Skip to main content
Top

2017 | OriginalPaper | Hoofdstuk

10 Multimorbiditeit en multifunctieproblematiek (MM/MF)

De kunst van het omgaan met verschillen

Auteur : Rolinka Schim van der Loeff-van Veen

Gepubliceerd in: Klinisch redeneren bij ouderen

Uitgeverij: Bohn Stafleu van Loghum

share
DELEN

Deel dit onderdeel of sectie (kopieer de link)

  • Optie A:
    Klik op de rechtermuisknop op de link en selecteer de optie “linkadres kopiëren”
  • Optie B:
    Deel de link per e-mail

Samenvatting

  • Er wordt een stijging verwacht van het aantal chronisch zieken. Het aantal mensen met twee of meer aandoeningen zal bovendien sterk toenemen, tot naar schatting drie miljoen Nederlanders in 2030. De variatie waarin MM en MF optreedt, is groot. Dit maakt de groep ouderen met MM/MF zo verschillend. Niet alleen wat betreft de aard en complexiteit van de chronische aandoeningen en het verloop ervan, maar zeker ook als het gaat om de kenmerken van de oudere met MM/MF (paragraaf 10.2).
  • Het is belangrijk niet alleen op aandoeningen of functiebeperkingen te focussen, maar deze ook te beschouwen als veranderingen in de levensloop die van de oudere keuzes en ander gedrag vragen. Er zijn determinanten die de levensloop bepalen: normatieve leeftijdgebonden invloeden, normatieve historische invloeden en niet-normatieve invloeden (paragraaf 10.3).
  • Er zijn enkele uitdagingen wat betreft MM/MF (paragraaf 10.4).
    • De meeste medische en verpleegkundige richtlijnen zijn op dit moment gericht op enkelvoudige ziekten.
    • Om ‘redzaam’ te blijven zijn juist patiënten met MM/MF gebaat bij passende zorg, maar dit vergt een investering die niet direct, maar vooral in de toekomst haar vruchten zal afwerpen. Dat vraagt om een ander (politiek) inzicht.
    • Een andere mindset is nodig om ageism tegen te gaan. Zeker ook in latere levensfasen zijn er namelijk mogelijkheden voor aanpassing, groei en ontwikkeling en deze zijn individueel bepaald.
    • Er is bij zorgprofessionals en zorgopleidingen nog onvoldoende structurele aandacht voor de zorg aan kwetsbare ouderen.
  • Hoe kan met de MM/MF-uitdagingen worden omgegaan (paragraaf 10.5)?
    • Samenhang vinden in de problemen van de patiënt door vaardigheden te verwerven op het gebied van klinisch redeneren.
    • Passende zorg verlenen; deze zorg rendeert als deze echt samen met de patiënt is bepaald.
    • De oudere gebruik laten maken van selectieve optimalisatie (met compensatie).
Literatuur
go back to reference Baltes, P.B. & Baltes, M.M. (1990). Successful ageing: perspectives from the behavioral sciences. New York: Cambridge University Press.CrossRef Baltes, P.B. & Baltes, M.M. (1990). Successful ageing: perspectives from the behavioral sciences. New York: Cambridge University Press.CrossRef
go back to reference Berk, L. & Feldman, R. (2011). Levenslooppsychologie: de levensloop vanaf de jongvolwassenheid. Amsterdam: Pearson Education Benelux. Berk, L. & Feldman, R. (2011). Levenslooppsychologie: de levensloop vanaf de jongvolwassenheid. Amsterdam: Pearson Education Benelux.
go back to reference Boyd, C.M., Darer, J., Boult, C., Fried, L.P., Boult, L. & Wu, A.W. (2005). Clinical practice guidelines and quality of care for older patients with multiple comorbid diseases: implications for pay for performance. Journal of the American Medical Association, 294(6), 716–724.CrossRef Boyd, C.M., Darer, J., Boult, C., Fried, L.P., Boult, L. & Wu, A.W. (2005). Clinical practice guidelines and quality of care for older patients with multiple comorbid diseases: implications for pay for performance. Journal of the American Medical Association, 294(6), 716–724.CrossRef
go back to reference Butler, R.N. (1969). ‘Age-ism: another form of bigotry’, Gerontologist, 9, 243–6.CrossRef Butler, R.N. (1969). ‘Age-ism: another form of bigotry’, Gerontologist, 9, 243–6.CrossRef
go back to reference Chan, F.W., Wong, F.Y., So, W.Y., Kung, K. & Wong, C.K. (2013). How much do elders with chronic conditions know about their medications? BMC Geriatrics, 13, 59.CrossRef Chan, F.W., Wong, F.Y., So, W.Y., Kung, K. & Wong, C.K. (2013). How much do elders with chronic conditions know about their medications? BMC Geriatrics, 13, 59.CrossRef
