Verdurmen J, Have M ten, Dorsselaer van S, et al. Psychische stoornissen bij mensen met een lichamelijke aandoening. NEMESIS 1996–1999. Utrecht: Trimbosinstituut, 2006
go back to reference Wekking EM, Appelhof BC, Fliers E, et al. Cognitive functioning and well-being in euthyroid patients on thyroxine treated replacement therapy for primary hypothyroidism. Eur J Endocrinol 2005;153(6):747–53. CrossRefPubMed Wekking EM, Appelhof BC, Fliers E, et al. Cognitive functioning and well-being in euthyroid patients on thyroxine treated replacement therapy for primary hypothyroidism. Eur J Endocrinol 2005;153(6):747–53. CrossRefPubMed
go back to reference Wessels P, Grundmeijer HGLM. Schildklieraandoeningen in zes huisartspraktijken. Huisarts Wet 2000;43:203–6. Wessels P, Grundmeijer HGLM. Schildklieraandoeningen in zes huisartspraktijken. Huisarts Wet 2000;43:203–6.
go back to reference Wewerinke A, Honig A, Heres MHB, et al. Psychiatrische stoornissen bij zwangeren en kraamvrouwen. Ned Tijdschr geneeskd 2006;150/6:294–8. Wewerinke A, Honig A, Heres MHB, et al. Psychiatrische stoornissen bij zwangeren en kraamvrouwen. Ned Tijdschr geneeskd 2006;150/6:294–8.
go back to reference Wulsin LR. Is depression a major risk factor for coronary disease?? A systematic review of the epidemiologic evidence. Harv rev Psychiatry 2004;12/2:79–93. CrossRef Wulsin LR. Is depression a major risk factor for coronary disease?? A systematic review of the epidemiologic evidence. Harv rev Psychiatry 2004;12/2:79–93. CrossRef
go back to reference Zee KI van der, Sanderman R. Het meten van de algemene gezondheidstoestand met de Rand-36. Een handleiding. Groningen: Noordelijk centrum voor gezondheidsvraagstukken, 1993. Zee KI van der, Sanderman R. Het meten van de algemene gezondheidstoestand met de Rand-36. Een handleiding. Groningen: Noordelijk centrum voor gezondheidsvraagstukken, 1993.
Metagegevens
Titel
11 Psychiatrie, somatische aandoeningen, somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen
Auteurs
Drs. W. Garenfeld
Mw. M.A.G.B. van Piere
Copyright
2016
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
DOI
https://doi.org/10.1007/978-90-368-1312-9_11