go back to reference Detering, K.M., Hancock, A.D., Reade, M.C. & Silvester, W. (2010). The impact of advance care planning on end of life care in elderly patients: randomised controlled trial. British Medical Journal, 340, c1345. Online beschikbaar op www.bmj.com.CrossRef Detering, K.M., Hancock, A.D., Reade, M.C. & Silvester, W. (2010). The impact of advance care planning on end of life care in elderly patients: randomised controlled trial. British Medical Journal, 340, c1345. Online beschikbaar op www.​bmj.​com.CrossRef
go back to reference Duin, C. van, & Stoeldraijer, L. (2014). Projecties van de gezonde levensverwachting tot 2030. Den Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek. Duin, C. van, & Stoeldraijer, L. (2014). Projecties van de gezonde levensverwachting tot 2030. Den Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek.
go back to reference Hamers, J., Rossum, E. van, Peeters, J., Rameckers, V. & Meijs, N. (2012). Ouderenzorg in het middelbaar beroepsonderwijs. Een inventarisatie bij zorgopleidingen (niveau 2 en 3). Maastricht: Maastricht University. Hamers, J., Rossum, E. van, Peeters, J., Rameckers, V. & Meijs, N. (2012). Ouderenzorg in het middelbaar beroepsonderwijs. Een inventarisatie bij zorgopleidingen (niveau 2 en 3). Maastricht: Maastricht University.
go back to reference Koller, D., Schön, G., Schäfer, I., Glaeske, G., Bussche, H. van den, & Hansen, H. (2014). Multimorbidity and long-term care dependency - a five-year follow-up. BMC Geriatrics, 28, 14–70. Koller, D., Schön, G., Schäfer, I., Glaeske, G., Bussche, H. van den, & Hansen, H. (2014). Multimorbidity and long-term care dependency - a five-year follow-up. BMC Geriatrics, 28, 14–70.
go back to reference Marengoni, A., Angleman, S., Melis, R., Mangialasche, F., Karp, A., Garmen, A., Meinow, B., Fratiglioni, L. (2011). Aging with multimorbidity: a systematic review of the literature. Ageing Research Reviews, 10(4), 430–9.CrossRef Marengoni, A., Angleman, S., Melis, R., Mangialasche, F., Karp, A., Garmen, A., Meinow, B., Fratiglioni, L. (2011). Aging with multimorbidity: a systematic review of the literature. Ageing Research Reviews, 10(4), 430–9.CrossRef
go back to reference NPO (2012). Conferentie: minister vraagt om plan voor beter onderwijs ouderenzorg. Nationaal Programma Ouderenzorg, 15-11–2012. NPO (2012). Conferentie: minister vraagt om plan voor beter onderwijs ouderenzorg. Nationaal Programma Ouderenzorg, 15-11–2012.
go back to reference Oostrom, S.H. van, Picavet, H.S.J., Gelder, B.M. van, Lemmens, L.C., Hoeymans, N., Verheij, R.A., e.a. (2011). Multimorbiditeit en comorbiditeit in de Nederlandse bevolking - gegevens van huisartsenpraktijken. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 155, A3193.PubMed Oostrom, S.H. van, Picavet, H.S.J., Gelder, B.M. van, Lemmens, L.C., Hoeymans, N., Verheij, R.A., e.a. (2011). Multimorbiditeit en comorbiditeit in de Nederlandse bevolking - gegevens van huisartsenpraktijken. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 155, A3193.PubMed
go back to reference Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (2012). Redzaam ouder. Zorg voor niet-redzame ouder vraagt om zorg door iedereen. Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (2012). Redzaam ouder. Zorg voor niet-redzame ouder vraagt om zorg door iedereen.
go back to reference Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) (2014). Een gezonder Nederland. Bilthoven: RIVM. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) (2014). Een gezonder Nederland. Bilthoven: RIVM.
go back to reference Rybarczyk, B., Emery, E.E., Guequiere, L.L., Shamaskin, A. & Behel, J. (2012). The role of resilience in chronic illness and disability in older adults. Annual Review of Gerontology and Geriatrics, 32(1), 173–187.CrossRef Rybarczyk, B., Emery, E.E., Guequiere, L.L., Shamaskin, A. & Behel, J. (2012). The role of resilience in chronic illness and disability in older adults. Annual Review of Gerontology and Geriatrics, 32(1), 173–187.CrossRef
go back to reference Schim van der Loeff-van Veen, R.J. (2010). Zorg voor de kwetsbare oudere. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. Schim van der Loeff-van Veen, R.J. (2010). Zorg voor de kwetsbare oudere. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
go back to reference Schim van der Loeff-van Veen, R.J. (2012). Geriatrie, niveau 5. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. Schim van der Loeff-van Veen, R.J. (2012). Geriatrie, niveau 5. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
go back to reference Schim van der Loeff-van Veen, R.J. (2013). Geriatrie, niveau 4. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. Schim van der Loeff-van Veen, R.J. (2013). Geriatrie, niveau 4. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
go back to reference Schoon, Y., Iersel, M.B. van, Jacobsen, D.J., Smit, W.A., Boer, M.-J. de, & Olde Rikkert, M.G.M. (2013). Betere ziekenhuiszorg voor ouderen. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 157, A6224.PubMed Schoon, Y., Iersel, M.B. van, Jacobsen, D.J., Smit, W.A., Boer, M.-J. de, & Olde Rikkert, M.G.M. (2013). Betere ziekenhuiszorg voor ouderen. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 157, A6224.PubMed
go back to reference Schram, M., Frijters, D., Lisdonk, E. van de, Ploemacher, J., Crean, A. de, Waal, M. de, e.a. (2008). Setting and registry characteristics affect the prevalence and nature of multimorbidity in the elderly. Journal of Clinical Epidemiology, 5, 1104–1112.CrossRef Schram, M., Frijters, D., Lisdonk, E. van de, Ploemacher, J., Crean, A. de, Waal, M. de, e.a. (2008). Setting and registry characteristics affect the prevalence and nature of multimorbidity in the elderly. Journal of Clinical Epidemiology, 5, 1104–1112.CrossRef
go back to reference Schuurmans, M.J. & Westendorp, R. (2011). Inventarisatie opleidingen verpleegkunde en geneeskunde (MBO, HBO, WO). Wat leren studenten over ouderen. Leiden: Leyden Academy (mede financieel gesteund door ZonMw in het kader van het Nationaal Programma Ouderenzorg). Schuurmans, M.J. & Westendorp, R. (2011). Inventarisatie opleidingen verpleegkunde en geneeskunde (MBO, HBO, WO). Wat leren studenten over ouderen. Leiden: Leyden Academy (mede financieel gesteund door ZonMw in het kader van het Nationaal Programma Ouderenzorg).
go back to reference Schuurmans, M.J., Habes, V. & Strijbos, M.J. (2011). Gerontologische en geriatrische inhoud van verpleegkundeopleidingen in Nederland. Den Haag: beleidsrapport ZonMw. Schuurmans, M.J., Habes, V. & Strijbos, M.J. (2011). Gerontologische en geriatrische inhoud van verpleegkundeopleidingen in Nederland. Den Haag: beleidsrapport ZonMw.
go back to reference Schuurmans, M.J., Duursma, S.A., Shortridge-Baggett, L.M. (2001). Early recognition of delirium: review of the literature. Journal of Clinical Nursing, 10(6), 721–9.CrossRef Schuurmans, M.J., Duursma, S.A., Shortridge-Baggett, L.M. (2001). Early recognition of delirium: review of the literature. Journal of Clinical Nursing, 10(6), 721–9.CrossRef
go back to reference Washington, K.T., Meadows, S.E., Elliott, S.G. & Koopman, R.J. (2011). Information needs of informal caregivers of older adults with chronic health conditions. Patient Education and Counseling, 83(1), 37–44.CrossRef Washington, K.T., Meadows, S.E., Elliott, S.G. & Koopman, R.J. (2011). Information needs of informal caregivers of older adults with chronic health conditions. Patient Education and Counseling, 83(1), 37–44.CrossRef
go back to reference Werd, M. de, Boelen, D. & Kessels, R. (2013). Foutloos Leren bij dementie. Een praktische handleiding. Amsterdam: Boom Lemma. Werd, M. de, Boelen, D. & Kessels, R. (2013). Foutloos Leren bij dementie. Een praktische handleiding. Amsterdam: Boom Lemma.
go back to reference World Health Organization (2011). Global status report on noncommunicable diseases 2010 1. Chronic disease - prevention and control. 2. Chronic disease - epidemiology. 3. Chronic disease - mortality. 4. Cost of illness. 5. Delivery of health care. I. World Health Organization. World Health Organization (2011). Global status report on noncommunicable diseases 2010 1. Chronic disease - prevention and control. 2. Chronic disease - epidemiology. 3. Chronic disease - mortality. 4. Cost of illness. 5. Delivery of health care. I. World Health Organization.
Metagegevens
Titel
10 Multimorbiditeit en multifunctieproblematiek (MM/MF)
Auteur
Rolinka Schim van der Loeff-van Veen
Copyright
2017
Uitgeverij
Bohn Stafleu van Loghum
DOI
https://doi.org/10.1007/978-90-368-1487-4_26